E-Ticaret Hukuku ve Şirketlerin Yasal Yükümlülükleri

E-Ticaret Hukukunun Kapsamı ve Mevzuat Çerçevesi

Elektronik ticaret alanı, dijital kanallardan mal ve hizmet satışı gerçekleştiren teşebbüslerin alıcılara, iş ortaklarına, yetkili idari mercilere, aracı platformlara ve veri sahiplerine karşı yerine getirmekle mükellef olduğu kuralları bütüncül bir yapıda ele alır. Türkiye'de elektronik ticaretin yasal altyapısı 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile tesis edilmiş olup pazaryerlerindeki satıcıların korunması, haksız ticari fiillerin önlenmesi ve hukuka aykırı içeriklerle mücadele edilmesi amacıyla 7416 sayılı Kanun ile köklü değişikliklere tabi tutulmuştur.

ETBİS Kayıt ve Bildirim Şartları

Elektronik ticaret veya elektronik ticaret aracılık faaliyetinde bulunan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcılar, faaliyete başlamadan önce e-Devlet kapısı üzerinden Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'ne kayıt olmakla yükümlüdür.

Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi kaydı esnasında tacir statüsündeki gerçek ve tüzel kişilerin MERSİS numarası ve vergi kimlik numarası; esnaf ve sanatkârların ise T.C. kimlik numarası ile vergi kimlik numarası beyan edilmelidir. Bunun yanı sıra ticari faaliyetin yürütüldüğü mobil uygulamalar ve tescilli alan adlarına ilişkin bilgilerin de sisteme eksiksiz girilmesi gerekir.

Mesafeli Sözleşmelerde Şekil ve Ön Bilgilendirme Yükümlülükleri

Mesafeli sözleşme, tarafların fiziksel olarak karşı karşıya gelmeksizin, uzaktan pazarlama gayesiyle kurulan bir sistem dahilinde uzaktan iletişim araçlarının kullanılması vasıtasıyla oluşturulan hukuki işlemdir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında yazılı olarak akdedilmesi öngörülen sözleşmeler ile tüketiciye yönelik bilgilendirmelerin 12 punto büyüklüğünde düzenlenmesi mecburidir. Satıcı veya sağlayıcı, sözleşmenin bir nüshasını tüketiciye sunmakla ve sözleşme süresince mevcut şartları tüketici aleyhine tek taraflı olarak değiştirmemekle yükümlüdür.

Satıcı, ön bilgilendirmeye ilişkin kanuni unsurları kullanılan uzaktan iletişim vasıtasına uygun biçimde açık, sade ve okunabilir şekilde yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile bildirmekle ödevlidir. Mesafeli satış sözleşmesinde satıcı veya sağlayıcının unvanı, iletişim kanalları, ürün veya hizmetin temel vasıfları, vergiler dahil toplam satış bedeli, teslimat ve kargo giderleri, ifa ve ödeme usulleri, teslimat süresi, cayma hakkının kullanım koşulları ve yetkili uyuşmazlık çözüm mercileri eksiksiz yer almalıdır.

Sipariş teyit edilmeden hemen önce satıcı, tüketiciye siparişin onaylanmasının ödeme yükümlülüğü getirdiğini açıkça izah etmek ve sunulan ön bilgilerin edinildiğini teyit ettirmekle yükümlüdür. Bu uyarı ve teyit yapılmadığı takdirde tüketici siparişiyle bağlı kalmaz ve sözleşme kurulmamış kabul edilir. Satıcının ek masraflar hususunda önceden bilgi vermemesi durumunda tüketici bu giderleri karşılamakla sorumlu tutulamaz. Mesafeli işlemlerde sipariş konusu ürünün ulaştırıldığını, teslimatın doğru şahsa yapıldığını, malın ayıpsız olduğunu ve ön bilgilendirmenin aktarıldığını ispatlama mükellefiyeti çoğu durumda satıcı veya sağlayıcı üzerindedir.

Cayma Hakkının Kullanımı ve İade Usulü

Mesafeli sözleşmelerde tüketici, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart üstlenmeksizin 14 gün içinde cayma hakkına sahiptir. Bu yasal süre mal satışında malın teslimiyle, hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulmasıyla başlar. Tüketici ayrıca sözleşmenin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir. Cayma hakkının yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı vasıtasıyla kullanılması gerekir; ispat sorunları ve mevzuatta yer almaması sebebiyle telefonla cayma hakkı kullanılamaz.

Tüketicinin cayma hakkı hususunda usulüne uygun bilgilendirilmemesi halinde 14 günlük yasal süre uygulanmaz; bu eksiklikte cayma hakkı, olağan sürenin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra nihayete erer. Satıcı, usulüne uygun şekilde iletilen cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten başlayarak 14 gün içerisinde tüketiciden tahsil edilen bedeli eksiksiz iade etmekle yükümlüdür.

Cayma Hakkının Yasal İstisnaları

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça belirli nitelikteki mal ve hizmet satışlarında tüketicinin cayma hakkını kullanması hukuken mümkün değildir. Finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak fiyatı değişen ve satıcı veya sağlayıcının inisiyatifinde olmayan ürün ve hizmetler bu kapsamdadır. Bunun yanında tüketicinin bireysel talepleri ya da kişisel ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlanan mallarda, çabuk bozulma tehlikesi bulunan veya son kullanma tarihi geçebilecek mallarda cayma hakkı işletilemez.

Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür veya paket gibi koruyucu parçaları açılmış olup sağlık ve hijyen kuralları bakımından iadesi elverişli bulunmayan ürünlerde tüketici cayma hakkına sahip değildir. Benzer biçimde teslimatın ardından farklı ürünlerle karışan ve doğası gereği diğer unsurlardan ayrıştırılması mümkün olmayan mallar da istisna kapsamındadır. Koruyucu unsurları açılmış fiziki ortamdaki kitaplar, dijital içerikler ve bilgisayar sarf malzemeleri ile abonelik sözleşmesi haricinde temin edilen dergi ve gazete gibi süreli yayınların tesliminde de cayma hakkı kullanılamaz.

Belirli bir tarihte ya da vadede gerçekleştirilmesi zorunlu olan konaklama, eşya taşıma, araç kiralama, yiyecek-içecek tedariki ile eğlence veya dinlenme gayeli serbest zamanın değerlendirilmesine matuf sözleşmelerde cayma hakkı tanınmamıştır. Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler, tüketiciye anında teslimi yapılan gayrimaddi mallar ve cayma süresi dolmadan tüketicinin açık onayı ile ifasına başlanan hizmetler de iade hakkı dışındadır.

Karayolları Trafik Kanunu gereğince tescili zorunlu kılınan taşınırlar, tescil veya kayıt yükümlülüğüne bağlı insansız hava araçları ve tüketiciye fiziki teslimi tamamlanmış olan cep telefonu, tablet, akıllı saat ile bilgisayarlar cayma hakkının istisnaları arasında yer alır. Ayrıca canlı müzayede yoluyla akdedilen satış sözleşmeleri ile tanıtma ve kullanma kılavuzunda montajının yetkili servis veya satıcı tarafından yapılacağı belirtilip kurulumu tamamlanan mallara ilişkin sözleşmelerde de tüketici cayma hakkından yararlanamaz.

Aracı Hizmet Sağlayıcıların Sorumluluk Sınırları

Pazaryeri işleten aracı hizmet sağlayıcılar, platformlarında kurulan mesafeli sözleşmelerde ön bilgilendirmenin verilmesi, onaylanması ve bu işlemlerin ispatlanması hususlarında satıcı veya sağlayıcı ile müteselsilen sorumlu tutulur. Platform tarafından sisteme girilen verilerdeki eksikliklerden aracı hizmet sağlayıcı sorumludur. Bunun yanında platformda yürütülen reklam ve tanıtımlardaki vaatlerin zorunlu ön bilgilendirme şartlarıyla örtüşmesinden ve doğruluğunun tevsik edilmesinden de aracı kurum mesuldür.

Aracı hizmet sağlayıcılar, mesafeli sözleşmelere ilişkin cayma bildirimlerinin tüketiciler tarafından sisteme aktarılması ve sürecin izlenebilmesi amacıyla kesintisiz işleyen bir teknik altyapı oluşturmakla yükümlüdür. Bu mekanizma üzerinden iletilen tüm cayma beyanlarının gecikmeksizin satıcı veya sağlayıcıya bildirilmesi zorunludur.

Ticari Elektronik İletiler ve İYS Kuralları

Müşterilere yönelik ticari elektronik iletilerin gönderilmesi kural olarak alıcının önceden verdiği rızaya bağlıdır. Alıcının onayını temin etmek gayesiyle elektronik iletişim adresine ticari ileti gönderilmesi kanunen yasaktır. Alıcının tacir veya esnaf olduğu hallerde önceden onay alma mecburiyeti aranmamakla birlikte, söz konusu alıcıların ret hakkını kullanması halinde onayları yeniden alınmadıkça ticari ileti gönderimi yapılamaz.

İleti Yönetim Sistemi, vatandaşların onay ve ret işlemlerini tek merkezden denetleyebilmelerine zemin hazırlarken hizmet sağlayıcı şirketler bakımından izin alma ve bildirim süreçlerinin ispatlanmasında hukuki belirlilik sağlar.

Kişisel Verilerin Korunması ve İhlal Bildirimi

Elektronik ticaret işletmelerinin işlem süreçlerinde elde ettiği müşteri ve kullanıcı verileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde korunmalıdır. Veri sorumlusu şirketler, sistemlerinde ortaya çıkan bir kişisel veri güvenliği ihlalini tespit ettikleri andan itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat içinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna bildirmekle yükümlüdür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy