İş sözleşmesi sona eren ve hak kazandığı kıdem veya ihbar tazminatını alamayan işçilerin öncelikle zorunlu arabuluculuk bürosuna başvurması, uzlaşma sağlanamaması halinde ise yetkili iş mahkemesinde dava açması gerekir. Kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıllık kıdem ve kanundaki fesih şartları aranırken, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde kanuni bildirim önellerine uyulmaması ihbar tazminatı sorumluluğu doğurur.
Kıdem ve İhbar Tazminatına Hak Kazanma Şartları
Kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi adına işçinin aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin kanunda belirtilen haklı fesih halleriyle sona ermesi şarttır. İhbar tazminatı ise belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, kanundaki ihbar sürelerine uyulmaksızın iş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda ödenmesi gereken tutardır. Kendi isteğiyle ayrılan işçi ihbar tazminatı alamaz; ancak istifası maaşların ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin verilmemesi veya SGK primlerinin yatırılmaması gibi haklı bir nedene dayanıyorsa işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir.
Tazminatların Ödenme Zamanı ve Uygulanacak Faiz Türleri
Kıdem tazminatının iş sözleşmesinin sona erdiği anda peşin ödenmesi gerekir; zamanında ve tam olarak ödenmeyen kıdem tazminatına bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faiz işletilir. İhbar tazminatında ise temerrüt (dava) tarihinden itibaren yasal faiz uygulanır.
Kıdem ve İhbar Tazminatında Zamanaşımı Süreleri
25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem ve ihbar tazminatı alacakları 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu 5 yıllık sürenin dolmasıyla birlikte alacağın dava yoluyla ileri sürülmesi zamanaşımına uğrar. Söz konusu tarihten önce, yani 25 Ekim 2017 öncesinde feshedilen iş ilişkilerinde ise zamanaşımı süresi 10 yıl olarak dikkate alınır.
Zorunlu Arabuluculuk Süreci ve Süresi
2018 yılından itibaren işçi alacakları ve tazminat talepleriyle mahkemede dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulması zorunlu dava şartıdır. Arabuluculuk süreci en fazla 3 hafta içinde sonuçlandırılır; zorunlu hallerin varlığında bu süre arabulucu tarafından en fazla 1 hafta uzatılabilir.
Arabuluculuk Tutanaklarının Hukuki Etkisi
Arabuluculuk görüşmelerinde tarafların uzlaşması durumunda imza altına alınan anlaşma belgesi mahkeme kararı hükmündedir ve içerdiği ödeme taahhütleri doğrudan icraya konu edilebilir. Süreçte anlaşma sağlanamaması halinde düzenlenen son tutanak ise dava açılırken dava dilekçesine eklenmek zorundadır.
Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması halinde açılacak işçilik alacakları davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesinin bulunmadığı yargı çevrelerinde bu davalar iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme ise davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesi veya işin görüldüğü yer mahkemesidir.
İstifa eden işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir mi?
Kendi isteğiyle ayrılan işçi kural olarak ihbar tazminatı alamaz; ancak ücretin ödenmemesi veya SGK primlerinin yatırılmaması gibi haklı bir nedene dayalı olarak işten ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir.
Ödenmeyen kıdem tazminatı için hangi faiz talep edilir?
Sözleşmenin sona erdiği anda peşin ödenmeyen veya eksik ödenen kıdem tazminatına bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faiz işletilir.
Tazminat davasından önce arabuluculuk zorunlu mudur?
İş mahkemesinde tazminat davası açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulması dava şartıdır; anlaşma sağlanamazsa arabulucunun düzenlediği son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir.
Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı süresi ne kadardır?
25 Ekim 2017 tarihinden sonraki fesihlerde kıdem ve ihbar tazminatı alacakları için 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır; bu tarihten önce sona eren iş sözleşmelerinde ise zamanaşımı süresi 10 yıldır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy