Duruşmaya Gitmezseniz Ne Olur?

Duruşmaya veya Mahkeme Çağrısına Uymamanın Temel Sonuçları

Mahkeme duruşmasına veya yapılan çağrıya katılmamanın hukuki sonuçları, uyuşmazlığın ceza muhakemesinde veya hukuk yargılamasında görülmesine ve ilgilinin sıfatına göre farklılaşır. Ceza muhakemesinde usulüne göre çağrıldığı halde gelmeyen şüpheli veya sanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Hukuk yargılamasında ise usulüne uygun şekilde davet edilmiş her iki taraf duruşmaya gelmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir; taraflardan biri gelir diğeri gelmezse gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya gelmeyenin yokluğunda devam edilir ya da dosya işlemden kaldırılır.

Duruşmaya bizzat katılamayacak taraflar kendilerini temsil ettirmek amacıyla bir avukata vekâletname verebilir. Türk hukukunda avukat haricindeki bir kişiye davayı takip etmesi için vekâlet verilemez.

Duruşmaya mazereti sebebiyle katılamayacak tarafın önceden mahkemeye mazeret dilekçesi sunması ve mazeretini gösteren belgeleri bildirmesi usulen mümkündür. Sunulan mazeretin kabul edilip edilmeyeceği hâkimin takdirindedir.

Ceza Muhakemesinde Şüpheli veya Sanığın Çağrıya Uymaması

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 145/1 gereğince, ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır. Bu davetiyede çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmediği takdirde zorla getirileceği yazılır.

5271 sayılı Kanun m. 146/1 hükmü kapsamında, hakkında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan ya da Kanun'un 145 inci maddesine göre çağrıldığı halde gelmeyen şüpheli veya sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.

Verilecek zorla getirme kararında şüpheli ya da sanığın açık kimliği, yüklenen suç, zorunlu hallerde eşkâl bilgileri ve bu karara dayanak teşkil eden gerekçeler gösterilir. Bahse konu zorla getirme kararının bir sureti şüpheli veya sanığa tevdi edilir.

Zorla getirme kararıyla çağrılan şüpheli veya sanık derhal, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya Cumhuriyet savcısının önüne götürülür ve sorguya çekilir veya ifadesi alınır.

Zorla getirme uygulaması haklı kabul edilecek bir vakitte başlatılır; savcı, hâkim veya mahkemece ifade alma yahut sorgu işlemleri tamamlanıncaya değin sürdürülür. Tedbirin yerine getirilememesi halinde ise ifanın gerçekleşmeme gerekçeleri mahalle ya da köy muhtarı ile kolluk personelinin imzalayacağı tutanakla kayda geçirilir.

Hukuk Mahkemelerinde Duruşmaya Gelmemenin Sonuçları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 150/1 uyarınca, usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde mahkemece dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.

Mahkemeye usulünce çağrılan taraflardan biri duruşmada hazır bulunup diğeri iştirak etmediğinde, gelen tarafın talebiyle yargılamaya katılmayanın yokluğunda devam olunabilir veya dosya işlemden kaldırılabilir. Haklı bir özrü bulunmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf ise yokluğunda cereyan eden işlemlere karşı itiraz öne süremez.

Duruşma gününün saptanması için taraflarca talepte bulunulması icap eden durumlarda bu işlem gerçekleştirilmezse, icra edilen son muamelenin üzerinden bir ay geçmesiyle dosya işlemden kaldırılır.

Davanın Yenilenmesi ve Açılmamış Sayılması

İşlemden kaldırılan bir davanın yeniden canlandırılması, işlemden kaldırma tarihinden itibaren üç aylık süre zarfında taraflardan birinin dilekçeyle başvurması halinde mümkündür. İlgili yenileme talebi duruşmanın yapılacağı yer, gün ve saat bilgileriyle birlikte taraflara bildirilir. Kaldırılma tarihinden bir ay geçtikten sonra yenileme istenirse yeniden harç yatırılır; bu harç yenilemeyi isteyen tarafça karşılanır, diğer tarafa yüklenemez ve bu suretle yenilenen dava önceki davanın devamı niteliğindedir.

İşlemden kaldırma kararından sonraki üç ay içinde yenilenmeyen davalar, bu vadenin hitamı anında açılmamış sayılır ve mahkeme tarafından re'sen hüküm tesis edilerek esas kaydı kapatılır. İşlemden kaldırılıp daha sonra yenilenen bir dava dosyası ise bu ilk yenilenmenin peşinden bir seferden fazla takipsizliğe terk edilemez, aksi durumda dava yine açılmamış addedilir. Herhangi bir nedenle açılmamış sayılan davada yer alan talep ise ileri sürülmemiş kabul olunur.

Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde yargılama giderleri 6100 sayılı Kanun m. 331/3 gereğince davacıya yükletilir.

Tanık, Bilirkişi ve Diğer Kişilerin Duruşmaya Gelmemesi

5271 sayılı Kanun m. 146/7 hükmü uyarınca, çağrıya rağmen gelmeyen tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi ile ilgili olarak da zorla getirme kararı verilebilir.

Ceza muhakemesinde tanıklar kural olarak çağrı kâğıdı tebliğiyle çağrılır ve bu kâğıtta icabına uymamanın yasal sonuçları belirtilir; tutuklu işlerde tanıklar hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Bildirim telefon, telgraf, faks veya elektronik posta araçlarıyla da yapılabilirse de çağrı kâğıdının bağlandığı hukuki yaptırımlar bu iletişim yollarıyla yapılan bildirimlerde işletilmez. Duruşma esnasında ivedilikle dinlenmesi gereken tanıkların belirlenen zaman diliminde hazır edilmesi için mahkemece görevlilere yazılı emir verilebilir. 5271 sayılı Kanun m. 43 kapsamındaki düzenlemeler, kişinin yalnızca Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme huzurunda tanık sıfatıyla dinlenmesi halinde tatbik kabiliyeti bulur; ayrıca Cumhurbaşkanı kendi takdiri doğrultusunda tanıklıktan çekinebilir.

Hukuk yargılamasında usulünce davet edilmiş olmasına karşın mazeretsiz şekilde duruşmaya gelmeyen tanık zorla celbedilir; sebep olduğu yargılama masraflarına ve disiplin para cezasına hükmedilir. Bununla birlikte zorla getirilen tanık, önceden duruşmaya katılamamasını haklı kılacak nedenleri sonradan mahkemeye sunarsa aleyhine verilmiş masraflar ile disiplin para cezası ortadan kaldırılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy