Dijitalleşen Ekonomide Vergilendirme ve Sütun 1 Kapsamı
OECD ve G20 Kapsayıcı Çerçevesi kapsamında geliştirilen Sütun 1 düzenlemesi, küresel hasılatı 20 milyar Avro ve kârlılığı yüzde 10'u aşan çok uluslu işletmeler için geçerlidir. Bu mekanizma, çok uluslu işletmelerin kârlarının ve vergilendirme haklarının ülkeler arasında daha adil bir şekilde dağıtılmasını sağlamayı amaçlar.
Sütun 1 kapsamında, kârlılığı yüzde 10 oranını aşan kapsama dahil şirketlerin bu oranın üzerindeki artık kârının yüzde 25'i, fiziki mevcudiyet aranmaksızın hasılata dayalı dağıtım anahtarı uyarınca pazar ülkelerine yeniden tahsis edilir ve bu şekilde ilgili ülkelerde vergilendirilir. Bu sistem doğrultusunda hazırlanan çok taraflı sözleşmenin 2022 yılında imzaya açılması ve 2023 yılında yürürlüğe girmesi beklenmektedir.
Sütun 2 ve Yüzde 15 Oranında Küresel Asgari Kurumlar Vergisi
Sütun 2 düzenlemesiyle ülkelerin vergi tabanlarını korumak için kullanabilecekleri yüzde 15 oranında küresel bir asgari kurumlar vergisi getirilerek yetki alanları arasındaki vergi rekabetinin sona erdirilmesi amaçlanmaktadır.
GloBE düzenlemeleri, ilgili hesap dönemi ile geriye dönük dört mali dönemin en az ikisinde nihai ana işletmesine ait konsolide finansal tablolardaki yıllık geliri 750 milyon Avro barajına ulaşan veya bu tutarı geçen çok uluslu işletme gruplarına tatbik edilmektedir.
Devlet kurumları, uluslararası organizasyonlar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, emeklilik fonları ile çok uluslu işletmelerin nihai ana işletmesi olan yatırım fonları ve gayrimenkul yatırım araçları GloBE kurallarına tabi tutulmamış, bu kurallardan muaf tutulmuştur.
GloBE Kurallarının İşleyişi, IIR ve UTPR Mekanizmaları
Ülkeler GloBE kurallarını uygulamak zorunda değildir. Ancak bir Kapsayıcı Çerçeve üyesi ülke bu kuralları uygulamamayı seçse dahi, kendi ülkesinde faaliyet gösteren çok uluslu işletmelere ilişkin olarak başka bir ülke tarafından GloBE kurallarının tatbik edilmesini kabul eder.
Vergilendirilmemiş kârların vergilendirilmesini sağlamak için önerilen ve Sütun 2'nin ana mekanizması olan Gelire Dahil Olma Kuralı (IIR), Kontrol Edilen Yabancı Kurum kurallarına benzer şekilde yukarıdan aşağıya doğru akan bir vergilendirme öngörür. Bu mekanizma uyarınca, geliri düşük oranda vergilendirilen şirketin nihai ana işletmesinin bulunduğu ülke ilave vergi alarak efektif vergi oranının asgari yüzde 15 seviyesine gelmesini sağlar. Gelire Dahil Olma Kuralının 2023 yılı itibarıyla uygulanması beklenmektedir.
Yetersiz Vergilendirilmiş Ödemeler Kuralı (UTPR) ise bir ülkedeki efektif vergi oranının asgari yüzde 15 oranının altında kaldığı ve Gelire Dahil Olma Kuralının tam olarak uygulanmadığı durumlarda ikincil nitelikte devreye girer. Bu ikincil kuralın uygulamasının 2024 yılı itibarıyla başlaması öngörülmektedir.
Sütun 1 hangi çok uluslu işletmeleri kapsar ve vergi kârı nasıl paylaştırılır?
Sütun 1, küresel hasılatı 20 milyar Avro ve kârlılığı yüzde 10'u aşan çok uluslu işletmeleri kapsar. Belirlenen yüzde 10 eşiğinin üzerindeki artık kârın yüzde 25'i, fiziki mevcudiyet aranmaksızın hasılata dayalı dağıtım anahtarı uyarınca satışların gerçekleştiği pazar ülkelerine yeniden tahsis edilir.
Küresel asgari kurumlar vergisi oranı nedir ve ciro eşiği ne kadardır?
Küresel asgari kurumlar vergisi oranı yüzde 15 olarak öngörülmüştür. GloBE kuralları, nihai ana işletmesinin konsolide mali tablolarındaki yıllık geliri ilgili mali yıl ve öncesindeki dört mali yılın en az ikisinde 750 milyon Avro veya daha fazla olan çok uluslu işletmelere tatbik edilir.
GloBE kurallarından muaf tutulan kuruluşlar hangileridir?
Devlet kurumları, uluslararası organizasyonlar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, emeklilik fonları ile çok uluslu işletmelerin nihai ana işletmesi konumundaki yatırım fonları ve gayrimenkul yatırım araçları bu kurallardan muaftır.
IIR ve UTPR mekanizmaları arasındaki fark nedir?
Gelire Dahil Olma Kuralı (IIR), geliri düşük oranda vergilendirilen şirketin nihai ana işletmesinin bulunduğu ülkenin ilave vergi alarak efektif oranı yüzde 15'e tamamladığı birincil kuraldır. Yetersiz Vergilendirilmiş Ödemeler Kuralı (UTPR) ise efektif verginin asgari yüzde 15'in altında kaldığı ve IIR sisteminin tam olarak uygulanmadığı hallerde ikincil olarak uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy