Küresel Sıfır Emisyon Hedefleri ve Uluslararası Standartlar
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), uluslararası sivil havacılık faaliyetleri bakımından 2050 yılına kadar net sıfır karbon emisyonuna ulaşılmasını uzun vadeli küresel hedef olarak belirlemiştir.
ICAO bünyesindeki 2026–2050 stratejik planında, net sıfır karbon hedefinin yanında uçak kaynaklı gürültü ve diğer emisyonların azaltılması da açık hedefler arasında yer almaktadır.
Uçuşa Elverişlilik, Tip Sertifikasyonu ve Emniyet Standartları
Avrupa Birliği sahasında hava araçlarının uçuş emniyeti kuralları ile çevresel koruma şartlarını karşılaması Regulation (EU) 2018/1139 ve EASA sertifikasyon düzeni altında yürütülmektedir. Bu çerçevede hava araçlarının teknik emniyeti ile çevreye etkileri ayrılmaz birer sertifikasyon kriteri olarak değerlendirilmektedir.
EASA tarafından geliştirilen Special Condition SC E-19, farklı elektrikli ve hibrit tahrik mimarilerinin sertifikasyonunu mümkün kılacak ve geleneksel tahrik sistemleriyle eşdeğer emniyet seviyesini sağlayacak esnek bir çerçeve oluşturmayı hedeflemektedir.
Hidrojen tahrik sistemlerinin uçuşa elverişlilik gerekliliklerine uyarlanması doğrultusunda EASA tarafından Hydrogen Certification Roadmap adımı atılmıştır. Bu yol haritası ile yürürlükteki teknik şartnamelerin hidrojen teknolojileri karşısındaki yeterliliği tahlil edilmekte ve yeni emniyet normlarına duyulan gereksinimler tespit edilmektedir.
Ulusal Sertifikasyon Rejimi ve Teknik Standartlar
Türkiye'de hava araçlarının tip sertifikasyonu, uçuşa elverişlilik ve çevresel sertifikasyon süreçleri; 28 Nisan 2025 tarihli SHY-21 Yönetmeliği ile buna dayanılarak yayımlanan SHT-21 düzenlemelerine tabidir.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından 2 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan SHT-21 Rev.02 düzenlemesi, sertifikasyon mekanizmasının güncel uygulama usul ve esaslarını göstermektedir. Türkiye'deki sertifikasyon süreçlerinde EASA Certification Specifications standartları önemli bir teknik referans oluşturmakta ve bu şartnamelerde yer alan ölçütlerden faydalanılmaktadır.
Siber Dayanıklılık ve Uçuşa Elverişlilik Değerlendirmeleri
Elektrikli ve hidrojenli hava araçlarına yönelik geleceğin uçuşa elverişlilik değerlendirmelerinde, fiziksel dayanıklılığın yanı sıra siber dayanıklılığın (cyber resilience) da temel ölçütlerden biri olması öngörülmektedir.
Temiz Enerji ve Yakıt Düzenlemeleri
Sıfır emisyon hedeflerine yönelik dönüşümün hukuki altyapısı, havacılıkta kullanılan temiz enerji kaynaklarının tanımı ve emisyon tasarruf ölçümleriyle şekillenmektedir. Avrupa Birliği'nin ReFuelEU Aviation rejimi, havacılıkta tüketilen alternatif enerjileri yaşam döngüsü emisyon tasarrufları çerçevesinde ele almakta, yenilenebilir hidrojen ile düşük karbonlu hidrojen yakıt türleri için özel normlar getirmektedir.
Taşıyıcı Sorumluluğu, Rücu İlişkileri ve Altyapı Hasarları
Uluslararası yolcu taşımalarında taşıyıcının yolcuya karşı sorumluluğu Montreal Konvansiyonu kapsamında gündeme gelebilmekte; taşıyıcının üreticiye, bakım kuruluşuna veya teknoloji sağlayıcısına yönelik rücu talepleri ise ayrı sözleşmesel hükümlere ve ürün sorumluluğu kurallarına tabi olabilmektedir.
Havaalanı şarj ünitelerindeki teknik arızalardan kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde; yer hizmetleri ve havaalanı hizmet sözleşmelerinde yer alan tazminat (indemnity), sorumluluk üst sınırı (liability cap), sigorta, garanti, mücbir sebep ve dolaylı zarar hükümlerinin kritik önem taşıması beklenmektedir.
Uçak Finansmanı ve Teminat Rejimindeki Gelişmeler
Uluslararası uçak finansmanında Cape Town Konvansiyonu ve Uçak Protokolü büyük önem taşırken, yeni nesil hava araçlarında ekonomik değerin klasik gövde ve motor yapısından farklılaşmasının mülkiyet ve teminat statüsü bakımından yeni hukuki sorular doğurabileceği değerlendirilmektedir.
ICAO'nun sivil havacılık için benimsediği uzun vadeli küresel hedef nedir?
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü, sivil havacılık operasyonlarında 2050 yılına kadar net sıfır karbon emisyonu düzeyine ulaşılmasını temel küresel hedef olarak kararlaştırmıştır. Örgütün 2026–2050 stratejik planında karbon salımının yanı sıra uçak kaynaklı gürültü ve diğer emisyonların azaltılması da açık hedefler arasındadır.
EASA elektrikli hava araçlarının sertifikasyonunda hangi çerçeveyi hedefler?
EASA, elektrikli ve hibrit tahrik mimarilerinin sertifikasyonunu mümkün kılmak ve geleneksel tahrik sistemleriyle eşdeğer bir emniyet seviyesi temin etmek amacıyla Special Condition SC E-19 özel şartnamesiyle esnek bir çerçeve oluşturmayı hedeflemektedir.
Yeni nesil uçak kazalarında yolcu tazminatı ve rücu süreçleri nasıl işler?
Uluslararası yolcu taşımalarında taşıyıcının yolcuya karşı sorumluluğu Montreal Konvansiyonu kapsamında gündeme gelirken; üretici veya bakım teşkilatına yöneltilecek rücu talepleri ayrı sözleşmesel hükümlere ve ürün sorumluluğu kurallarına tabi olabilmektedir.
Havalimanı şarj istasyonu arızalarında sorumluluk nasıl değerlendirilir?
Havalimanı şarj ünitelerindeki teknik arızalardan doğan uyuşmazlıklarda; sözleşmelerdeki tazminat taahhüdü, sorumluluk üst sınırı, sigorta, garanti ve dolaylı zarar klozlarının kritik bir rol oynaması öngörülmektedir.
Siber dayanıklılık uçuşa elverişlilik denetimlerinde nasıl konumlanmaktadır?
Elektrikli ve hidrojenli hava araçlarına yönelik geleceğin uçuşa elverişlilik değerlendirmelerinde, fiziksel dayanıklılığın yanı sıra siber dayanıklılığın (cyber resilience) da temel ölçütlerden biri olacağı kabul edilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy