Elkonulan eşya, zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesi varsa hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir. Bu imkân tehlikenin varlığına bağlıdır ve her elkoymada zorunlu bir işlem olarak düzenlenmemiştir. Kararı soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 132Kaynağı aç
esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı halinde, hükmün
kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir.
(2) Elden çıkarma kararı, soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma
evresinde mahkeme tarafından verilir.
(3) Karar verilmeden önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili
diğer kişiler dinlenir; elden çıkarma kararı, kendilerine bildirilir.
(4) Elkonulan eşyanın değerinin muhafazası ve zarar görmemesi için gerekli
tedbirler alınır.
(5) Elkonulan eşya, soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı,
kovuşturma evresinde mahkeme tarafından, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri
almak ve istendiğinde derhâl iade edilmek koşuluyla, muhafaza edilmek üzere,
şüpheliye, sanığa veya diğer bir kişiye teslim edilebilir. Bu bırakma, teminat
gösterilmesi koşuluna da bağlanabilir.
(6) Elkonulan eşya, delil olarak saklanmasına gerek kalmaması halinde,
rayiç değerinin derhâl ödenmesi karşılığında, ilgiliye teslim edilebilir. Bu
durumda müsadere kararının konusunu, ödenen rayiç değer oluşturur.
Şirket yönetimi için kayyım tayini
Elden çıkarma kararı ve ilgili kişilerin dinlenmesi
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 132. maddesinin birinci fıkrası, elden çıkarmanın gerekçesini eşyanın zarar görmesi veya değerinde esaslı ölçüde kayıp tehlikesine bağlar. Aynı maddenin ikinci fıkrası, kararı verecek makamı evreye göre ayırır. Soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme karar verir.
Karar verilmeden önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir. Elden çıkarma kararı bu kişilere bildirilir. Dinleme, eşyanın sahibi olan şüpheli ve sanıkla sınırlı değildir; ilgili diğer kişileri de kapsar.
Değerin korunması
Elkonulan eşyanın değerinin muhafaza edilmesi ve eşyanın zarar görmemesi için gerekli tedbirler alınır. Bu hüküm, eşyanın elden çıkarılmasından ayrı bir koruma yükümlülüğü kurar. Hangi somut tedbirin alınacağı madde metninde ayrıca sayılmamıştır.
Muhafaza edilmek üzere kişiye teslim
Elkonulan eşya, bakım ve gözetimine ilişkin tedbirlerin alınması ve istendiğinde derhal iade edilmesi koşuluyla muhafaza edilmek üzere şüpheliye, sanığa veya diğer bir kişiye teslim edilebilir. Soruşturma evresinde bu bırakmayı Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme yapar. Teslim, elden çıkarma kararı değildir; eşyanın bakım ve gözetim altında tutulmasına ve istenildiğinde geri verilmesine bağlıdır.
Bu bırakma, teminat gösterilmesi koşuluna da bağlanabilir. Teminat, her teslimde aranan zorunlu bir şart olarak düzenlenmemiştir.
Delil olarak saklama gereği kalktığında rayiç değer
Elkonulan eşyanın delil olarak saklanmasına gerek kalmazsa eşya, rayiç değerinin derhal ödenmesi karşılığında ilgiliye teslim edilebilir. Bu yolun kullanılması halinde müsadere kararının konusunu eşyanın kendisi değil, ödenen rayiç değer oluşturur. Rayiç değerin hangi yöntemle belirleneceği bu fıkrada ayrıca gösterilmemiştir.
Orman Kanununa aykırı fiillerde elkonulan mahsuller
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 84. maddesindeki muhafaza düzeni, Orman Kanununa aykırılık oluşturan fiillerden dolayı elkonulan ağaç, tomruk, kereste, yakacak ve sair mahsuller içindir. Düzenleme, orman mevzuatının tamamına değil, Orman Kanununa aykırılık oluşturan fiillere bağlıdır.
6831 sayılı ORMAN KANUNU m. 84Kaynağı aç
23/1/2008-5728/195 md.)
Orman Kanununa aykırılık
oluşturan fiillerden dolayı elkonulan ağaç, tomruk, kereste, yakacak ve sair
mahsuller, vazifeli orman memurları tarafından muhafaza edilmek üzere orman
depolarına, orman deposu yoksa ve fiilin işlendiği yer belediye hudutlarında
ise o yer belediyesine, köy hudutları içinde ise o köy muhtarına, yokluğunda
vekiline, onun da yokluğunda ihtiyar heyeti üyelerinden birine yediemin senedi
mukabilinde teslim olunur. Belediye veya köy yetkililerine teslim edilen bu
mallar en kısa zamanda orman depolarına idarece nakledilir. Bunlardan çürüyecek
veya bozulacak olanlarla muhafazası zor ve masraflı bulunanlar, Ceza Muhakemesi
Kanununun 132 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları hükümlerine uygun
olarak orman işletme müdürlüklerinin müsadereli mallar satış komisyonlarınca,
mahallinde veya pazar yerlerinde ilan edilmek suretiyle derhal satılır.
Nakil
vasıtası ve suç aletleri ile orman emvalinin satış bedelinin tamamı Orman Genel
Müdürlüğü hesabına irat kaydedilir.
Bu mallar, görevli orman memurlarınca muhafaza edilmek üzere orman deposuna teslim edilir. Orman deposu yoksa ve fiil belediye sınırında işlenmişse mallar o belediyeye bırakılır. Fiil köy sınırında işlenmişse teslim, köy muhtarına; muhtarın yokluğunda vekiline; onun da yokluğunda ihtiyar heyeti üyelerinden birine yapılır. Teslim yediemin senedi karşılığındadır.
Belediye veya köy yetkililerine teslim edilen bu mallar, idare tarafından en kısa zamanda orman depolarına nakledilir. Hüküm, en kısa zaman için belirli bir gün sayısı koymaz.
Bu mahsullerden çürüyecek veya bozulacak olanlarla muhafazası zor ve masraflı bulunanlar, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 132. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına uygun olarak orman işletme müdürlüklerinin müsadereli mallar satış komisyonlarınca satılır. Satış, mahallinde veya pazar yerlerinde ilan edilerek derhal yapılır. Birinci fıkra elden çıkarmayı zarar veya esaslı değer kaybı tehlikesine ve hükmün kesinleşmesinden önceki döneme, ikinci fıkra ise kararı soruşturmada hâkime ve kovuşturmada mahkemeye bağlar.
Nakil vasıtası ve suç aletleri ile orman emvalinin satış bedelinin tamamı Orman Genel Müdürlüğü hesabına irat kaydedilir. Bu hüküm, satış bedelinin tamamının bu hesaba gelir yazılacağını belirtir. Satışın hangi aşamada veya hangi kararla yapılacağını ayrıca göstermez.
Sık sorulan sorular
Hüküm kesinleşmeden elkonulan eşya elden çıkarılabilir mi?
Evet, eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesi varsa hüküm kesinleşmeden önce elden çıkarılabilir. Kararı soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir.
Elden çıkarma kararından önce kim dinlenir?
Karardan önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir. Elden çıkarma kararı bu kişilere bildirilir.
Elkonulan eşya muhafaza edilmek üzere geri bırakılabilir mi?
Evet. Bakım ve gözetime ilişkin tedbirlerin alınması ve istendiğinde derhal iade edilmesi koşuluyla eşya, şüpheliye, sanığa veya başka bir kişiye teslim edilebilir. Soruşturmada Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturmada mahkeme bu bırakmayı yapar. Bırakma teminat koşuluna da bağlanabilir.
Eşya delil olarak saklanmayacaksa ne yapılır?
Delil olarak saklanmasına gerek kalmayan eşya, rayiç değerinin derhal ödenmesi karşılığında ilgiliye teslim edilebilir. Bu durumda müsadere kararının konusunu ödenen rayiç değer oluşturur.
Elkonulan orman mahsulleri nereye teslim edilir?
Orman Kanununa aykırılık oluşturan fiillerden dolayı elkonulan ağaç, tomruk, kereste, yakacak ve sair mahsuller görevli orman memurlarınca orman deposuna teslim edilir. Depo yoksa fiilin işlendiği yere göre belediyeye veya köyde muhtara, yokluğunda vekiline ya da ihtiyar heyeti üyelerinden birine yediemin senedi karşılığında bırakılır. Belediye veya köye bırakılan mallar idarece en kısa zamanda orman deposuna nakledilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy