Türk hukukunda evlatlıktan ret davası adıyla müstakil bir dava türü bulunmamaktadır. Toplumda evlatlıktan ret veya evlatlıktan çıkarma olarak anılan durumun kanuni karşılığı, Türk Medenî Kanunu'nun 510 ila 513. maddeleri arasında düzenlenen mirasçılıktan çıkarma müessesesidir. Mirasbırakan, kanunda sınırlı olarak öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde ölüme bağlı bir tasarruf yoluyla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir.
Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri ve Geçerlilik Şartları
Türk Medenî Kanunu'nun 510. maddesi uyarınca mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını belirli hallerde ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir. Bu durumlar; mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 510Kaynağı aç
Mirasçılıktan çıkarmanın geçerli sayılması belirli bir şekil şartına bağlanmıştır. Türk Medenî Kanunu'nun 512. maddesinin birinci fıkrasına göre mirasçılıktan çıkarma, ancak mirasbırakanın buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmiş olması halinde geçerlilik kazanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 512Kaynağı aç
Mirasçılıktan Çıkarmanın Miras Payına ve Altsoya Etkisi
Türk Medenî Kanunu'nun 511. maddesinin birinci fıkrasına göre mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan herhangi bir pay alamamakta ve tenkis davası ikame edememektedir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca mirasbırakan aksine bir düzenleme yapmadığı müddetçe, bu kişinin miras payı kendisi mirasbırakanın vefatından önce ölmüş kabul edilerek şayet varsa kendi altsoyuna, altsoyu bulunmuyorsa mirasbırakanın yasal mirasçılarına intikal eder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 511Kaynağı aç
Türk Medenî Kanunu'nun 511. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını talep edebilir. Öte yandan, mirasbırakanın geride hiçbir mirasçı bırakmaksızın vefat etmesi halinde Türk Medenî Kanunu'nun 501. maddesi gereğince miras Devlete intikal eder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 501Kaynağı aç
Çıkarma Sebebine İtiraz ve İspat Yükü
Mirasçılıktan çıkarılan kimse bu tasarrufa itiraz ederse, Türk Medenî Kanunu'nun 512. maddesinin ikinci fıkrası gereğince tasarrufta belirtilen sebebin varlığını ispat etme yükümlülüğü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına aittir.
Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta gösterilmemişse tasarruf, Türk Medenî Kanunu'nun 512. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Ancak mirasbırakanın bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yaptığı anlaşılırsa çıkarma tamamen geçersiz olur.
Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Mirasçılıktan Çıkarma
Türk Medenî Kanunu'nun 513. maddesinin birinci fıkrası gereğince mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Kanun bu imkânı, söz konusu yarının mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi şartına bağlamıştır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 513Kaynağı aç
Türk Medenî Kanunu'nun 513. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mirasın açıldığı anda borç ödemeden aciz belgesinin geçerliliği kalmamışsa veya belgede kayıtlı borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını geçmiyorsa, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin talebiyle çıkarma iptal edilir.
Mirasçının Affı ve Ölüme Bağlı Tasarrufun İptali Sebepleri
Mirasbırakan, mirasçısını mirasçılıktan çıkardıktan sonra affetmiş olsa dahi bu af ölüme bağlı tasarrufu kendiliğinden hükümsüz hale getirmez. Affın mirasçılıktan çıkarmayı hükümsüz kılabilmesi için mirasbırakanın bu iradesini başka bir ölüme bağlı tasarrufla açıklaması gerekir.
Ölüme bağlı tasarrufların sakatlık hallerinde iptali dava konusu yapılabilir. Türk Medenî Kanunu'nun 557. maddesi gereğince; tasarruf mirasbırakanın ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda gerçekleştirilmişse, içeriği, koşulları veya yüklemeleri hukuka ya da ahlaka aykırı ise yahut kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa tasarrufun iptali için dava açılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 557Kaynağı aç
Hukuk sistemimizde evlatlıktan ret davası var mıdır?
Türk hukukunda evlatlıktan ret şeklinde müstakil bir dava bulunmamakta olup kanuni düzenleme Türk Medenî Kanunu'nda düzenlenen mirasçılıktan çıkarma kurumudur.
Mirasçılıktan çıkarılan kişinin payı kime kalır?
Mirasbırakan aksine bir tasarrufta bulunmamışsa çıkarılanın payı o kişi kendisinden önce ölmüş gibi varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.
Mirasçılıktan çıkarılanın çocukları saklı paylarını isteyebilir mi?
Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi kendi saklı payını talep etme hakkına sahiptir.
Mirasbırakanın affı çıkarmayı kendiliğinden hükümsüz kılar mı?
Af iradesi tasarrufu kendiliğinden hükümsüz kılmaz; mirasbırakanın bu iradesini başka bir ölüme bağlı tasarrufla açıklaması zorunludur.
Borç ödemeden aciz belgesine dayalı çıkarma hangi durumda iptal edilir?
Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa çıkarılanın talebiyle iptal edilir.
Ölüme bağlı tasarrufun iptali sebepleri nelerdir?
Ehliyetsizlik, irade sakatlıkları (yanılma, aldatma, korkutma, zorlama), kanuni şekil şartlarına uyulmaması ile içeriğin veya koşulların hukuka ya da ahlaka aykırı olması iptal sebepleridir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy