İnternet siteleri hukuki açıdan bütün unsurlarıyla tek bir varlık olarak tescil edilebilecek nitelikte değildir. Bir web sitesinin hukuki himayesi; alan adı, marka niteliğindeki tanıtıcı işaretler, arayüz ve grafik tasarımları ile sitede yayımlanan fikir ürünlerinin mevzuat hükümleri uyarınca bağımsız biçimde korunmasıyla sağlanır. Web sitesinde yer alan ve eser vasfını haiz içerikler ise herhangi bir resmi sicile kayıt veya tescil şartı aranmaksızın meydana getirildikleri andan itibaren kendiliğinden korunur.
Alan Adı Tahsisi, Yönetimi ve Feragat İşlemleri
Türkiye'de ".tr" uzantılı alan adlarına ilişkin yetkili idari merci Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumudur. Alan adı tahsis başvuruları TRABIS ve bu sisteme entegre yetkili kayıt kuruluşlarına yöneltilir. Alan adları belge gerektiren ve gerektirmeyen şeklinde ikiye ayrılır; örneğin ".com.tr" belge gerektirmeyen, ".edu.tr" ise belgeye dayalı uzantılar arasında yer alır. Belge aranmayan alan adlarında ilk gelen ilk alır prensibi uygulanır ve mükerrer tahsise izin verilmez. Bu kapsamdaki tahsisler bir yıldan beş yıla kadar olan sürelerle gerçekleştirilir.
Alan adı sahibi, kendisine tahsis edilen süre boyunca kullanım hakkına sahiptir. Tahsis süresi dolmadan en az üç ay evvel kayıt kuruluşu tarafından bildirimde bulunularak yenileme olanağı hatırlatılır. Yapılacak yenileme işlemi sonucunda belirlenen tahsis süresi beş yılı aşamaz. Alan adı sahibinin tahsis süresi henüz dolmadan kayıt kuruluşuna müracaat ederek alan adından feragat etmesi de hukuken mümkündür.
Alan adlarının satış ve devir işlemleri başvurunun yapıldığı kayıt kuruluşu üzerinden gerçekleştirilir. Satış veya devir halinde alan adına tahsis edilen kullanım süresinde herhangi bir değişiklik meydana gelmez. Alan adı sahibinin gerçek kişi olması halinde ise ölümüyle beraber söz konusu alan adı mirasçılarına intikal eder.
Alan Adı İhtilafları ve Uyuşmazlık Çözüm Mekanizmaları
Alan adlarına ilişkin uyuşmazlıkların çözümlenmesi adına Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcılara başvurularak hakem incelemesi talep edilebilir. Bir form ile yapılan bu başvuru için üç şartın tamamının birlikte gerçekleşmesi aranır: İhtilaf konusu alan adının sahip olunan ya da ticarette kullanılan marka, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer tanıtıcı işaretlerle benzer ya da aynı olması; alan adını tahsis ettiren tarafın bu alan adı ile ilgili yasal bir hakkının ya da bağlantısının bulunmaması; alan adının, alan adı sahibi tarafından kötü niyetle tahsis ettirilmiş veya kullanılıyor olması gerekir.
Başka birine ait tanınmış bir markayı içeren alan adlarının kötü niyetle kaydedilmesi yasaya aykırı değerlendirilir. Bu durumlarda marka sahibi, alan adının iptali veya devri talebiyle hukuki yollara başvurabilir.
Marka Tescili ile Sağlanan Hukuki Himaye
Web sitesinin adı, logosu ve özgün ayırt edici işaretleri Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde marka olarak tescil ettirilebilir. Tescilin tamamlanmasıyla birlikte hak sahibi, ilgili işaretler üzerinde on yıl süreyle koruma elde eder ve üçüncü kişilerin yetkisiz kullanımlarını engelleme yetkisine kavuşur.
Web Tasarımının Sınai Mülkiyet Mevzuatındaki Yeri
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 55. maddesi uyarınca tasarım; bir ürünün tamamının veya bir parçasının yahut üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden doğan görünümüdür. İnternet sitesinde yer alan grafik ve tasarımlar bu unsurları haiz olmaları durumunda Kanun uyarınca tescil edilebilir. Bir tasarım; anılan Kanun hükümleri çerçevesinde tescil edilmiş bulunması hâlinde tescilli tasarım, ilk defa Türkiye'de kamuya sunulmuş olması durumunda ise tescilsiz tasarım olarak korunur. Tasarımın SMK kapsamında korunabilmesi için ayrıca yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması aranır.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 55Kaynağı aç
Tescilli tasarımın sağladığı koruma başvuru tarihinden itibaren beş yıl süreyle geçerlidir. Bu süre beşer yıllık periyotlarla yenilenerek toplamda yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. Yenileme talebinin tasarım sahibi tarafından koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılması ve yenileme ücretine ilişkin bilginin sunulması gerekir; bu sürede yenileme yapılmazsa koruma süresinin bitiminden itibaren altı aylık süre içinde ek ücret ödenmek şartıyla da yenileme talebinde bulunulabilir. Tescil, sahibine devir, lisanslama ve miras bırakma imkânı tanımakla birlikte yalnızca ulusal sınırlar dahilinde koruma sağlar.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 69Kaynağı aç
6769 sayılı Kanun'un 69. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tescilsiz tasarımlar, kamuya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl süreyle Türk Patent ve Marka Kurumuna tescil başvurusu yapılmaksızın koruma altındadır. Kanunun 59. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu koruma tescilli tasarımlara nazaran sınırlı olup, yalnızca tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanarak alınması durumunda engelleme imkânı verir. Korunan tasarımın kendi tasarımından önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan bir tasarımcı tarafından bağımsız olarak yapılan tasarım kopyalanmış kabul edilmez. Bunun yanında özel amaçla sınırlı ve ticari amaç taşımayan eylemler, deneme amaçlı fiiller ile dürüstlük kurallarıyla bağdaşmak, normal kullanımı gereksiz yere tehlikeye sokmamak ve kaynak göstermek şartıyla eğitim veya referans amaçlı çoğaltmalar tasarım hakkının kapsamı dışındadır.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 59Kaynağı aç
İçerik ve Veri Tabanlarının Fikir ve Sanat Eserleri Hukukundaki Yeri
Bir fikri mahsulün 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser vasfıyla korunabilmesi için kanunda sayılan dört eser grubundan birine girmesi ve sahibinin hususiyetini yansıtması gerekir. Web sitesinde kullanılan grafik ve tasarımlar bu dört kategoriden birine dahil edilemediği takdirde anılan Kanun kapsamında eser korumasından yararlanamaz.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 6. maddesi gereğince, yararlanılan eserin sahibinin haklarına zarar getirmemek ve işleyenin hususiyetini taşımak şartıyla vücuda getirilen işlenmeler eser sayılır. Bu doğrultuda, anılan fıkranın 11. bendi uyarınca, belirli bir amaca göre ve hususi bir plan dahilinde veri ve materyallerin seçilip derlenmesi sonucu ortaya çıkan araçla okunabilir veya diğer biçimdeki veri tabanları işlenme eser kabul edilir. Ancak bu kapsamda sağlanan koruma, veri tabanının içinde yer alan veri ve materyallerin korunması sonucunu doğuracak şekilde genişletilemez.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
5846 sayılı Kanun uyarınca eser sahibine ait manevi haklar herhangi bir süre sınırlamasına tabi değildir. İşleme, çoğaltma, temsil, kiralama gibi mali hakların koruma süresi ise istisnai durumlar hariç olmak üzere gerçek kişi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve vefatından itibaren 70 yıldır. Kanunun 46 ve 47. maddelerinde yer alan devletin yararlanma yetkisi ve eserin kamuya mal edilmesi halleri bu kuralın istisnalarını oluşturur.
Web Tasarım Sözleşmesi ve Hak Devrinin Önemi
İnternet sitelerinin web tasarımcısı niteliğindeki üçüncü kişilere yaptırılması halinde, site tasarım ve içeriğine ilişkin fikri hakların yazılı bir sözleşme ile internet sitesi sahibine devredilmesi gerekir. Aksi takdirde siteyi hazırlayan kişi veya firma ürettiği eserin sahibi olarak kalır.
Kişilik Hakları İhlalinde İçerik Kaldırma ve Erişim Engeli
Web sitesinde yayımlanan içeriklerin kişilik haklarını ihlal etmesi durumunda, 5651 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ihlale sebebiyet veren içeriğin yayından çıkarılması veya söz konusu içeriğe erişimin engellenmesi talep edilebilir.
İnternet sitesi tek bir başvuru ile bütünüyle tescil edilebilir mi?
Hayır, internet siteleri bütün içerikleriyle tek bir varlık halinde tescil edilemez; alan adı, marka işaretleri, arayüz tasarımları ve yazılı içerikler ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde bağımsız yollarla korunur.
Web sitesindeki yazı ve makalelerin korunması için tescil gerekir mi?
Hayır, fikir ürünü sayılan ve eser niteliği taşıyan içerikler herhangi bir resmi tescil veya kayıt şartı aranmaksızın meydana getirildikleri anda kendiliğinden hukuki koruma altına girer.
Tescilsiz web sitesi tasarımı ne kadar süreyle korunur?
İlk kez Türkiye'de kamuya sunulan tescilsiz tasarımlar kamuya sunulmasından itibaren üç yıl boyunca tescil aranmaksızın korunur; ancak bu koruma yalnızca tasarımın aynısının ya da ayırt edilemeyecek benzerinin kopyalanarak taklit edilmesine karşı ileri sürülebilir.
".tr" uzantılı alan adları ne kadarlık sürelerle tahsis edilir?
Yetkili kayıt kuruluşları üzerinden gerçekleştirilen ".tr" uzantılı alan adı tahsisleri en az bir, en fazla beş yıllık süre için yapılır ve yapılacak yenilemeler neticesinde belirlenen tahsis süresi tek seferde beş yılı aşamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy