Estetik ameliyat sonrası her memnuniyetsizlik kendiliğinden tazminat hakkı doğurmaz. Tazminatın tartışılabilmesi için işlemin tıbbi standartlara aykırı yapılması, hekimin veya sağlık kuruluşunun kusurlu davranması, aydınlatılmış onamın eksik olması, vaat edilen sonucun makul biçimde sağlanamaması ya da komplikasyonun yanlış yönetilmesi gibi hukuken değerlendirilebilir bir sebep aranır.
Aydınlatma ve onam
Estetik cerrahide hekimin sorumluluğu ameliyatı yapmakla sınırlı değildir. Hekim; işlemin amacını, yöntemini, risklerini, alternatiflerini, iyileşme sürecini, olası komplikasyonları ve beklenen sonuçları açıkça anlatmak zorundadır. Komplikasyonlar yönünden de aydınlatma yükümlülüğü ve komplikasyon yönetiminin doğru yapılması, yüklenici konumundaki hekim veya hastane işleticisinin sorumluluğundadır.
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2018/4953, K. 2018/4526Kaynağı aç
İmzalanmış standart bir form, her olayda aydınlatmanın tamamlandığını göstermez. Formda işlemin adı ve yöntemi bulunmalı; kişiye özgü riskler, komplikasyon ihtimalleri, revizyon ihtiyacı, kalıcı iz, fonksiyon kaybı, iyileşme süreci, alternatif seçenekler ve hastanın durumuna ilişkin özel uyarılar da yer almalıdır.
Onamın geçerliliği bazı durumlarda tartışmalı hâle gelebilir. Ameliyattan hemen önce aceleyle veya baskı altında imza alınması, formun genel ve soyut ifadeler içermesi, risklerin gerçekten anlatılmaması, imzanın hekim yerine yalnızca hastane personelince alınması ya da işlem öncesi vaatlerle form içeriğinin çelişmesi bu durumlardandır. Bu anlatım, onamın kendiliğinden geçersiz sayılacağı sonucunu kurmaz.
İlişkinin niteliği ve sonuç
Genel tıbbi tedavilerde hekim ile hasta arasındaki ilişki çoğu zaman vekâlet sözleşmesi niteliğinde kabul edilir. Bu kabulde hekim, belirli bir sonucu garanti etmekten çok, tıp biliminin gereklerine uygun biçimde özenli davranmakla yükümlüdür.
Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin E. 2018/4953, K. 2018/4526 sayılı kararında, somut ilişkinin sözleşmenin kurulduğu tarihte yürürlükte bulunan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 355 ve devamı maddeleri kapsamında eser sözleşmesi niteliğinde estetik müdahale ilişkisi olduğu kabul edilmiştir. Aynı kararda estetik müdahalede hastane ve hekimin hastanın istediği sonucu elde etmesini garanti ettiği, bunun tedavi sözleşmesinden farkının sonuç garantisi olduğu belirtilmiştir.
Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin E. 2018/479, K. 2018/1458 sayılı kararında, burun estetiğinden doğan uyuşmazlıkta, sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 355 ve devamı maddeleri kapsamında estetik amaçlı eser sözleşmesi kurulduğu ihtilafsız kabul edilmiştir.
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2018/479, K. 2018/1458Kaynağı aç
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin E. 2022/3416, K. 2023/4080 sayılı kararının çoğunluğu, somut taraflar arasında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 470 ve devamı maddeleri uyarınca eser sözleşmesi bulunduğunu ve estetik müdahale kararlaştırıldığını ihtilafsız kabul etmiştir. Çoğunluk, eser sözleşmesini vekâletten ayıran hususu sonuç taahhüdü olarak açıklamış; yüklenicinin sonucu garanti ettiğini ve beklentiyi karşılamayan eserin ayıplı sayılacağını belirtmiştir. Daire, istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına ve ilk derece mahkemesinin ret kararının bozulmasına 05/12/2023 tarihinde oy çokluğuyla karar vermiştir. Karşıoy, toplanan deliller ve bilirkişi raporlarına göre hükmün onanması gerektiği görüşündedir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/3416, K. 2023/4080Kaynağı aç
Beden üzerinde yapılan müdahalede sonucun her ayrıntısının mekanik biçimde garanti edildiği söylenemez. Yine de hekimin verdiği sözler, gösterilen örnekler, reklamlar, işlem öncesi çizim ve fotoğraflar ile işlemin amacı bir arada ele alındığında oluşan beklentinin korunması gerekir.
Özen borcu ve ayıba bağlı seçenekler
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 471. maddesine göre yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Özen borcundan doğan sorumluluk belirlenirken, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. Bu hüküm genel eser sözleşmesi kuralıdır ve metni estetik sonuca ilişkin ayrı bir garanti kurmaz. E. 2018/4953, K. 2018/4526 sayılı kararda da yüklenici hekimin bu çerçevede sadakat ve özen borcu bulunduğu yazılmıştır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 471Kaynağı aç
Yüklenicinin ayıptan sorumlu olduğu hâllerde iş sahibi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 475. maddesindeki seçimlik haklardan birini kullanabilir. Eser, iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da aynı ölçüde sözleşmeye aykırıysa sözleşmeden dönülebilir. İş sahibi eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir. Onarım aşırı masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarılmasını isteyebilir. Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Madde, tazminatın şartlarını ve kapsamını ayrıca düzenlemez.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 475Kaynağı aç
Kusura ilişkin ölçüler aynı sonuca bağlanamaz. E. 2018/4953, K. 2018/4526 sayılı kararda Daire, o dosyadaki belge, bilgi ve raporlara göre estetik beklentinin karşılanmadığını, davalı doktor ve hastanenin kusurlu olduğunu, beklenen sonucun karşılanmadığını ve davalıların illiyet bağını kesen savunma ile davacının kusurunu kanıtlayamadığını kabul ederek davanın reddini bozmuştur. Buna karşılık E. 2022/3416, K. 2023/4080 sayılı kararda çoğunluk, incelemede 6098 sayılı Kanun’un 475. maddesi uyarınca ayıptan sorumluluk için kusurlu bulunmanın gerekmediğinin gözetilmesini istemiş; aynı gerekçede taahhüt edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve sonucun gerçekleşmemesindeki yüklenici kusurunun da dikkate alınacağını yazmıştır. Bunlar farklı dosyalara ve aynı kararın birlikte okunması gereken ifadelerine ilişkindir.
E. 2022/3416, K. 2023/4080 sayılı kararda çoğunluk, sonucun fen, bilim ve yasal kurallara göre mümkün olmaması hâlinde yüklenicinin 6098 sayılı Kanun’un 476. maddesi uyarınca işi kabul ederken iş sahibini uyarma yükümlülüğü bulunduğunu belirtmiştir. İş kabul edilmişse, sonucun gerçekleşmemesi hâlinde ücrete hak kazanılamayacağı gibi doğan zararın tazmini gerekir. Aynı maddenin kanun metninde ise eserin ayıbı, yüklenicinin açık ihtarına rağmen iş sahibinin talimatından doğmuşsa veya herhangi bir sebeple iş sahibine yüklenebiliyorsa, iş sahibinin ayıptan doğan haklarını kullanamayacağı düzenlenmiştir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 476Kaynağı aç
Komplikasyonun hukuki yeri
Bir durumun komplikasyon olarak adlandırılması, doktoru veya hastaneyi kendiliğinden sorumluluktan kurtarmaz. Bu adlandırmanın sorumluluğu ortadan kaldırabilmesi için hastanın risk hakkında önceden yeterli biçimde bilgilendirilmiş olması, işlemin tıp kurallarına uygun yapılması ve komplikasyon ortaya çıktığında doğru yönetilmesi gerekir.
E. 2018/479, K. 2018/1458 sayılı kararda burnun şekil bozukluğu tıbben komplikasyon olarak tanımlanmakla birlikte, eser sözleşmesinin sonucu garanti etmesi nedeniyle bunun ikinci bir operasyonla düzeltilmesi gerektiği dosyadaki bilgi ve raporlardan anlaşılmıştır. Daire belirli bir bedele hükmetmemiş; yeniden ameliyat bedelinin kadri maruf olup olmadığının ek bilirkişi raporuyla belirlenip hüküm altına alınması gerekirken maddi tazminatın tümden reddini hatalı bulmuştur.
E. 2022/3416, K. 2023/4080 sayılı kararda çoğunluk, komplikasyon bulunup bulunmamasının tek başına sonuca etkili olmadığını belirtmiştir. Taahhüt edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği ve bu sonucun gerçekleşmemesindeki yüklenici kusuru dikkate alınır. Bu ifade, aynı kararda ayıptan sorumluluk bakımından kusur şartının aranmayacağına ilişkin ölçüyle birlikte okunmalıdır. Kararda karşıoy vardır.
Sağlık kuruluşu ve başvuru yeri
Özel hastanenin sorumluluğu, ameliyathanenin koşulları, sterilizasyon, ekipmanın yeterliliği, anestezi ve hemşirelik hizmeti, kayıt tutulması, acil müdahale olanağı, işlem sonrası izlem ve hasta güvenliği yönünden doğabilir. Bu başlıklar, sorumluluğun her uyuşmazlıkta kurulduğunu değil, bu alanlarda kurulabileceğini gösterir.
Hasta Hakları Yönetmeliği, sağlık hizmeti verilen resmî ve özel bütün kurum ve kuruluşları kapsar. Amacı, hastaların insan haysiyetine uygun şekilde hasta haklarından yararlanabilmesidir. Yönetmelik, estetik işlemlerde bilgi alma, rıza ve tıbbi gereklere uygun teşhis ile tedavi hakları bakımından dayanaklardan biri olarak anılır.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, tüketici işlemlerini ve tüketiciye yönelen uygulamaları kapsar; tüketicinin sağlığını, güvenliğini ve ekonomik çıkarlarını korumayı amaçlar. Özel sağlık kuruluşundan hizmet alan kişi birçok durumda tüketici olarak değerlendirilir. Vakıf üniversitesi hastanesi, özel hastane ve kamu hastanesi bakımından görevli yargı yeri somut olaya göre değişebilir.
Kamu hastanesinde hatalı sağlık hizmetinde çoğu durumda idarenin hizmet kusuru gündeme gelir. Bu durumda idareye başvuru ve idare mahkemesinde tam yargı davası yolu değerlendirilir. Bu anlatım bütün kamu hastanesi olaylarını kapsamaz.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesine göre, idari eylemden hakkı ihlal edilen kişi idari dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini ister. Süre, eylemin yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıldır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 13Kaynağı aç
İstem kısmen veya tamamen reddedilirse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren dava süresi içinde dava açılabilir. İstek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse, bu sürenin bittiği tarihten itibaren yine dava süresi içinde dava açılabilir.
Ceza soruşturması ve mesleki sorumluluk izni
Ağır zarar hâlinde taksirle yaralama, taksirle ölüme neden olma veya belgede sahtecilik iddiası varsa savcılığa suç duyurusunda bulunulması mümkündür.
Ceza soruşturması, tazminat davasından farklıdır. Ceza dosyasında cezai sorumluluk araştırılırken hukuk davasında maddi ve manevi zararın giderilmesi amaçlanır.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun Ek 18. maddesine göre, Yükseköğretim Kanunu’nun 53. maddesindeki soruşturma usulüne tabi olanlar hariç, kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerindeki hekim, diş hekimi ve diğer sağlık meslek mensuplarının meslek icrası kapsamındaki muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin işlemleri hakkındaki soruşturmalarda 4483 sayılı Kanun uygulanır. Soruşturma iznini Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Sorumluluk Kurulu verir. Hüküm estetik işlemi ayrıca tanımlamaz; kapsam muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlemlerdir.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek Madde 18Kaynağı aç
Kurul, özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan sağlık meslek mensupları bakımından il sağlık müdürlüğündeki başkan veya yardımcılarını ön inceleme için görevlendirebilir. Soruşturma iznine ilişkin 4483 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki süreler iki kat uygulanır. Kurul kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile devlet üniversitelerinde görev yapan sağlık meslek mensuplarının meslek icrası kapsamındaki işlemleri nedeniyle idarenin ödediği tazminattan ilgilisine rücu edilip edilmeyeceğine ve rücu miktarına, görevin kötüye kullanılıp kullanılmadığı ve kusur durumu gözetilerek Kurul tarafından bir yıl içinde karar verilir. Devlet üniversitesinde görev yapanlar bakımından ilgili üniversite, Kurul kararını ve varsa görevin kötüye kullanıldığına dair kesinleşmiş ceza mahkemesi kararını dikkate alarak altı ay içinde nihai karar verir.
İdare, kesinleşen mahkeme kararında hüküm altına alınan tazminatı ödedikten sonra, fıkrada sayılan ve zorunlu meslekî malî sorumluluk sigortası bulunan kamu kurum ve kuruluşları ile devlet üniversitelerindeki sağlık meslek mensuplarının yerine geçer. Sigortadan istem, kusur oranında ve sigorta teminatı dahilindedir. Fıkra, özel sağlık kuruluşu çalışanlarını ayrıca kapsadığını yazmaz.
Zarar kalemleri ve bilirkişi incelemesi
Şartlar oluşmuşsa maddi zarar kapsamında ameliyat ücreti, hastane masrafları, ilaç giderleri, kontrol ve muayene ücretleri, yeni veya revizyon ameliyatı masrafları, yol ve konaklama giderleri, iş gücü kaybı, geçici veya sürekli iş göremezlik zararı ve kazanç kaybı istenebilir. Bu sayım, şart gerçekleşmeden her kalemin doğduğunu göstermez.
Hastanın kendi sağlık dosyasını talep etme hakkı vardır. Hastane veya klinik tıbbi kayıtları vermekten kaçınırsa bu davranış hukuki süreçte aleyhe ileri sürülebilir.
Estetik ameliyat tazminat davasında mahkeme; hekimin tıp kurallarına uygun davranıp davranmadığını, işlemin beklenen sonuca uygun olup olmadığını, aydınlatılmış onamın yeterli olup olmadığını, komplikasyonun doğru yönetilip yönetilmediğini ve zarar ile işlem arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığını bilirkişi incelemesiyle değerlendirir.
Olumsuz bilirkişi raporu, davanın mutlaka kaybedildiği anlamına gelmez. Raporda eksiklik, çelişki veya uzmanlık dışı değerlendirme varsa rapora itiraz edilebilir; ek rapor, yeni heyet ya da üniversite veya Adli Tıp Kurumu incelemesi istenebilir.
E. 2018/4953, K. 2018/4526 sayılı kararda Daire, hastane ortamındaki tıbbi müdahale nedeniyle Biyotıp Sözleşmesi’nin 4. maddesindeki mesleki yükümlülük ve standartlara uygunluk kuralının eser niteliğindeki estetik müdahalelerde de uygulanması gerektiğini kabul etmiştir.
Sürelerin olaya göre ayrılması
Özel hukuk yönünden tek ve sabit bir zamanaşımı süresi verilemez. Özel hastane, doktor, klinik, kamu veya vakıf üniversitesi hastanesi ile eser, vekâlet, haksız fiil veya tüketici işlemi nitelendirmeleri zamanaşımı değerlendirmesini etkileyebilir. İdari eylemde ise 2577 sayılı Kanun’un 13. maddesindeki bir yıllık ve beş yıllık başvuru süreleri ile otuz günlük cevap süresi ayrıca uygulanır; ret veya cevapsızlık üzerine açılacak davanın süresi maddede sayı olarak gösterilmez.
Her kötü estetik sonuç tazminat doğurur mu?
Hayır. Tıbbi standarda aykırılık, kusur, eksik aydınlatılmış onam, vaat edilen sonucun makul biçimde sağlanamaması veya komplikasyonun yanlış yönetilmesi gibi değerlendirilebilir bir sebep aranır.
Komplikasyon sorumluluğu her zaman kaldırır mı?
Hayır. Riskin önceden yeterli anlatılması, işlemin tıp kurallarına uygun yapılması ve komplikasyonun doğru yönetilmesi gerekir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin E. 2022/3416, K. 2023/4080 sayılı kararında çoğunluk, eser sözleşmesine bağlanan uyuşmazlıkta komplikasyonun tek başına sonuca etkili olmadığını kabul etmiştir.
İmzalı onam formu her zaman yeterli midir?
Hayır. Yalnızca matbu formun imzalanması her zaman yeterli görülmez. İşleme ve hastaya özgü riskler, revizyon, kalıcı iz, fonksiyon kaybı, iyileşme ve alternatiflerin forma alınması aranır.
Kamu hastanesinde hangi süreyle başvuru yapılır?
İdari eylemde, eylem öğrenildikten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurulur. Ret hâlinde tebliğden, cevap yoksa otuz günün bitiminden itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.
Ceza soruşturması tazminat davasının yerine geçer mi?
Hayır. Ceza soruşturmasında cezai sorumluluk, hukuk davasında ise maddi ve manevi zararın giderilmesi araştırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

