Engelli bireylere ayrılmış park alanlarını işgal etmek, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) 61. maddesi kapsamında idari para cezasına yol açar. Kanun, bu ihlalde uygulanacak cezanın iki kat artırılacağını açıkça düzenlemiştir. Aynı madde, trafik zabıtasına aykırı park edilmiş aracı kaldırma ve götürme yetkisi de tanımaktadır.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 61Kaynağı aç
61 – Taşıt yolu üzerinde;
a)
Duraklamanın yasaklandığı yerlerde,
b)
Park etmenin trafik işaretleri ile yasaklandığı yerlerde,
c)
Geçiş yolları önünde veya üzerinde,
d)
Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden beş metrelik mesafe içinde,
e)
Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara iki yönden
onbeş metrelik mesafe içinde,
f)
Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu olan karayolunda ortadaki taşıt yolunda,
g)
Kurallara uygun şekilde park etmiş araçların çıkmasına engel olacak yerlerde,
h)
Geçiş üstünlüğü olan araçların giriş ve çıkışının yapıldığının belirlendiği işaret
levhasından onbeş metre mesafe içinde,
i)
İşaret levhalarında park etme izni verilen süre veya zamanın dışında,
j)
Kamunun faydalandığı ve yönetmelikte belirtilen yerlerin giriş ve çıkış kapılarının
her iki yönde beş metrelik mesafe içinde,
k)
Park için yer ayrılmamış veya trafik işaretleri ile belirtilmemiş alt geçit, üst
geçit, üst geçit ve köprüler üzerinde veya bunlara on metrelik mesafe içinde,
l)
Park etmek için tespit edilen süre ve şeklin dışında,
m)
Belirli kişi, kurum ve kuruluşlara ait araçlara, yönetmelikteki esaslara göre ayrılmış
ve bir işaret levhası ile belirlenmiş park yerlerinde,
n)
Ayrıca yönetmelikte belirtilen haller dışında yaya yollarda,
o) (Ek: 1/7/2005-5378/31 md.) Engellilerin
araçları için ayrılmış park yerlerinde,[47]
Park
etmek yasaktır.
(Değişik: 21/5/1997-4262/4
md.) Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar.
(Ek cümle: 1/7/2005-5378/31 md.) (o) bendinin ihlâli hâlinde para cezası
iki kat artırılır.
Yasaklara
aykırı park edilmiş araçlar trafik zabıtasınca kaldırılabilir.
Yasaklanan yerlerde ve hallerde park edilmiş olan araçların
hangilerinin hangi şartlarda, kaldırılıp götürüleceği, götürülme sırasında zarara
ve ziyana uğratılmaması için alınacak önlemler ile kaldırma ve götürme giderlerinin
tahsili usul ve esasları yönetmelikte gösterilir.
Kaldırılıp
götürülen araçların giderleri ile verilen ceza, sürücüsü veya sahibince ödenmeden
araç teslim edilmez.
Karayolu üzerinde park etme izni verilmeyen araçlar:
Yasal Düzenleme ve Cezanın Kapsamı
KTK m. 61/1-(o) bendinin ihlali halinde para cezası iki kat artırılarak uygulanır; bu artırım 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Kanun'un 31. maddesiyle KTK m. 61'e eklenen hükümle düzenlenmiştir. Uygulanacak taban ceza miktarı her takvim yılı başında Kabahatler Kanunu m. 17/7 uyarınca yeniden değerleme oranında güncellenmekte; dolayısıyla geçerli tutar yıla göre farklılık göstermektedir. Yeniden değerleme artışı nispi nitelikteki idari para cezaları bakımından uygulanmaz; KTK m. 61 kapsamındaki taban cezanın bu ayrımdan nasıl etkilendiği güncel taban ceza tutarıyla birlikte yetkili idari makamdan teyit edilmelidir.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 17Kaynağı aç
olabilir.
(2) İdarî para cezası, kanunda
alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para
cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru
ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur.
(3) (Değişik: 6/12/2006-5560/32
md.) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa
ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen
idarî para cezalarının ilgili kanunlarında 1/6/2005 tarihinden sonra belirlenen
oranın dışındaki kısmı ile Cumhuriyet başsavcılıkları ve mahkemeler tarafından verilen
idarî para cezaları Genel Bütçeye gelir kaydedilir. Sosyal güvenlik kurumları ile
mahalli idareler tarafından verilen idarî para cezaları kendi bütçelerine gelir
kaydedilir. Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen idarî para cezaları
ise, ilgili kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, Genel Bütçeye gelir kaydedilir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının verdiği para cezaları, kendi kanunlarındaki
hükümlere tâbidir. Kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, idarî para
cezasının, ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde ve dört eşit
taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak
ödenmemesi halinde, idarî para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir.
(4) (Değişik: 6/12/2006-5560/32
md.) Genel Bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idarî para cezalarına ilişkin
kesinleşen kararlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek
tahsil dairelerine gönderilir. Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler tarafından
verilen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde,
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından
tahsil olunur. Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen ve Genel Bütçeye
gelir kaydedilmesi gerekmeyen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında özel hüküm
bulunmadığı takdirde genel hükümlere göre tahsil olunur.
(5) İdarî para cezası tamamen
tahsil edildikten itibaren en geç bir ay içinde durum, ilgili kamu kurum ve kuruluşuna
bildirilir.
(6) Kabahat dolayısıyla
idarî para cezası veren kamu görevlisi, ilgilinin rıza göstermesi halinde bunun
tahsilatını derhal kendisi gerçekleştirir. (Değişik cümleler:
1/7/2022-7417/46 md.) Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş olan idari
para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezasının
ödeme süresi içinde ödenmesi halinde, cezadan %25 oranında indirim yapılır. (Ek
cümle: 1/7/2022-7417/46 md.) Ödeme yapılması, kişinin bu karara karşı kanun
yoluna başvurma hakkını etkilemez.
(7) İdarî para cezaları her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân
edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının
hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. Bu fıkra hükmü, nispi nitelikteki
idarî para cezaları açısından uygulanmaz.
Mülkiyetin kamuya
geçirilmesi
Engelli park alanı ihlalinin kapsamının yalnızca işaretli otopark bölmeleriyle sınırlı olmayıp engelli geçişini sağlayan rampalar, sarı çizgili erişim alanları ve geçiş koridorlarının kapatılmasını da kapsayabileceği belirtilmektedir. Somut bir ihlal tespitinde yetkili makamın koşulları değerlendireceği göz ardı edilmemelidir; bu yer ve konumlara ilişkin ayrıntılı bir tanım birincil mevzuatta yer almamaktadır.
Engelli Park Kartı ve Kullanım Koşulları
Engelli bireylere ayrılmış alanlarda yasal olarak park edebilmek için araçta engelli kimlik kartı veya engelli park kartının bulunması, engelli bireyin araçta sürücü ya da yolcu olarak fiilen yer alması ve belgenin araçta görünür şekilde konumlandırılmış olması gerektiği belirtilmektedir. Söz konusu koşulları ayrıntılı biçimde düzenleyen ilgili yönetmelik hükümleri birincil mevzuat olarak ayrıca incelenmelidir; sayılan koşullar ikincil nitelikte bir değerlendirmeden alınmaktadır.
Araç Çekme Yetkisi ve Aracın İadesi
KTK m. 61, yasak yerlere park edilmiş araçların trafik zabıtasınca kaldırılabileceğini düzenlemektedir. Kaldırma işlemi zorunlu değil, yetkililerin takdirine bırakılmış bir uygulamadır. Hangi araçların hangi koşullarda kaldırılacağı, taşıma sırasında zarara uğramamaları için alınacak önlemler ve kaldırma ile götürme giderlerinin tahsil usulü ilgili yönetmelikte gösterilmektedir.
Kaldırılıp götürülen bir araç, kaldırma ve çekme giderleri ile uygulanan idari para cezası ödenmeden sahibine teslim edilmez. Bu kural KTK m. 61'de açıkça yer almaktadır.
İtiraz Hakkı ve Süresi
Uygulanan idari para cezasına karşı itiraz yolu açıktır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27/1 uyarınca, idari yaptırım kararına karşı kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde başvuruda bulunulabilir. Kanun metni bu başvurunun yapılacağı birimi sulh ceza mahkemesi olarak adlandırmaktadır; bu birimin güncel uygulamadaki karşılığının teyidi önem taşımaktadır. Süre geçirildiğinde karar kesinleşir.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 27Kaynağı aç
geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.
Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.
(2)
Mücbir sebebin varlığı dolayısıyla bu sürenin geçirilmiş olması halinde bu
sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karara karşı
başvuruda bulunulabilir. Bu başvuru, kararın kesinleşmesini engellemez; ancak,
mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir.
(3) Başvuru, bizzat kanunî
temsilci veya avukat tarafından sulh ceza mahkemesine verilecek bir dilekçe ile
yapılır. Başvuru dilekçesi, iki nüsha olarak verilir.
(4) Başvuru dilekçesinde,
idarî yaptırım kararına ilişkin bilgiler, bu karara karşı ileri sürülen deliller
açık bir şekilde gösterilir. Dilekçede ayrıca, başvurunun süresinde yapılmasını
engelleyen mücbir sebep dayanaklarıyla gösterilir.
(5) (Değişik: 6/12/2006-5560/34
md.) İdarî yaptırım kararının mahkeme tarafından verilmesi halinde, bu karara
karşı ancak itiraz yoluna gidilebilir.
(6) (Ek: 6/12/2006-5560/34
md.) Soruşturma konusu fiilin suç değil de kabahat oluşturduğu gerekçesiyle
idarî yaptırım kararı verilmesi halinde; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
edildiği takdirde, idarî yaptırım kararına karşı başvuru da bu itiraz merciinde
incelenir.
(7) (Ek: 6/12/2006-5560/34
md.) Kovuşturma konusu fiilin suç değil de kabahat oluşturduğu gerekçesiyle
idarî yaptırım kararı verilmesi halinde; fiilin suç oluşturmaması nedeniyle verilen
beraat kararına karşı kanun yoluna gidildiği takdirde, idarî yaptırım kararına karşı
itiraz da bu kanun yolu merciinde incelenir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34
md.) İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili
olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle
birlikte idarî yargı merciinde görülür.
Başvurunun incelenmesi
On beş günlük itiraz süresi mücbir sebep nedeniyle geçirilmişse, mücbir sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvuruda bulunulabilir. Ancak bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez; mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir.
İtiraz başvurusu, bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından iki nüsha dilekçe ile yapılır. Başvuruda tutanak, tebligat belgesi, fotoğraf ve konum kaydı gibi belgeler sunulması önem taşır.
Erken Ödeme İndirimi
Kabahatler Kanunu m. 17/6 uyarınca, kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; bu süre içinde ödeme yapılması halinde cezadan yüzde yirmi beş indirim uygulanır. KTK'da bu genel kuralı etkileyen özel bir ödeme süresi düzenlemesinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir; özel bir düzenleme varsa genel bir aylık süre uygulanmayabilir.
Cezanın ödeme süresi içinde ödenmesi, kişinin idari yaptırım kararına karşı itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. Ödeme ve itiraz yolları birbirinden bağımsız olarak kullanılabilir.
Taksitle Ödeme İmkânı
Kabahatler Kanunu m. 17/3, ekonomik durumu elverişli olmayan kişiler için idari para cezasının taksitli ödenmesine olanak tanımaktadır. İlk taksit peşin ödenmek koşuluyla ceza, bir yıl içinde dört eşit taksitte ödenebilir. Taksitlerden birinin zamanında ve tam olarak ödenmemesi halinde kalan tutarın tamamı tahsil edilir.
Sık Sorulan Sorular
Engelli park cezasına itiraz için süre ne kadar?
Kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren on beş gün içinde başvuruda bulunulması gerekir. Bu süre geçirilirse karar kesinleşir. Mücbir sebep nedeniyle sürenin geçirilmesi halinde mücbir sebebin kalktığı tarihten itibaren yedi günlük ek süre tanınmakla birlikte bu başvuru kararın kesinleşmesini durdurmaz.
Engelli park cezasını erken ödersem indirim olur mu?
Kabahatler Kanunu'ndaki genel kural uyarınca, kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezalarında tebliğden itibaren bir aylık süre içinde ödeme yapılması halinde yüzde yirmi beş indirim uygulanır. KTK'da bu genel kuralı değiştirecek özel bir ödeme süresi olup olmadığı ayrıca teyit edilmelidir. Erken ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.
Araç engelli alanından çekilirse ne yapılır?
Kaldırılan araç, kaldırma ve götürme giderleri ile uygulanan idari para cezası ödenmeden sahibine teslim edilmez. Kaldırma işlemi trafik zabıtasının takdirine bırakılmıştır; hangi koşullarda uygulanacağı ilgili yönetmelikte gösterilmektedir.
Engelli park alanı ihlali sadece işaretli bölmeleri mi kapsar?
İhlal yalnızca işaretli otopark bölmeleriyle sınırlı olmayıp engelli geçişini sağlayan rampalar, sarı çizgili erişim alanları ve geçiş koridorlarının kapatılması da bu kapsamda değerlendirilebileceği belirtilmektedir. Somut durumda ihlal tespiti yetkili makamın değerlendirmesine bağlıdır.
Engelli park kartı olmadan engelli alanına park etmek ceza gerektirir mi?
Engelli bireylere ayrılmış alanlarda park edebilmek için araçta geçerli engelli kimlik kartı veya engelli park kartının bulunması, engelli bireyin araçta fiilen yer alması ve belgenin görünür biçimde araçta olması gerektiği belirtilmektedir. Bu koşulların birincil düzenlemedeki tam kapsamı ilgili yönetmelik çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Cezaya itiraz ederken hangi belgeler sunulmalı?
Başvuruda tutanak, tebligat belgesi, fotoğraf ve konum kaydı gibi belgeler sunulması önem taşır. Başvuru iki nüsha dilekçeyle bizzat, kanuni temsilci veya avukat aracılığıyla yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy