Diş Hekimlerinin Tabi Olduğu Yasal Düzenleme ve İncelemenin Kapsamı
Kamuya atanacak diş hekimleri hakkında yürütülen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yasal dayanağını 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu oluşturur. Diş hekimleri, gizlilik dereceli birimlerde ya da askeri hastaneler gibi stratejik pozisyonlarda görev almayacaklarsa kural olarak tam kapsamlı güvenlik soruşturması yerine arşiv araştırmasına ve sınırlı bir incelemeye tabi tutulurlar.
7315 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca arşiv araştırması; kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetlerince hâlen aranıp aranmadığının ve hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığının mevcut kayıtlardan tespitini kapsar. Bunun yanında kesinleşmiş mahkeme kararları, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesinin beşinci fıkrası ile 231. maddesinin onüçüncü fıkrası kapsamındaki kararlar, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturma olguları ile kamu görevinden ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezasının bulunup bulunmadığı resmi kayıtlardan tespit edilir.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 4Kaynağı aç
İnceleme faaliyeti Emniyet Genel Müdürlüğü ve Millî İstihbarat Teşkilatı tarafından yürütülerek adayın UYAP sistemindeki verileri ve resmi kayıtları Sağlık Bakanlığı Değerlendirme Komisyonuna iletilir. Adayın kamu görevine atanmasına ilişkin nihai değerlendirme ve karar bu komisyon tarafından verilir.
Adli Kayıtlar, Ceza Mahkûmiyetleri ve Mesleki Uygunluk
Kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası almamış olmak ve yüz kızartıcı suçlardan mahkûmiyeti bulunmamak şartıyla, adli sicil kaydının varlığı memuriyete mutlak bir engel teşkil etmez; Değerlendirme Komisyonu her vakayı somut olayın niteliğine göre ayrı ayrı inceler. Buna karşılık rüşvet, hırsızlık veya dolandırıcılık gibi yüz kızartıcı suçlara ilişkin mahkûmiyetler, hükmedilen ceza miktarına bakılmaksızın kamu görevine atanmaya engel oluşturur.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları teknik olarak mahkûmiyet hükmü doğurmasa da terör suçları, cinsel istismar veya uyuşturucu gibi eylemlere ilişkin verilen kararlar Değerlendirme Komisyonu tarafından kamu görevine uygun olmama gerekçesi yapılarak arşiv araştırmasını olumsuz etkileyebilir. Öte yandan 18 yaşından küçükken işlenen fiiller ya da üzerinden uzun zaman geçmiş disiplin soruşturmaları kural olarak memuriyete engel sayılmaz; ancak isnat edilen eylem devletin bekasına yönelik ise komisyon bu durumu değerlendirme dışı bırakmayabilir.
Yapılacak idari ve yargısal değerlendirmelerde, kişinin adli kaydındaki isnadın hekimlik mesleğinin nitelikleriyle bağdaşıp bağdaşmadığı dikkate alınır. Bu çerçevede basit bir kavga veya trafik kazası nedeniyle alınan cezalar hekimlik mesleğini icra etmeye engel nitelikte kabul edilmemelidir.
Devam Eden Soruşturmalar ve Güvenlik Soruşturması Formu
Hakkında devam eden bir ceza soruşturması bulunan adayın durumunda Değerlendirme Komisyonu davanın veya soruşturmanın sonucunu beklemeyi tercih edebilmektedir. Ancak bu bekleme süresinin atamayı askıda bırakarak makul sürede yargılanma hakkını ihlal etmesi durumunda idari yargı yoluna başvurularak hukuki denetim talep edilebilir.
Adayın sürece başlarken doldurduğu güvenlik soruşturması formunda devam eden soruşturma ve davaları gizlemesi veya gerçeğe aykırı beyanda bulunması, dosyanın olumsuz neticelenmesine yol açan temel usul riskleri arasında yer alır.
Hukuka Aykırı İşlemlere Karşı İptal Davası ve Süreler
Adayın anne, baba, kardeş veya diğer akrabalarının adli kayıtları gerekçe gösterilerek arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandırılması, suçun şahsiliği kuralına ve Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayatın gizliliği güvencesine aykırılık teşkil eder ve yargı kararları doğrultusunda iptal nedenidir. Somut bilgi ve delillere dayanmayan, yalnızca soyut şüphe veya teyit edilmemiş istihbari nitelikteki iddialara dayanılarak kurulan olumsuz işlemler de idari yargı denetiminde hukuka aykırı bulunur.
Mevzuatta arşiv araştırmasının 30 iş günü, tam kapsamlı güvenlik soruşturmasının ise 60 iş günü içerisinde tamamlanması öngörülmekle birlikte kurumlar arası yazışmalar ve komisyonun toplanma periyotları sebebiyle işlemler uygulamada 3 ila 5 aya kadar uzayabilmektedir. Arşiv araştırması olumsuz sonuçlanan diş hekiminin, kararın tebliğ edildiği günü izleyen 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açması gerekir.
Diş hekimi arşiv araştırması ne kadar sürer?
Mevzuata göre arşiv araştırmasının 30 iş günü, güvenlik soruşturmasının ise 60 iş günü içinde tamamlanması esas olmakla beraber evrak akışı ve komisyon toplantı süreçleri nedeniyle fiili süre 3 ila 5 aya kadar uzayabilmektedir.
Akraba sicili diş hekiminin kamuya atanmasını engeller mi?
Hayır, adayın anne, baba, kardeş veya akrabalarının adli kayıtları sebebiyle işlemin olumsuz sonuçlandırılması suçun şahsiliği ilkesine ve Anayasa'nın 20. maddesindeki özel hayatın gizliliği güvencesine aykırıdır; bu tür işlemler iptal davasına konu edildiğinde hukuka aykırı bulunarak iptal edilir.
HAGB kararı diş hekimliği güvenlik soruşturmasını olumsuz etkiler mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı teknik bir mahkûmiyet sayılmasa da terör, uyuşturucu veya cinsel istismar gibi suç tiplerinde Değerlendirme Komisyonu adayın kamu görevine uygun olmadığı gerekçesiyle işlemi olumsuz sonuçlandırabilmektedir.
Arşiv araştırması olumsuz gelen diş hekimi hangi sürede dava açmalıdır?
Olumsuz sonucun tebliğ edildiği tarihi takip eden günden itibaren 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde yetkili idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılmalıdır.
Devam eden ceza davası diş hekiminin atamasını durdurur mu?
Komisyon devam eden soruşturma veya davanın neticelenmesini beklemeyi tercih edebilmekte; ancak atamanın askıda kalarak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edilmesi durumunda idari dava yoluyla yargısal denetim istenebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy