Hukuk yargılamasında ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılanlar bakımından elle atılan imzaya ilişkin usul kuralları yeniden düzenlenmiştir. 31 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan 7589 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesine eklenen fıkra uyarınca, uzaktan katılımına karar verilen ilgililer yönünden belirli işlemler haricinde elle atılan imzaya dair hükümler uygulanmayacaktır. Anılan düzenleme 31 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecek olup 6100 sayılı Kanun'un 149. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca usul ve esasları yönetmelikle belirlenen e-duruşma, mahkeme huzurunda yapılan duruşma ile aynı hukuki sonuçları doğurmaktadır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 149Kaynağı aç
E-Duruşma Talebi ve Mahkemenin Takdir Yetkisi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın ya da vekilinin aynı anda ses ve görüntü iletimi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya iştirak etmelerine ve usul işlemlerini icra edebilmelerine karar verebilir. E-duruşma talebinin mahkemeye iletilmiş bulunması, bu talebin mahkemece mutlak surette kabul edileceği sonucunu doğurmaz; uzaktan katılım usulünün işletilmesi mahkemenin takdirine ve bu yönde kuracağı ara karara bağlıdır. İlgili yasal usul yalnızca vekiller yönünden değil, koşulların mevcut olması hâlinde tarafın bizzat uzaktan katılımı bakımından da geçerlidir.
Bunun yanı sıra Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mahkeme, resen veya taraflardan birinin talebi üzerine tanığın, bilirkişinin ya da uzman kişinin aynı anda ses ve görüntü nakliyle bulundukları mekândan dinlenilmesine karar verebilmektedir.
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işler bakımından ise anılan Kanun'un 149. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca mahkeme, ilgililerin aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi suretiyle bulundukları yerden dinlenilmesine resen karar verme yetkisine sahiptir.
Elle Atılan İmza Muafiyeti ve İstisnai İşlemler
E-duruşmada getirilen kural, uzaktan bağlanan kişiler yönünden elle atılan imza zorunluluğunu hafifletmekle birlikte kanunda tahdidi olarak sayılan belirli usul işlemlerini bu kolaylığın dışında tutmuştur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesindeki düzenleme uyarınca ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat verilmesi, davadan feragat, davayı kabul ve sulh olma hâllerinde elle atılan imzaya ilişkin usul hükümleri uygulanmaya devam edecektir.
Nitekim 6100 sayılı Kanun'un 154. maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendi uyarınca; ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat ve davayı kabule ilişkin beyanlar ile sulh müzakereleri ve sonucu, beyanda bulunana okunmak ve imzası alınmak koşuluyla duruşma tutanağına yazılmak zorundadır. Bu istisnai usul işlemlerinden birinin varlığı durumunda tutanağın imzalanması mecburiyeti sürmektedir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 154Kaynağı aç
Elektronik Altyapı ve Vekâlet Hukuku Kuralları
Duruşmada tutanağın elle imzalanması muafiyeti, elektronik yargı sistemine erişim süreçlerini ve teknik gereklilikleri değiştirmemektedir. Sisteme giriş, kimlik tespiti, UYAP kullanımı ve diğer adli işlemler bakımından güvenli elektronik imza veya mobil imza teknolojilerinin kullanımına dair mevcut teknik ve idari şartlar geçerliliğini muhafaza etmektedir.
Ayrıca imza muafiyetine dair düzenleme vekâlet hukukundaki temsil kurallarını ortadan kaldırmaz. İstisnalar meyanında sayılan davayı kabul gibi tasarruf niteliğindeki işlemlerde vekil aracılığıyla beyanda bulunulması hâlinde, vekâletnamede ilgili işlem için kanunun aradığı özel yetkinin yer alıp almadığı incelenir.
SEGBİS ile Farklar ve Duruşma Yeri
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesinde düzenlenen e-duruşma mekanizması yalnızca hukuk yargılamasına özgüdür. Bu usul kuralı, Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dairesinde yürütülen Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) uygulamasıyla aynı düzenleme niteliğinde değildir.
Öte yandan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca mahkeme, fiilî bir engel veya güvenlik gerekçesi bulunduğunda, yargı çevresinde kaldığı bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşünü alarak duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına karar verebilmektedir.
Yürürlük Tarihi ve Derdest Davalarda Uygulanma
7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanmış olup e-duruşmada elle atılan imza kuralını düzenleyen 22. madde, Kanun'un 26. maddesi gereğince yayım tarihinden itibaren üç ay sonra, yani 31 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.
HMK m. 149 değişikliğine ilişkin olarak Kanun'da yalnızca yeni ikame edilecek davaları kapsayan özel bir geçiş istisnası düzenlenmemiştir. Bu sebeple 31 Ekim 2026 tarihi ve sonrasında yapılacak e-duruşma işlemlerinde, davanın açılış tarihine bakılmaksızın yeni kural uygulanır.
E-duruşma talebi yapıldığında mahkeme kabul etmek zorunda mıdır?
Hayır, HMK m. 149/1 gereğince talep üzerine uzaktan katılıma karar verme yetkisi mahkemenin takdirindedir; talepte bulunulması kabul mecburiyeti oluşturmaz.
E-duruşmada hangi usul işlemlerinde imza zorunluluğu sürmektedir?
İkrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh hâllerinde HMK m. 154/3-ç uyarınca beyanda bulunana okunup imzası alınarak tutanağa geçirilme şartı aranır.
E-duruşmada imza muafiyeti ne zaman yürürlüğe girecektir?
7589 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca düzenleme 31 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesine ilişkin bu değişiklik bakımından özel bir geçiş hükmü bulunmadığından bu tarihten itibaren derdest davalarda da uygulanacaktır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy