Emre İtaatsizlikte Israr Suçunun Cezası ve Kanuni Çerçevesi
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 87. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hizmete ilişkin emri hiç yapmayan asker kişiler bir aydan bir seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Emrin yerine getirilmesini söz veya fiili ile açıkça reddedenler yahut emir tekrar edildiği halde emri yerine getirmeyen asker kişiler hakkında ise üç aydan iki seneye kadar hapis cezası öngörülmektedir.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 87Kaynağı aç
md.)
Hizmete ilişkin emri hiç yapmayan
asker kişiler bir aydan bir seneye kadar, emrin yerine getirilmesini söz veya
fiili ile açıkça reddeden veya emir tekrar edildiği halde emri yerine getirmeyenler,
üç aydan iki seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.
2. Yukarıki fıkrada
yazılı suçlar seferberlikte yapılırsa beş ve düşman karşısında yapılırsa on
seneye kadar ağır hapis cezası hükmolunur.
Toplu asker karşısında
veya hizmetten savuşmak için veya silahlı iken yapılan itaatsizliğin cezaları:
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 87. maddesinin ikinci fıkrasına göre, bu suçların seferberlikte işlenmesi halinde beş seneye kadar, düşman karşısında işlenmesi halinde ise on seneye kadar ağır hapis cezası hükmolunur.
Hizmete İlişkin Emir Kavramı ve Ceza Amaçlı Emirlerin Sınırı
Askeri Ceza Kanunu'nun 87. maddesinde düzenlenen suçun varlığı için öncelikle hizmete ilişkin bir emrin bulunması aranır. Birliğin sarsılan disiplinini yeniden tesis etmek gayesiyle amir tarafından personele verilen yatıp sürünme, şınav pozisyonu alma ya da marşla dağılma gibi emirler, ceza mahiyeti taşımayıp fırsat eğitimi niteliğinde görüldüğünden hizmete müteallik emir sayılmaktadır.
Buna karşılık, kışlaya alkollü içki sokulmasına duyulan kızgınlıkla keyfi olarak veya eğitimden sonraki disiplinsiz hareket gerekçesiyle diğer askerlerin önünde küçük düşürücü mahiyette ve sırf ceza maksadıyla verilen yat ve sürün emirleri fırsat eğitimi kapsamında görülmez. Amirin cezalandırma sınırları dışına çıkılarak verilen bu emirler yasal manada hizmet emri niteliği taşımadığından, bu emirlere uyulmaması emre itaatsizlikte ısrar suçunu meydana getirmez.
Hizmet Emri Sayılmayan Durumlar ve İstirahat Halleri
İstirahatli olan asker kişilere hiçbir surette hizmete ilişkin emir verilemez. Ayaklarındaki kaşıntı sebebiyle bir gün revirde yatırılıp yedi gün terlik istirahati verilerek taburcu edilen askerin içtimaa çıkmaması fiili emre itaatsizlikte ısrar suçunu oluşturmaz. Benzer şekilde, kendisine tevdi edilmiş herhangi bir görevi bulunmayıp sadece istirahat saatleri içinde olan askere banyo yapmayıp yatması yönünde nöbetçi subayı tarafından verilen emir de hizmete ilişkin sayılmaz.
Taşıma ücretinden kaynaklanan ve ilgili yargı mercileri nezdinde dava konusu edilebilecek özel hukuk uyuşmazlığı nedeniyle askeri personelin merkez komutanlığına çağrılmasına dair emirlerin hizmete ilişkin bir yönü bulunmamaktadır. Ayrıca jandarmanın askeri vazifesi haricindeki adli ve idari genel asayiş görevlerine ilişkin emirler de askeri hizmet kavramı dışında kaldığından, bunların yerine getirilmemesi Askeri Ceza Kanunu'nun 87. maddesindeki suçu doğurmaz.
Savunma Hakkı ve Genel Kurallara İlişkin Durumlar
Disiplin cezası verilmesinden önce savunmanın alınması amir bakımından yasal bir mecburiyet teşkil etse de bu hakkın kullanılması fail yönünden münhasıran tanınmış bir haktır. Hakkını kullanmak istemeyen askerin savunma vermeye dair amir emrini yerine getirmemesi durumunda suç oluşmaz ve durum tespit edilerek disiplin cezası verilebilir. Savunma istemi içeren zarfın okunarak iade edilmesi ya da tebliğden kaçınılması ise savunma hakkından feragat niteliğinde görülmekte olup ortada hizmete ilişkin bir emir ve itaatsizlik kastı bulunmadığı kabul edilir.
Yasaların veya düzenleyici işlemlerin düzenlediği genel konulara ilişkin ya da kanunla açıkça yasaklanan hususlardaki genel emirlere aykırılık emre itaatsizlikte ısrar suçunu teşkil etmez. Mesaiye gelmeyen personele yönelik gelmesi yönünde çıkarılan yazılı emir de hizmete mahsus özel bir durum yaratmaz. Öte yandan, anayasal haberleşme hürriyeti çerçevesinde komutanlık emrine aykırı olarak mektubun dış postaneden gönderilmesi Askeri Ceza Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında disiplin tecavüzü oluşturup bu suç kapsamına girmez.
İtaatsizlik Kastının Bulunmadığı Haller ve Diğer Düzenlemeler
Failin eyleminde itaatsizlik kastının bulunmadığı hallerde ceza sorumluluğu doğmaz. Ameliyat öncesinde yemek yiyen hastaya narkoz verilmesinin hayati tehlike yaratacağını gözeterek uzmanlık kuralları gereği narkoz vermeyen sağlık personelinde itaatsizlik kastı yoktur. Askeri aracı sürücü ehliyeti almak amacıyla özel menfaatinde kullanan personelin fiilinde de itaatsizlik kastı bulunmadığından suç unsurları oluşmaz.
Kulak zaafiyeti tıbbi raporla tespit edilen ve bu nedenle amirin emrini duymadığını bildiren asker hakkında beraat kararı verilmesi gerekir. Psikiyatrik rahatsızlığı ve ilaç tedavisi sebebiyle gece nöbete kaldırıldığını hatırlamayan askerin itaatsizlik kastı şüpheli kaldığından şüpheden sanık yararlanır ilkesi tatbik edilir. Üzerine zimmetli askeri aracı diğer sanığın kullanmasına izin verdiği iddia edilen personelin emirlere aykırı hareket kastına dair kuşkudan arındırılmış kesin delil bulunmaması ve görgü tanığının olmaması halinde mahkumiyet kurulamaz.
Kişisel sağlığın korunmasına yönelik tavsiye mahiyetindeki kurallara aykırılık ve başkalarının sağlığını tehlikeye düşürmeyecek nitelikte ilaç bulundurma emre itaatsizlikte ısrar suçunu değil disiplin tecavüzünü oluşturur. Askeri servis otobüsünün tahsisli yolda kullanılması ise doğrudan trafik mevzuatının ihlalidir. Ayrıca oda hapsi ceza infaz yerini terk fiili Askeri Ceza Kanunu'nun 76. maddesinde bağımsız bir suç olarak düzenlendiğinden, amirin infaz yerine dönülmesi yönündeki emrine uyulmaması bu suçtan ayrı olarak emre itaatsizlikte ısrar suçunu meydana getirmez.
Uzman Çavuşların Sözleşme Durumu
Sırf askeri suç niteliğinde bulunan emre itaatsizlik suçundan dolayı bir günlük hapis cezası dahi alınması yahut mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hali, uzman çavuşların sözleşme feshi sebepleri kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Emre itaatsizlikte ısrar suçunun cezası nedir?
Hizmete ilişkin emri hiç yapmayan asker kişiler bir aydan bir seneye kadar, emrin yapılmasını söz veya fiille açıkça reddedenler veya emir tekrar edildiği halde yapmayanlar üç aydan iki seneye kadar hapis cezası alır; bu eylemler seferberlikte beş, düşman karşısında on seneye kadar ağır hapis cezası yaptırımına tabidir.
Yat ve sürün emrine uymamak emre itaatsizlikte ısrar suçunu oluşturur mu?
Bozulan disiplinin sağlanması amacıyla fırsat eğitimi niteliğinde verilen yat ve sürün emri hizmete ilişkin sayılırken, sırf cezalandırma veya erbaş ve erlerin önünde küçük düşürme amacıyla keyfi verilen bu emirler hizmet emri sayılmadığından suçu oluşturmaz.
İstirahatli askere hizmete ilişkin emir verilebilir mi?
İstirahatli olan asker kişilere hiçbir surette hizmet verilemez; ayak rahatsızlığı nedeniyle terlik istirahati verilen askerin içtimaa çıkmaması emre itaatsizlikte ısrar suçunu meydana getirmez.
Disiplin amirine savunma vermemek suç teşkil eder mi?
Savunma yapmak fail yönünden şahsa tanınmış bir hak olduğundan, disiplin amirinin savunma vermeye yönelik emrine uymamak veya tebliğden kaçınmak savunma hakkından feragat sayılır ve suç oluşturmaz.
Emre itaatsizlik cezası uzman çavuş sözleşmesini nasıl etkiler?
Sırf askeri suç sayılan bu fiil sebebiyle bir günlük hapis cezası alınması veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi durumunun, uzman çavuşların sözleşmelerinin feshi sonucunu doğurabileceği kabul edilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy