Gayrimenkul alım satım işlemlerinde emlakçı komisyonu satış bedelinin katma değer vergisi hariç azami yüzde dördü olarak kararlaştırılabilir; kiralamalarda ise bu bedel katma değer vergisi hariç bir aylık kira tutarını aşamaz. Sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça hizmet bedeli taraflar arasında eşit olarak paylaştırılır. Emlak işletmesinin ücrete hak kazanabilmesi için geçerli yetki belgesine sahip olması, taşınmaz simsarlığı sözleşmesinin yazılı yapılması ve yürütülen aracılık faaliyeti sonucunda asıl işlemin tamamlanması gerekir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 520Kaynağı aç
24645 sayılı TAŞINMAZ TİCARETİ HAKKINDA YÖNETMELİK m. 20Kaynağı aç
Taşınmaz Simsarlığı Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Şekil Şartı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 520. maddesi uyarınca simsarlık sözleşmesi, bir kimsenin taraflar arasında bir akit kurulması fırsatını sağlamayı veya kurucu işlemlere aracılık etmeyi üstlendiği ve bu akdin kurulmasıyla ücrete hak kazandığı sözleşmedir. Simsarlık ilişkisine kural olarak vekâlet hükümleri uygulanır; kural olarak simsarın iş sahibini temsil yetkisi bulunmamakla birlikte taraflarca sözleşmeyle temsil yetkisi verilebilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/1, K. 2015/1539Kaynağı aç
Türk Borçlar Kanunu'nun 520. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 2016/26675 Esas ve 2019/11191 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, taşınmaz simsarlığında yazılı şekil ispat kolaylığı değil geçerlilik koşuludur ve bu koşulun yerine getirilmesi sözleşmenin geçerliliği için yeterlidir. Yazılı sözleşmesi bulunmayan emlakçının komisyon alacağı talebi reddedilir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/26675, K. 2019/11191Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2014/1 Esas ve 2015/1539 Karar sayılı kararına göre, gayrimenkul simsarlığı sözleşmesinin kurulması için taşınmaz sahibinin imzasının bulunması zorunlu değildir; sözleşme simsar ile iş sahibi arasında kurulur.
Satış ve Kiralama İşlemlerinde Yasal Komisyon Tavanları ve Paylaşımı
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 20. maddesinin birinci fıkrası uyarınca alım satıma aracılık hizmet bedeli, satış bedelinin katma değer vergisi hariç yüzde dördünü aşamaz. Yönetmeliğin 20. maddesinin ikinci fıkrası gereğince kiralamaya aracılık hizmet bedeli ise sözleşmede belirlenen kira bedelinin katma değer vergisi hariç bir aylık tutarından fazla olamaz. Yönetmelik konut ile arsa, dükkan, ofis veya depo gibi ticari taşınmazlar arasında komisyon tavanı yönünden bir ayrım yapmamıştır.
Yönetmeliğin 20. maddesinin beşinci fıkrası gereğince belirlenen hizmet bedeli, alım satım veya kiralama sözleşmelerinde aksi kararlaştırılmadıkça taraflar arasında eşit paylaşılarak ödenir. Komisyon yükünün tek tarafa bırakıldığına dair anlaşmalar yazılı yapılmadıkça üçüncü tarafı bağlamaz; emlakçının satıcı veya kiraya verenle tek taraflı mutabakatı alıcı ya da kiracıyı bağlamaz.
Taşınmazın alım satımı hususunda alıcı ve satıcı, kiralanmasında ise kiracı ve kiralayan ile ayrı ayrı yetkilendirme sözleşmesi yapılmış olması durumunda sadece bir hizmet bedeli alınabilir ve bu bedel yasal tavanları aşmayacak şekilde sözleşmelerde yeniden belirlenir. Aracılık hizmetleriyle bağlantılı diğer hizmetler verilse bile ayrı yetkilendirme yapılsa dahi yalnızca tek bir hizmet bedeli tahsil edilebilir ve tavan oranlar aşılamaz.
Taşınmaz ticareti ortak çalışma çerçevesinde yürütüldüğünde hak kazanılan bedel, aracılık sözleşmesinde belirlenen işletmeye ödenir ve hizmet ortaklığı sözleşmesindeki usule göre paylaştırılır; sözleşmede hüküm bulunmaması halinde bedel taraflar arasında eşit olarak paylaşılır.
Yetki Belgesi Zorunluluğu ve Fatura Düzeni
Taşınmaz ticareti faaliyeti yürütmek ve komisyon talep edebilmek için Ticaret Bakanlığı'ndan alınmış geçerli bir yetki belgesi zorunludur; yetki belgesi bulunmayan kişi veya işletmenin komisyon talep etme hakkı doğmaz. Yetki belgesi iptal edilen işletmelerin geçerli yetkilendirme sözleşmeleri iptal tarihi itibarıyla feshedilmiş sayılır; ancak fesihten önce verilmiş olan hizmetler için hizmet bedeline hak kazanılır.
Emlakçı vergi mükellefi bir işletme olduğundan komisyon bedeli için fatura düzenlemek zorundadır ve tarafların fatura talep etme yasal hakkı bulunmaktadır.
Komisyona Hak Kazanma Şartları, Cayma Hâli ve Emlakçının Bertaraf Edilmesi
Türk Borçlar Kanunu'nun 521. maddesinin birinci fıkrası ve Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 20. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme, yetkilendirme sözleşmesine konu hizmetin verilmesi ve yaptığı faaliyet sonucunda asıl sözleşmenin kurulması ile hizmet bedeline hak kazanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2014/1 Esas ve 2015/1539 Karar sayılı kararı uyarınca simsarın faaliyeti ile asıl sözleşmenin kurulması arasında nedensellik bağı bulunmalı; asıl sözleşmenin geçerli olarak kurulması yeterli olup sözleşmenin ifa edilmesi zorunlu değildir. Satış işlemlerinde komisyona kural olarak tapu tesciliyle, kiralamada ise kira sözleşmesinin imzalanmasıyla hak kazanılır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 521Kaynağı aç
Türk Borçlar Kanunu'nun 521. maddesinin birinci fıkrası emredici nitelikte olmadığından taraflar asıl akit kurulmamış olsa dahi ücret ödenebileceğini kararlaştırabilirler. Simsarın faaliyeti neticesinde kurulan sözleşme geciktirici koşula bağlanmışsa ücret alacağı koşulun gerçekleşmesi hâlinde doğar.
Emlakçı tarafları buluşturup şartlarda anlaşma sağlayarak sözleşmeyi imzalattıktan veya tapu devri yapıldıktan sonra taraflardan birinin vazgeçmesi komisyon hakkını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık sözleşme imzalanmadan önceki vazgeçmelerde kural olarak komisyon hakkı doğmaz. Tapu devri veya kira sözleşmesi gerçekleşmemişse kural olarak komisyon kazanılamaz; ancak sözleşmede tanıtım veya masrafların ödeneceği kararlaştırılmışsa aracılık akitle sonuçlanmasa dahi bu giderler talep edilebilir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 2016/26675 Esas ve 2019/11191 Karar sayılı ilamına göre, taşınmaz simsarlığı sözleşmesinde alıcının vazgeçmesi haline bağlanan cezai şart hükümleri, asıl taşınmaz satışının resmi şekilde yapılmamış olması gerekçesiyle kendiliğinden geçersiz sayılamaz; tarafların iddia ve savunmaları incelenmelidir.
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 20. maddesinin sekizinci fıkrası gereğince, taşınmazın yetkilendirme sözleşmesi süresi içinde, taşınmaz gösterme belgesini düzenleyen işletme bertaraf edilerek doğrudan iş sahibinden satın alınması veya kiralanması durumunda da işletme hizmet bedeline hak kazanır.
Ücret Hakkının Kaybı, Aşırı Ücretin İndirilmesi ve Fazla Komisyonun İadesi
Türk Borçlar Kanunu'nun 523. maddesi uyarınca aracılık edenin üstlendiği borca aykırı şekilde diğer tarafın yararına davranması ya da dürüstlük kurallarını çiğneyerek karşı taraftan ücret sözü alması durumunda, aracılık ücreti ve yapılan giderlere ilişkin haklar düşer.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 523Kaynağı aç
Türk Borçlar Kanunu'nun 525. maddesi gereğince sözleşmede aşırı bir ücret kararlaştırılmışsa, borçlunun istemi üzerine bu ücret hâkim tarafından hakkaniyete uygun olarak indirilebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 525Kaynağı aç
Yasal tavanın üzerinde ödenen komisyon tutarının iadesi sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre talep edilebilir; ayrıca fazla komisyon talep eden emlakçı hakkında Ticaret İl Müdürlüğü'ne idari şikâyette bulunulabilir.
Emlakçı komisyonu satışta en fazla ne kadar olabilir?
Satış bedelinin katma değer vergisi hariç azami yüzde dördü olarak kararlaştırılabilir ve sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça alıcı ile satıcı arasında eşit paylaştırılır.
Kiralık gayrimenkullerde emlakçı komisyonu ne kadardır?
Kiralamada hizmet bedeli katma değer vergisi hariç bir aylık kira tutarından fazla olamaz ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflar arasında eşit olarak ödenir.
Yazılı sözleşme olmadan emlakçı komisyon talep edebilir mi?
Taşınmaz simsarlığı sözleşmesinin yazılı yapılması Türk Borçlar Kanunu'nun 520. maddesi uyarınca geçerlilik koşulu olduğundan yazılı sözleşme bulunmaksızın komisyon talep edilemez.
Sözleşme imzalandıktan sonra taraflardan biri cayarsa komisyon ödenir mi?
Taraflar anlaşıp sözleşmeyi imzaladıktan veya devir gerçekleştikten sonraki vazgeçmeler komisyon hakkını ortadan kaldırmaz; ancak imza öncesi caymada kural olarak komisyon doğmaz.
Yetki belgesi bulunmayan emlakçıya komisyon ödenir mi?
Taşınmaz ticareti için yetki belgesi zorunlu olup geçerli yetki belgesi bulunmayan işletmelerin komisyon talep hakkı doğmaz.
Emlakçı bertaraf edilerek malikten doğrudan işlem yapılırsa komisyon ödenir mi?
Yetkilendirme sözleşmesi süresinde gösterme belgesini düzenleyen işletme aradan çıkarılarak doğrudan işlem tesis edilirse işletme hizmet bedeline hak kazanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

