Sağlık çalışanlarına ve hekimlere yönelik görevleri sebebiyle gerçekleştirilen şiddet fiilleri, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında özel nitelikli hâllerle korunmaktadır. Kamu veya özel ayrımı gözetilmeksizin sağlık kurum ve kuruluşlarında görevli personele karşı görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında kanun koyucu cezaların yarı oranında artırılmasını ve verilen hapis cezalarının ertelenmemesini öngörmüştür.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek 12Kaynağı aç
Sağlık Personeline Karşı İşlenen Suçlarda Ağırlaştırıcı Nedenler
3359 sayılı Kanun'un Ek 12. maddesi gereğince, kamu veya özel sağlık kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle kasten yaralama, tehdit, hakaret ya da görevi yaptırmamak için direnme suçlarının işlenmesi durumunda, ilgili suç tiplerine göre belirlenen cezalar yarı oranında artırılır. Aynı yasal düzenleme çerçevesinde, bu fiiller neticesinde hükmolunan hapis cezaları hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinde düzenlenen hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz.
Özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personel, bu görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu uygulamasında kamu görevlisi kabul edilir. Bu düzenleme uyarınca özel hastane, poliklinik veya muayenehanelerde görev yapan sağlık personeline yönelik şiddet eylemlerinde de failler kamu görevlisine karşı suç işlemiş sayılır.
Kasten Yaralama Suçu ve Tutuklama Tedbiri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 86. maddesinin 1. fıkrasına göre başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına yol açan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Sağlık çalışanına görevi sebebiyle uygulanan fiziki şiddette bu temel cezaya 3359 sayılı Kanun'un Ek 12. maddesi uyarınca yarı oranında artırım yansıtılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 86Kaynağı aç
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesinin 3. fıkrasının (j) bendi uyarınca, sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama suçu, kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması hâlinde tutuklama nedeni varsayılabilen katalog suçlar arasında yer almaktadır. Bu düzenleme soruşturma evresinde koruma tedbirlerinin tatbikini kolaylaştırmaktadır.
Tehdit, Hakaret ve Cebir Suçlarının Yaptırımları
Bir kimseyi kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişiye Türk Ceza Kanunu'nun 106. maddesinin 1. fıkrası uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir. Tehdidin malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratılacağından veya sair kötülük edileceğinden bahisle yöneltilmesi durumunda ise soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlı olup iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezası düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 106Kaynağı aç
Tehdidin silahla, failin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte ya da suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak gerçekleştirilmesi hâlinde ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir. Hakaret suçunun alenen işlenmesi durumunda ise Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin 4. fıkrası uyarınca verilecek ceza altıda biri oranında artırılmaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 125Kaynağı aç
Bir kimseye bir şeyi yapması veya yapmaması ya da kendisinin yapmasına müsaade etmesi amacıyla cebir kullanılması hâlinde, Türk Ceza Kanunu'nun 108. maddesinin 1. fıkrası gereğince kasten yaralama suçundan verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılarak hükmolunur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 108Kaynağı aç
Görevi Yaptırmamak İçin Direnme ve Kasten Öldürme
Kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanan fail, Türk Ceza Kanunu'nun 265. maddesinin 1. fıkrası doğrultusunda altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla muhatap olur. Bu eylemin kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle sokması suretiyle veya birden fazla kişiyle birlikte işlenmesi hâlinde ceza üçte bir; eylemin silahla yahut var olan veya var sayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak yapılması durumunda ise yarı oranında artırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 265Kaynağı aç
Bir insanın kasten öldürülmesi Türk Ceza Kanunu'nun 81. maddesinde müebbet hapis cezası gerektiren temel bir suçtur. Ancak öldürme fiilinin kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 82. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi devreye girer ve fail ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 81Kaynağı aç
Soruşturma Usulü, İfadelerin Alınması ve Sağlık Hizmetinin Devamı
3359 sayılı Kanun'un Ek 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca kamu veya özel tüm sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı görevleri sebebiyle kasten işlenen suçlarda, şüpheliler kolluk görevlilerince yakalanarak gerekli işlemleri tamamlanmak suretiyle Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir. Adli işlemleri Cumhuriyet savcısı tekemmül ettirir. Bu suçların soruşturulmasında müşteki, mağdur veya tanık olan personelin ifadeleri kolluk tarafından iş yerlerinde alınır.
Aynı maddenin 5. fıkrasına göre, şiddetin vuku bulduğu sağlık kurum ve kuruluşunda, faile veya yakınına mağdur personelin verdiği hizmeti sunabilecek başka sağlık personeli ve yardımcı sağlık personeli bulunması hâlinde ilgili hizmet diğer personel tarafından yerine getirilir. Bu hüküm mağdur personeli faille yeniden karşı karşıya kalmaktan korur.
663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 54. maddesi uyarınca Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarında sağlık hizmeti sunumu sırasında veya görevlerinden dolayı personele karşı işlenen suçlar nedeniyle yürütülen ceza muhakemesi süreçlerinde, personelin talebi üzerine hukuki yardım sağlanır. Kurum bünyesinde görev yapan hukuk birimi amirleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar ayrıca vekâletname sunmaksızın ilgili personeli vekil sıfatıyla temsil eder.
Yargılamada İspat Kuralları ve Tehdit Unsuru
Sağlık çalışanına hakaret davasında, mağdur personelin ve olay yerinde bulunan sağlık kurumu çalışanı tanıkların aşamalardaki tutarlı beyanları ile olay akabinde tanzim edilen Beyaz Kod formunun içeriği eylemin sübuta erdiğini gösteren yeterli mahkûmiyet delili olarak kabul edilmektedir.
Tehdit suçunun maddi unsurlarının oluşması bakımından failin tehdit içerikli sözleri mağdurun bilgisine ulaştırma kastı aranır. Şikâyetçinin gıyabında dilekçe üzerinden iletilen tehdit içerikli sözlerin meşru bir hak arama talebine bağlandığı ve failde iletme kastının bulunmadığı tespit edildiğinde tehdit suçunun yasal şartları gerçekleşmez.
Haksız Fiilden Doğan Maddi ve Manevi Tazminat Hakları
Fiziki veya psikolojik şiddete maruz kalan sağlık çalışanı, ceza yaptırımlarının yanı sıra fail hakkında maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Şiddet neticesinde sağlık personelinde bedensel bir zarar meydana geldiğinde tedavi giderleri, uğranılan kazanç kayıpları ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden kaynaklanan zararlar talep edilebilir.
Şiddet fiili nedeniyle personelin yaşamını yitirmesi hâlinde yasal mirasçılar cenaze masraflarını, ölüm anlık gerçekleşmemişse tedavi giderlerini ve destekten yoksun kalma tazminatını ileri sürebilir. Tazminat haklarının kullanımında zamanaşımı süresi, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde haksız fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır.
Doktora şiddet uygulayan fail hakkında tutuklama kararı verilebilir mi?
Evet, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesi gereğince sağlık personeline karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama suçu kuvvetli şüphe varlığında tutuklama nedeni varsayılan katalog suçlar arasındadır.
Sağlık personeline şiddet uygulandığında ceza ertelenebilir mi?
Hayır, 3359 sayılı Kanun'un Ek 12. maddesi uyarınca sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesindeki hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz.
Özel hastanede doktora hakaret veya darp kamu görevlisine karşı işlenmiş sayılır mı?
Evet, 3359 sayılı Kanun'un Ek 12. maddesi gereğince özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personel, görevleriyle bağlantılı kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu uygulamasında kamu görevlisi sayılır.
Şiddete uğrayan hekimin ifadesi nerede alınır?
Sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle kasten işlenen suçların soruşturmasında mağdur, müşteki veya tanık sağlık personelinin ifadeleri kolluk tarafından iş yerlerinde alınır.
Sağlık çalışanına şiddet davasında tazminat zamanaşımı süresi nedir?
Maddi ve manevi tazminat taleplerinde zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıldır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy