Escrow Sözleşmesi ve Şirket Devralmalarındaki Hukuki Rolü

Escrow Sözleşmesinin Tanımı ve Hukuki Niteliği

Escrow sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu'nda veya özel bir kanunda müstakil bir sözleşme tipi olarak düzenlenmemiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca taraflar, kanunda öngörülen sınırlar içinde bir sözleşmenin içeriğini özgürce belirleme hakkına sahiptir. Sözleşme özgürlüğü ilkesi çerçevesinde vücut bulan escrow sözleşmesi, karma ve kendine özgü yapısıyla atipik veya isimsiz bir sözleşme niteliğindedir. Bu hukuki ilişkinin taraflarını; birleşme veya pay devri sözleşmesinin tarafları ile temel sözleşmede taraf sıfatı taşımayan bağımsız ve güvenilir bir üçüncü kişi niteliğindeki escrow aracısı oluşturur.

Escrow sözleşmesini niteleyen en belirgin unsur, sözleşmeye konu edilen varlık üzerindeki tasarruf yetkisinin temel sözleşmede belirlenen koşullar gerçekleşinceye kadar escrow aracısına devredilmesidir. Escrow aracısı adına açılan banka hesabındaki semen üzerinde devrin alıcı veya satıcı taraflarının tek başına tasarruf yetkisi bulunmaz; bu yetki yalnızca escrow aracısı tarafından ya da aracıyla birlikte hareket edilmesi koşuluyla taraflarca kullanılabilir.

Birleşme ve Devralma İşlemlerindeki Teminat İşlevi

Escrow sözleşmeleri birleşme ve pay devri işlemlerinin yanı sıra malvarlığı devirleri ile işletme devirlerinde de teminat aracı olarak kullanılır. Sözleşme görüşmeleri sırasında devre konu şirket ya da malvarlığına ilişkin satıcının verdiği beyan ve taahhütlerin doğruluğunun tespiti alıcı açısından mümkün olamayabileceğinden, bu sözleşmeler ilgili beyan ve taahhütlerin doğruluğunun tespiti ve güvence altına alınması amacıyla tercih edilir.

Akdedilecek escrow sözleşmesinin; escrow ilişkisinin zeminini oluşturan temel işlem bilgisi, aracıya tevdi edilen pay senedi veya bedel gibi varlığın miktar ve ayırt edici nitelikleri, saklama yükümlülükleri ile iade koşullarını içermesi esastır. Bununla birlikte temel sözleşmedeki koşulların gerçekleşmemesi halinde uygulanacak iade mekanizması, aracı ücreti, uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme kuralları sözleşmeye bağlanmalıdır. Saklama sürecinde pay senetlerine bağlı kâr payları veya tevdi edilen paranın faiz getirileri gibi semerelerin akıbetinin de sözleşmede açıkça kararlaştırılması gerekir.

Vekâlet, Saklama ve Güvenilirkişiye Bırakma Kurumlarından Ayrımı

Escrow aracısı, vekâlet ilişkisine benzer biçimde sadakat ve özenle hareket etmekle yükümlüdür. Ancak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 512. maddesine göre vekâlet veren ve vekil, sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf ise diğerinin zararını gidermekle yükümlüdür. Vekâlet sözleşmesine özgü bu tek taraflı fesih ve azil hakkı, her iki tarafa objektif güvence sağlama amacını güden escrow sözleşmesinin temel niteliğiyle bağdaşmaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 564. maddesi gereğince saklama sözleşmesinde bir süre belirlenmiş olsa dahi saklayan, saklatanın her zaman ileri sürebileceği istem üzerine saklananı tüm çoğalmalarıyla birlikte geri vermek zorundadır; saklatan ise belirlenen süreyi gözeterek yapılan masrafları ödemekle yükümlüdür. Escrow sözleşmesinde saklama unsuru bulunsa dahi iade borcu temel sözleşmedeki şartların gerçekleşmesine bağlı kılındığından saklatanın dilediği an geri alma yetkisi escrow düzeninde geçerlilik taşımaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 569. maddesi uyarınca birden çok kişinin haklarını korumak üzere hukuki durumu çekişmeli veya belirsiz olan şeyi bir güvenilirkişiye bırakması halinde bu kişi, saklatanların tamamının rızası veya hâkim kararı olmadıkça emaneti hiçbirine geri veremez. Güvenilirkişiye bırakma kurumunda aranan taraflar arasındaki hukuki durumun çekişmeli ya da belirsiz olması şartı, escrow sözleşmesinde aranmadığından iki kurum birbirinden ayrılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy