Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 1. maddesi; kapsama giren her tür bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinlikte uyulması gereken bilim etiği kurallarını, etik kurulların görev, yetki, sorumluluk ve çalışma usullerini ve üniversitelerin kendi bünyelerinde oluşturacakları etik kurulların ilkelerini belirlemeyi amaçlar.
Danıştay 8. Daire, E. 2016/8159, K. 2020/4218Kaynağı aç
Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca; devlet üniversiteleri veya vakıf üniversiteleri mensuplarınca yapılan ya da üniversite ile ilişkisine bakılmaksızın doçentlik veya profesörlük unvanının elde edilmesi aşamasında ve sonrasında yürütülen her tür bilimsel araştırma ve çalışmalar, gerçekleştirilen bilimsel etkinlikler ile desteklenen veya yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme projeleri yönerge kapsamındadır.
İddiaların İleri Sürülmesi ve İnceleme Komisyonları
Doçentlik başvurusundaki etik ihlali iddiası, adayın dosyasını değerlendiren jüri üyelerinin düzenlediği raporlarla ileri sürülebileceği gibi, üçüncü kişiler tarafından verilecek şikâyet veya ihbar dilekçeleriyle de incelemeye konu edilebilir.
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi gereğince, bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddialarını incelemek ve sonuçlandırmak üzere Üniversitelerarası Kurul bünyesinde Fen ve Mühendislik Bilimleri, Sağlık ve Spor Bilimleri ile Sosyal ve Beşeri Bilimler ile Güzel Sanatlar alanlarında olmak üzere üç Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu görev yapar.
Savunma Hakkı ve Değerlendirme Sonuçları
Hakkında etik ihlal raporu düzenlenen adaya, jüri raporu ve diğer belgeler Kurul tarafından tebliğ edilir ve etik ihlali iddiasına ilişkin savunmasını hazırlaması için 15 gün süre tanınır.
Yapılan inceleme sonucunda adayın eserlerinde etik ihlali bulunmadığına karar verilirse, doçentlik değerlendirme süreci kaldığı yerden devam eder. Bu durumda ayrıca, etik ihlali iddiasında bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır.
Adayın doçentlik başvurusunda etik ihlali yaptığı sonucuna varılması halinde doçentlik başvurusu iptal edilir ve aday en erken üçüncü dönemde doçentliğe yeniden başvurabilir. Ayrıca bu karar, disiplin ve diğer idari işlemlerin başlatılması amacıyla bilgi ve gereği için adayın bağlı olduğu kuruma bildirilir.
Etik İncelemelerinde Süre Sınırları
Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 14. maddesi uyarınca, intihal ve sahtecilik şeklindeki etik ihlallerinde inceleme başlatılması herhangi bir süre sınırlamasına tabi değildir. Buna karşılık, intihal ve sahtecilik haricindeki etik ihlallerinde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra etik inceleme yapılamaz; ayrıca bu eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmaması halinde iddia incelenemez.
Danıştay 8. Daire, E. 2016/8077, K. 2020/4219Kaynağı aç
Haksız Yazarlık ve Disiplin Yaptırımları
Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 8. maddesinin (e) bendi uyarınca haksız yazarlık; aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek, aktif katkısı olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini yayım sırasında veya sonraki baskılarda çıkarmak veya aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmektir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki disiplin cezalarında intihal fiili için üniversite öğretim mesleğinden çıkarma yaptırımı öngörülmüş olup, bu kişilerin yeniden akademik kadroya atanması mümkün değildir.
Sahtecilik ve çarpıtma eylemlerinde kademe ilerlemesinin durdurulması; tekrar yayım eyleminde kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme; dilimleme ve haksız yazarlık eylemlerinde ise aylıktan veya ücretten kesme cezası öngörülmektedir.
Yargısal Denetim ve Bilirkişi İncelemesi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin gönderme yaptığı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesi uyarınca, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda ise bilirkişiye başvurulamaz.
Danıştay 8. Dairesinin 08/10/2020 tarihli ve E. 2016/8159, K. 2020/4218 sayılı kararında belirtildiği üzere; etik ihlale konu makalenin doktora tezi mi yoksa proje makalesi mi olduğu, makalenin başka bir doktora tezi ile benzerliğinin bulunup bulunmadığı ve araştırmacının katkı oranı hukuk dışında teknik bilgiyi gerektirdiğinden, haksız yazarlık yoluyla etik ihlalde bulunulduğu iddiası hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenemez.
Danıştay 8. Dairesinin E. 2016/8159, K. 2020/4218 sayılı kararında, haksız yazarlık isnadına dayalı dava konusu işlemle ilgili mahkemece bilirkişi incelemesi yaptırılması ve düzenlenecek rapor ile taraf iddiaları gözetilerek karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması bozma sebebi sayılmıştır.
Danıştay 8. Dairesinin mezkûr kararında, kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içinde kararın düzeltilmesi yolunun açık olduğu belirtilmiştir.
Etik ihlali iddiası süreci nasıl başlatılır?
Doçentlik başvurusundaki etik ihlali iddiası, değerlendirme jürisinin hazırladığı raporla gündeme gelebileceği gibi, üçüncü kişilerin vereceği şikâyet veya ihbar dilekçeleri yoluyla da incelemeye alınabilir.
Etik ihlali iddiasına karşı savunma süresi kaç gündür?
Hakkında etik ihlal raporu düzenlenen adaya, jüri raporu ve diğer belgeler tebliğ edilerek savunmasını hazırlaması için Kurul tarafından 15 gün süre verilir.
Etik ihlali kararı çıkarsa yeniden başvuru ne zaman yapılabilir?
Adayın etik ihlali yaptığı sonucuna varılması durumunda doçentlik başvurusu iptal edilir ve aday en erken üçüncü dönemde yeniden doçentlik başvurusunda bulunabilir.
Hangi etik ihlallerinde inceleme süresi sınırı yoktur?
İntihal ve sahtecilik şeklindeki etik ihlallerinde inceleme başlatılması herhangi bir süre sınırlamasına tabi değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

