Kamu personeli rejiminde en ağır yaptırım olan Devlet memurluğundan çıkarma cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/E-(g) bendi kapsamında memurluk sıfatıyla bağdaşmayan nitelik ve boyuttaki yüz kızartıcı ya da utanç verici eylemler için öngörülmüştür. Bu disiplin yaptırımı ile kamu görevlisinin memuriyet statüsü sona erdirilmektedir.
Yüz Kızartıcı ve Utanç Verici Hareket Kavramının Kapsamı
Yüz kızartıcı suçların çerçevesi temel anayasal normlarda tanımlanmıştır. Anayasa'nın 76/1. maddesinde Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma ve dolanlı iflas fiilleri yüz kızartıcı suçlar arasında düzenlenmiştir.
Disiplin affına yer veren 5525 sayılı Kanun'un 1/1. maddesinde; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas ve Devletin şahsiyetine yönelen suç türleri yüz kızartıcı yahut şeref ve haysiyet kırıcı fiiller arasında belirtilmektedir.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı Süreleri
Disiplin cezası verilmesini gerektiren eylemlerin idare tarafından öğrenildiği tarihten itibaren 6 ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde soruşturma açma yetkisi düşmektedir. Bunun yanında disiplin cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde ceza verilmediği takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Savunma Hakkı ve Güvenceleri
Hakkında disiplin soruşturması yürütülen kamu personeline iddialar net bir biçimde bildirilmeden ve savunma hakkı kullandırılmadan ceza tesis edilemez. İlgili personele tebliğ edilecek davet yazısında soruşturmaya dayanak teşkil eden fiilin açıkça belirtilmesi ve savunma tarihinden en az 7 gün önce bildirilmesi zorunludur; bu sürenin tanınmaması işlemi usul yönünden sakatlar.
Disiplin usulünde savunmanın soruşturmacı tarafından değil, yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafından alınması esastır. Soruşturma aşamasında soruşturmacıya verilen beyanlar yalnızca ifade niteliği taşımakta olup kurumsal savunma yerine geçmez.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 129. maddesi gereğince, hakkında memurluktan çıkarma cezası teklif edilen personel soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak bizzat ya da vekili vasıtasıyla savunma yapma haklarına sahiptir.
Yüksek Disiplin Kurulunun Yetkisi ve Alt Derece Ceza Uygulaması
Devlet memurluğundan çıkarma teklifinde nihai kararı ilgili kurumun Yüksek Disiplin Kurulu verir. Kurulun ayrı bir ceza tayin etme yetkisi bulunmayıp cezayı kabul veya reddeder. Teklifin reddedilmesi durumunda atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir.
Geçmiş hizmet dönemindeki çalışmaları olumlu değerlendirilen, başarı veya ödül belgesi bulunan personelin durumunda bir derece hafif disiplin cezası tatbik edilebilir. Mevzuatta öngörülen olumlu niteliklere sahip kamu personeli hakkında bir derece alt cezanın uygulanmaması halinde, idarenin bu tasarrufunu somut ve haklı gerekçelerle açıklaması gerekir.
Ceza Yargılamasının Disiplin Sürecine Etkisi
Ceza davası ile idari disiplin süreci birbirinden bağımsızdır. Aynı olay her iki alanda da sonuç doğurabilmekle birlikte, ceza mahkemesi kararı disiplin hukuku açısından idareyi her zaman otomatik olarak bağlamaz; disiplin hukuku, kamu hizmetinin düzenini ve güvenini esas alarak ayrı bir değerlendirme yürütür.
Memurluktan Çıkarma Kararına Karşı İptal Davası
657 sayılı Kanun'un 125/E-(g) bendi kapsamında tesis edilen Devlet memurluğundan çıkarma işlemlerine karşı ilgililerin kararın kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açması gerekir.
DMK 125/E-g kapsamında verilen çıkarma cezasına karşı dava açma süresi nedir?
Devlet memurluğundan çıkarma cezalarına karşı işlemin personele tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
Yüksek Disiplin Kurulu çıkarma teklifini reddederse ne olur?
Yüksek Disiplin Kurulunun teklifi reddetmesi halinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermeye yetkilidir.
Disiplin savunması için memura tanınması gereken asgari süre ne kadardır?
Memura isnat edilen eylem açıkça bildirilerek savunmasını yapacağı günden en az 7 gün önce yazılı davet yapılması zorunludur.
Memurluktan çıkarma teklif edilen personelin savunma hakları nelerdir?
657 sayılı Kanun m. 129 uyarınca memur soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, sözlü ya da yazılı olarak bizzat veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.
Ceza mahkemesinde beraat edilmesi disiplin cezasını kendiliğinden engeller mi?
Ceza yargılaması ile disiplin süreci birbirinden bağımsız olduğundan, ceza mahkemesi kararı disiplin hukuku bakımından idareyi her zaman otomatik olarak bağlamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy