Doçentlik Başvuru Koşulları ve Yasal Çerçeve
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 24 üncü maddesi uyarınca doçentlik başvuruları, Üniversitelerarası Kurul tarafından belirlenen takvime göre yılda en az iki kez yapılır. Başvuru yapabilmek için lisans diploması sonrasında doktora, tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık veya Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca belirlenen sanat dallarından birinde yeterlik kazanmış olmak gerekir. Ayrıca Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî yabancı dil sınavından en az 55 puan ya da denkliği kabul edilen uluslararası bir sınavdan eşdeğer puan alınması şarttır; bilim alanının yabancı dille ilgili olması halinde ise bu sınavın başka bir yabancı dilde verilmesi zorunludur. Adayların bunların yanında Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenen yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışma yapması aranır.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 24Kaynağı aç
Eser İnceleme Aşaması ve Jüri Değerlendirmesi
Adayın çalışmalarında etik ihlali bulunmadığı ve asgari başvuru koşullarını sağladığı tespit edildiğinde eser inceleme aşamasına geçilir. Bu aşamada Üniversitelerarası Kurul adayın başvurduğu alandan beş kişilik bir jüri ve bu jüri için iki yedek üye belirler; ilgili alanda yeterli öğretim üyesi bulunmaması durumunda jüri üç üye ile teşkil edilebilir. Jüri üyeleri adayın akademik çalışmalarının niteliğini ve bilim veya sanat alanına katkısını esas alarak ayrıntılı ve gerekçeli kişisel raporlarını hazırlar ve Üniversitelerarası Kurula sunar. Asıl üyelerin hukuken geçerli bir mazeretle rapor verememesi durumunda sırasına göre yedek üyelerin raporları değerlendirmeye esas alınır.
Jüri üyelikleri, değerlendirmeye esas alınan raporlar ve başvuru sonuçları elektronik ortamda ilgililere erişime açılır ve erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır. Üniversitelerarası Kurul tarafından yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verilir. Eser incelemesi sonucunda adayın başarılı veya başarısız olarak değerlendirilmesi söz konusu olur ve başarısız sayılan adayların bu karara karşı itiraz etme ya da 60 gün içinde iptal davası açma hakkı bulunur.
Asgari Başvuru Şartlarının Sağlanamaması
Jüri üyelerinin adayın çalışmalarının asgari şartlara uygunluk sağlamadığı yönünde kanaat bildirmesi halinde rapor bu doğrultuda tanzim edilir. Adayın doçentlik başvurusunda asgari şartların sağlanamaması durumunda doçentlik başvurusunun iptaline karar verilir. Asgari şartların sağlanamaması gerekçesiyle verilen karara karşı ilgililer itiraz yoluna başvurabilir veya 60 gün içinde dava açabilir.
Etik İhlal İddiaları ve İnceleme Usulü
Doçentlik başvurusunda etik ihlal iddiası ileri sürüldüğünde, bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonu tarafından bu hususta bir karar verilinceye kadar başvuruyla ilgili hiçbir işlem yapılamaz. İlgili komisyon, adaya hakkındaki iddiaları bildirerek savunmasını sunması için 15 gün süre verir. Adayın savunması alındıktan sonra komisyon, iddialar hakkında bilirkişi incelemesi yaptırabilir veya uzman görüşüne başvurabilir.
Yapılan inceleme neticesinde komisyonun adayın çalışmalarında etik ihlali bulunmadığı sonucuna varması durumunda, doçentlik değerlendirmesi kaldığı yerden devam eder ve etik ihlali iddiasında bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır. Buna karşılık adayın etik ihlalinde bulunduğu kanaatine varılırsa doçentlik başvurusu iptal edilir; karar disiplin ve diğer idari işlemlerin başlatılması amacıyla bilgi ve gereği için adayın bağlı bulunduğu kuruma bildirilir. Etik ihlali gerekçesiyle başvurunun iptaline ilişkin bu karara karşı, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir.
Doçentlik Unvanının Geri Alınması
Doçentlik unvanı alındıktan sonra dahi, ilgilinin başvuru dosyasında bulunan eser veya eserler hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunduğu iddiasıyla şikayet ya da ihbar dilekçesi verilmesi mümkündür. Böyle bir durumda Üniversitelerarası Kurul tarafından doçent unvanı geri alınabilir. Doçentlik unvanının geri alınması işlemine karşı, söz konusu kararın ilgiliye tebliğinden itibaren 60 günlük süre içinde iptal davası açılabilir.
Yargılama Aşamasında Bilirkişi İncelemesi
Doçentlik davalarında uyuşmazlığın çözümü hukuk alanı dışında özel ve teknik bilgiyi gerektirdiğinden, re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde mahkemelerce bilirkişi incelemesine başvurulabilmektedir. Eser incelemesi davalarında bilirkişi raporu, jüri üyelerinin akademik ve bilimsel gerekçeleri doğrultusunda adayın çalışmalarının niteliksel olarak ve başvurulan alana katkısı bakımından yeterli olup olmadığına yönelik olarak alınır. Asgari şart davalarında bilirkişi incelemesi, adayın bu şartları taşıyıp taşımadığı ile jürinin aksi yöndeki değerlendirmelerinin doğruluğu ve geçerliliği yönünde yürütülür.
Doçentlik etik ihlal davalarında bilirkişi raporu, adayın eserlerinde etik komisyonu tarafından saptandığı şekilde bir ihlal bulunup bulunmadığı hususunda alınır. Doçentlik unvanının geri alınması davalarında ise inceleme, idari işleme konu edilen eser veya eserlerde iddia konusu etik ihlalinin var olup olmadığı noktasında yaptırılır.
Doçent Kadrosuna Atama Koşulları
2547 sayılı Kanun'un 24 üncü maddesi uyarınca yükseköğretim kurumları, doçent kadrosuna atama için doçentlik unvanına sahip olmanın yanında Yükseköğretim Kurulunun onayını almak kaydıyla, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacıyla ek koşullar belirleyebilir. Bu koşulların bilim veya sanat disiplinleri arasındaki farklılıkları gözetmesi, objektif ve denetlenebilir nitelikte olması gerekir. Belirlenen ek koşullar arasında sözlü sınav yer alırsa bu sınav Üniversitelerarası Kurul tarafından oluşturulacak jürilerce gerçekleştirilir. Atama sürecinde ise rektör tarafından biri ilgili birim yöneticisi, en az biri kurum dışından olmak üzere üç profesör görevlendirilir; bu profesörler her aday için ayrı rapor hazırlar ve yönetim kurulunun kararı üzerine rektör atamayı tamamlar.
Eser incelemesinde başarısız sayılan aday dava açabilir mi?
Eser incelemesinde başarısız sayılan adaylar karara karşı itiraz edebileceği gibi 60 gün içinde iptal davası da açabilir.
Doçentlik başvurusunda etik ihlal iddiası süreci nasıl etkiler?
Etik ihlal iddiası hakkında komisyon karar verene kadar başvuruyla ilgili hiçbir işlem yapılamaz ve adaya 15 gün içinde savunma süresi tanınır.
Sonradan doçentlik unvanının geri alınması mümkün müdür?
Başvuru dosyasındaki eserlerde etik ihlali bulunduğu iddiasıyla ihbar veya şikayet yapılması halinde Üniversitelerarası Kurul unvanı geri alabilir ve tebliğden itibaren 60 gün içinde bu işleme karşı dava açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy