Evliliğin İptali Davası, Butlan Sebepleri ve Şartları

Evliliğin İptalinde Hüküm ve Kararın Etkisi

Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 156. maddesi uyarınca, mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. İlgili yargı kararlarında ise butlan kararının kesinleştiği tarih itibarıyla ileriye etkili olacağı ve dava açılmış olsa bile evlenmenin kararın kesinleşme tarihine kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğuracağı açıklanmıştır.

Evlenmede Mutlak Butlan Halleri

Türk Medeni Kanununun 145. maddesinde evlenmenin mutlak butlanla batıl sayılacağı durumlar düzenlenmiştir. Kanuna göre taraflardan birinin nikâh anında halihazırda evli bulunması, evlenme sırasında sürekli bir nedenle ayırt etme gücünden yoksun olması, bünyesinde evliliğe mani olacak derecede akıl hastalığı barındırması veya eşler arasında yasak derecede hısımlığın mevcut olması hallerinde evlenme mutlak butlanla sakattır.

Mutlak Butlan Davasında Usul Kuralları ve Dava Hakkı

Türk Medeni Kanununun 146. maddesine göre mutlak butlan davası kural olarak Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen ikame edilir. Bununla birlikte kanun koyucu, menfaati bulunan her ilgilinin de bu davayı açabileceğini açıkça belirtmiştir.

Mutlak butlan davasının açılabilmesi bazı özel hallerde istisnai şartlara bağlanmıştır. Türk Medeni Kanununun 147. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; fakat her ilgili mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. İkinci fıkra uyarınca evlenme sırasında bulunmayan ayırt etme gücünün sonradan elde edilmesi yahut akıl hastalığının iyileşmesi halinde mutlak butlan davası açma hakkı yalnızca ayırt etme gücünü sonradan kazanan veya hastalığı iyileşen eşe aittir. Üçüncü fıkra gereğince ise mevcut bir evlilik sürerken yeniden evlenen kişinin ilk evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce nihayete ermişse ve ikinci nikâhtaki diğer eş iyiniyetli bulunuyorsa bu evlenmenin butlanına karar verilemez.

Akrabalık engeline dayanılarak açılan butlan davalarında taraflara usulünce nüfus kaydının düzeltilmesi davası açmak üzere süre verilmesi gerekir. Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi amacıyla açılmış bir dava bulunuyorsa bu dosyanın kesinleşmesi beklenmeli ve sonucuna göre evliliğin iptali hakkında karar verilmelidir.

Nisbi Butlan Sebepleri

Türk Medeni Kanununun 148. maddesi uyarınca, evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş evlenmenin iptalini dava edebilir.

İradeyi sakatlayan durumlardan yanılma hali Türk Medeni Kanununun 149. maddesinde düzenlenmiştir. Eşlerden birinin hiç evlenmeyi istemediği yahut evlendiği şahısla hayatını birleştirmeyi düşünmediği halde yanılarak akde rıza göstermesi veya diğer eşte bulunmaması müşterek yaşamı çekilmez kılacak derecede mühim bir nitelikte yanılarak nikâh yapması halinde iptal davası açılabilir.

Aldatma ve sağlık durumunun saklanması halleri Türk Medeni Kanununun 150. maddesinde kurala bağlanmıştır. Eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olan eş ya da davacının yahut altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın kendisinden gizlenmesi hâlinde eşlerden biri evlenmenin iptalini dava edebilir. Somut bir uyuşmazlıkta, davalının cilt hastalığının (sedef) bulaşıcı nitelikte olmaması, tedavi edilebilir bulunması ve altsoyun sağlığı için ağır tehlike oluşturmaması karşısında evliliğin iptali şartlarının gerçekleşmediği kabul edilmiştir.

Korkutma yoluyla evlenmeye rıza gösterilmesi durumu Türk Medeni Kanununun 151. maddesinde yer almaktadır. Kendisinin veya yakınlarından birinin yaşamı, sıhhati veya onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye mecbur bırakılan eş evlenmenin iptalini isteyebilir. Nikâh töreninin evlendirme memurunun çağrılması suretiyle davalının kardeşinin evinde gerçekleştirilmiş olması tek başına iradenin baskı altında kaldığını göstermez.

Eşlerin Bir Araya Gelmemesi Hali

Tarafların evlenmelerine rağmen hiç bir araya gelmemiş olmaları Türk Medeni Kanununda düzenlenen evlenmenin butlan ve iptal sebepleri arasında yer almadığından, bu gerekçeyle evliliğin iptaline karar verilemez.

Dava Süreleri ve Miras Haklarına Etkisi

Nisbi butlan sebebine dayalı olarak dava açma imkânı hak düşürücü sürelere tabi tutulmuştur. Türk Medeni Kanununun 152. maddesi gereğince iptal davası açma hakkı, sakatlık sebebinin öğrenildiği ya da korkutmanın etkisinin geçtiği günden itibaren altı ay ve her hâlde evlenmenin yapılmasından itibaren beş yıl geçmesiyle düşer.

Evlenmenin butlanını dava etme yetkisi Türk Medeni Kanununun 159. maddesi gereğince mirasçılara intikal etmez. İptal davası açma hakkı bulunan eş dava açmadan vefat ederse mirasçıların bu hakkı devralarak dava açması mümkün değildir. Ancak eş hayattayken butlan davası açmış ve yargılama sürerken ölmüşse, mirasçılar davaya halef sıfatıyla devam edebilirler; bu halde sürdürülen dava davalı eşin iyiniyetli olmadığının tespiti amacına yönelir.

Butlan yargılaması neticesinde evlenme anında iyiniyetli bulunmadığı saptanan sağ kalan eş yasal mirasçı olamayacağı gibi önceki ölüme bağlı tasarruflarla kendi lehine tanınan hakları da yitirir. Buna mukabil evlenme esnasında iyiniyetli olduğu anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçılık sıfatını muhafaza eder.

Boşanma Davası ile Birlikte Açılma ve Islah Usulü

Somut bir davada kadının açtığı nisbi butlan sebebiyle evliliğin iptali davasının, erkeğin açtığı boşanma davası açısından bekletici sorun oluşturacağı gözetilerek boşanma davasının tefrik edilip evliliğin iptali davasının sonucunun beklenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bir yargılamada nisbi butlan sebebiyle evliliğin iptali davasının ıslah beyanıyla Türk Medeni Kanununun 166. maddesinin birinci fıkrasına dayalı evlilik birliğinin sarsılması nedenli boşanma davasına dönüştürüldüğü, bir davada ıslah yoluna ancak bir kez başvurulabileceğinden sonradan yapılan ıslahtan vazgeçme beyanının hukuki sonuç doğurmayacağı ifade edilmiştir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy