Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
Kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan sandık ve kurumlardan yaşlılık, malullük, emeklilik aylığı yahut toptan ödeme alma gayesiyle iş akdini sona erdiren işçi kıdem tazminatına hak kazanır. 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14'üncü maddesi uyarınca işçinin bu haktan faydalanabilmesi için aylığa veya toptan ödemeye hak kazandığını, ayrıca ilgili tahsisin yapılması hedefiyle bağlı olduğu kuruma başvurduğunu belgelemesi zorunludur.
1475 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesi kapsamında, yaşlılık aylığı için aranan yaş koşulu haricindeki prim ödeme gün sayısını ve sigortalılık süresini ikmal ederek kendi isteğiyle işinden ayrılan çalışanlar da kıdem tazminatına hak kazanır. Söz konusu düzenlemeden istifade edilebilmesi için işçinin ilgili işverene ait işyerinde en az bir yıllık kıdem süresini doldurmuş olması kanuni bir ön şarttır.
Emeklilik için yaş dışındaki koşullar, sigortalının ilk tescil tarihine ve yürürlükte bulunan kademeli geçiş hükümlerine göre farklılık gösterebilmektedir. Bu çerçevede 08.09.1999 tarihi öncesinde sigorta başlangıcı bulunanlar açısından 15 yıllık sigortalılık süresi ile 3600 prim gününün tamamlanması aranırken; 09.09.1999 ve sonrasında tescili olanlar bakımından 25 yıllık sigortalılık süresiyle 4500 prim günü yahut süre koşuluna bağlı olmaksızın 7000 prim gününün doldurulması kuralı öngörülmektedir.
Kıdem Tazminatına Esas Belge ve Fesih Süreci
Emeklilik için yaş haricindeki koşulları ikmal ederek ayrılmak isteyen işçinin, Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı bir dilekçeyle müracaat ederek kıdem tazminatına esas yazıyı temin etmesi şarttır. İlgili resmi belgenin idareden temin edilmesinin ardından işçi, işverene yazılı fesih bildirimi sunarak iş akdini sonlandırma sürecini başlatır.
Emeklilik Feshinde İhbar Tazminatı ve İhbar Süresi
4857 sayılı İş Kanunu'nun 17'nci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, belirsiz süreli fesihlerde bildirim süresine uymayan taraf karşı tarafa bildirim süresine karşılık gelen ücret kadar ihbar tazminatı ödemekle mükelleftir. Buna karşın 1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesi uyarınca iş sözleşmesini emeklilik nedeniyle fesheden işçinin ihbar tazminatı talep etme hakkı bulunmamaktadır. Aynı şekilde, emeklilik temelli bu fesih işlemi nedeniyle işverenin de işçiden ihbar tazminatı isteme yetkisi bulunmaz.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 17Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2015/32258, K. 2015/18277Kaynağı aç
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2012/23435, K. 2013/11929Kaynağı aç
Emeklilik gerekçesiyle işten ayrılma sürecinde, Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edilen yazı işverene sunularak ayrılış işlemleri başlatılırken ihbar süresi kullandırma zorunluluğunun aranmadığı yönündeki tespitin yanında, bu hakkın kullanımında öncelikle yasal bildirim sürelerine riayet edilerek belgenin işverene ibrazı gerektiği değerlendirmesi de bulunmaktadır.
Kıdem Tazminatının Hesabı, Yasal Tavan ve Faiz Ölçütü
1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesi uyarınca kıdem tazminatı, işçinin işyerinde fiilen çalışmaya başladığı tarihten akdin feshine kadar geçen her tam çalışma yılı karşılığında 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti üzerinden ödenir ve tam yılı aşan süreler de aynı oran gözetilerek hesaba katılır. Hesaplamaya esas ücrete çıplak aylık kazancın yanı sıra yol, yemek ve prim gibi süreklilik taşıyan nakdi ya da para ile ölçülebilen menfaatler eklenir. Buna karşılık devamlılık arz etmeyen, tek sefere mahsus veya tamamen işverenin takdirine bağlı ödemeler hesaplamada dikkate alınmaz.
1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesinin on üçüncü fıkrasına göre, toplu sözleşmeler ve iş akitleriyle tespit edilen kıdem tazminatının yıllık tutarı, en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için tahakkuk ettirilecek azami emeklilik ikramiyesi miktarını aşamaz. Tazminatın fesihle birlikte gecikmeksizin ödenmesi gerekir; borcun yerine getirilmemesi halinde yazılı başvuru, arabuluculuk ve alacak davası süreçleri işletilebilir. Kıdem tazminatının süresinde ödenmemesi sebebiyle açılan davada hâkim, gecikilen dönem için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder.
Emeklilik Sonrası Yeniden Çalışma ve Mükerrer Kıdem Sınırı
Emeklilik koşullarını sağlayarak kıdem tazminatını tahsil eden işçinin, istihdam edildiği işyerinde emeklilerin çalışamayacağına ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığı takdirde yeniden çalışmaya devam etmesi mümkündür. 1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca aynı kıdem dönemi için mükerrer şekilde kıdem tazminatı ödenemez. Bu sebeple yaş haricindeki koşulları tamamlayarak kıdem tazminatı alan işçi, ilerleyen dönemde yaş şartını ikmal ettiğinde aynı çalışma dönemi gerekçe gösterilerek tekrar kıdem tazminatı elde edemez.
Emeklilik nedeniyle iş akdini fesheden işçi, kıdem tazminatının yanı sıra kullanılmayan yıllık ücretli izin alacağı, fazla çalışma ücreti ve ödenmemiş ücret gibi diğer işçilik alacaklarını da ayrıca talep edebilir. Emekli olduktan sonra aynı işyerinde çalışmayı sürdüren ve akabinde iş ilişkisi nihai olarak sonlanan işçiler bakımından Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (E. 2020/1580, K. 2021/5099), ihbar tazminatında emeklilik öncesi dönemin hesaba katılmayıp sadece ikinci dönem süresinin dikkate alınması; kıdem tazminatında ise iki çalışma devresinin birleştirilerek daha önce ödenen kıdem tazminatının mahsup edilmesi yönünde hüküm tesis etmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/1580, K. 2021/5099Kaynağı aç
Emeklilik sebebiyle işten ayrılan işçi ihbar tazminatı alabilir mi?
Hayır, iş sözleşmesini emeklilik sebebiyle fesheden işçinin ihbar tazminatı talep etme hakkı bulunmadığı gibi işveren de bu fesih nedeniyle işçiden ihbar tazminatı isteyemez.
Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatına hak kazanmak için asgari çalışma süresi nedir?
İşçinin emeklilik veya yaş dışındaki koşulları tamamlayarak kıdem tazminatı alabilmesi için aynı işyerinde en az bir yıl çalışmış olması kanuni şarttır.
Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi halinde hangi faiz uygulanır?
1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesi uyarınca kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi durumunda açılacak dava neticesinde gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmedilir.
Kıdem tazminatını alıp emekli olan kişi tekrar çalışabilir mi?
Evet, işyerinde emeklilerin çalışamayacağına ilişkin özel bir düzenleme bulunmadıkça, emeklilik şartlarını sağlayıp kıdem tazminatını alarak ayrılan işçinin yeniden çalışmaya devam etmesine engel bir kural yoktur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

