Enflasyon Düzeltmesinde Dönemler ve Anayasal Çerçeve

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun geçici 33. maddesi, 2022 hesap dönemlerini, özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2022 ve 2023 yılında biten hesap dönemlerini ve 2023 hesap dönemi geçici vergi dönemlerini enflasyon düzeltmesinin dışında bırakır. Bu sonuç, mükerrer 298. maddedeki şartların oluşup oluşmadığına bağlı değildir. Aynı madde, 31 Aralık 2023 tarihli mali tabloların ayrıca düzeltileceğini düzenler. Anayasa ise mali yükümlülüğün kanunla konulmasını, mülkiyetin kanunla sınırlanmasını ve iptal kararının bağlayıcılığı ile yürürlük sonucunu belirler.

Düzeltmenin uygulanmadığı dönemler

Geçici vergi dönemleri dahil olmak üzere 2022 hesap dönemlerinde mali tablolar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaz. Özel hesap dönemi tayin edilenlerde kapsam, 2022 ve 2023 yılında biten hesap dönemlerini de kapsar. 2023 hesap döneminin geçici vergi dönemleri de aynı sonuca bağlıdır.

Bu dönemlerde mükerrer 298. madde kapsamındaki düzeltme şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca aranmaz. Mükerrer 298. maddenin (Ç) fıkrası bakımından, birinci fıkrada düzeltme yapılmayacağı belirtilen dönemler, düzeltme şartlarının gerçekleşmediği dönem sayılır.

31 Aralık 2023 tarihli mali tablolar

31 Aralık 2023 tarihli mali tablolar, düzeltme şartları oluşmuş olsun veya olmasın enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Düzeltmeden doğan kâr ya da zarar farkı geçmiş yıllar kârı veya zararı hesabında gösterilir.

Bu hesaplamayla bulunan geçmiş yıl kârı vergiye tabi tutulmaz. Geçmiş yıl zararı da zarar olarak kabul edilmez. Her iki sonuç, farkın geçmiş yıllar hesabında izlenmesine bağlıdır.

Belirli kuruluşlarda 2024 ve 2025 dönemleri

Geçici 33. maddenin ek fıkrası, belirli mali kuruluşlar ile bazı kamu iktisadi teşebbüsleri için ayrı bir sonuç öngörür. Bankalar ve 6361 sayılı Kanun kapsamındaki şirketler, ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşları, yetkili döviz müesseseleri ve varlık yönetim şirketleri bu kapsamdadır. Sermaye piyasası kurumları, sigorta şirketleri, reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri, tasfiye hâlindeki şirketler, iflas hâlindeki şirketler ile 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları da dahildir. Bu sayılanlar, 2024 ve 2025 hesap dönemlerinde, geçici vergi dönemleri dahil, enflasyon düzeltmesinden doğan kâr veya zarar farkını kazanç tespitinde dikkate almaz.

Tasfiye hâlindeki şirketlerde bu fıkra, tasfiyeye ilişkin genel kurul kararının tescil edildiği tarihin içinde bulunduğu hesap döneminden itibaren uygulanır. İflas hâlindeki şirketlerde başlangıç, iflasın açıldığı tarihin bulunduğu hesap dönemidir. Bu tarihten önceki geçici vergi dönemlerinde yapılmış enflasyon düzeltmesi için geriye dönük düzeltme yapılmaz.

Tasfiyeden vazgeçilmesi veya iflasın kaldırılması hâlinde düzeltme, ilgili tarihin ya da mahkeme karar tarihinin içinde bulunduğu geçici vergi döneminden itibaren uygulanır. Bu fıkra nedeniyle dönem kazancında dikkate alınmayan tutarlar, tasfiyeden vazgeçilen veya iflasın kaldırıldığı dönem kazancının tespitinde dikkate alınır.

Cumhurbaşkanı, bu fıkrada belirlenen dönemleri geçici vergi dönemleri dahil bir hesap dönemi kadar uzatmaya yetkilidir.

Kapsam dışı mükellefler ve uygulama yetkisi

Geçici 33. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları, mükerrer 298. maddenin (A) fıkrasının (9) numaralı bendi kapsamındaki mükellefler için geçerli değildir. Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığındadır.

Verginin ve mülkiyetin anayasal çerçevesi

Anayasa'nın 73. maddesi, herkesi kamu giderlerine katılmak üzere mali gücü ölçüsünde vergi ödemekle yükümlü kılar. Maliye politikasının sosyal amacı, vergi yükünün adaletli ve dengeli biçimde dağılmasıdır. Aynı maddede vergi, resim, harç ve bunlara benzer mali yükümlülüklerin konulması, değiştirilmesi ve kaldırılması kanuna bağlanır.

Aynı madde, kanunun gösterdiği alt ve üst sınırlar içinde muaflık, istisna, indirim ve oranlarda değişiklik yapma yetkisinin Cumhurbaşkanına verilebileceğini düzenler. Bu yetki, mali yükümlülüğün kanunla konulup değiştirilmesi veya kaldırılması kuralının yanında yer alır.

Anayasa'nın 35. maddesi herkese mülkiyet ve miras haklarını tanır. Bu haklar ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.

Temel hak ve hürriyetlerin genel sınırı Anayasa'nın 13. maddesindedir. Bu haklar özlerine dokunulmadan, yalnız Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve kanunla sınırlanabilir. Sınırlama, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

İptal kararının etkisi

Anayasa'nın 153. maddesine göre Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Mahkeme, kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını ya da bir hükmünü iptal ederken kanun koyucu gibi hareket ederek yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm kuramaz.

Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü veya bunların hükümleri, iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hâllerde Mahkeme, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, yayım gününden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararları geriye yürümez.

Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazete'de hemen yayımlanır. Kararlar yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy