Disiplinsizliği alışkanlık haline getirmek, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nda düzenlenen ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasıyla sonuçlanan bir disiplin suçudur. Kanun, bu suçu iki ayrı durum üzerinden tanımlamaktadır: disiplini bozucu tavır ve davranışlarda bulunmayı alışkanlık hâline getirmek ya da alınan disiplin cezalarına rağmen ıslah olmamak.
Suçun kanuni tanımı ve unsurları
6413 sayılı Kanun'daki tanım, birbirinden bağımsız iki durumu aynı suç tipinde bir araya getirir. Birinci durum, disiplini bozucu tavır ve davranışların alışkanlık düzeyine ulaşmasıdır. İkinci durum ise personelin daha önce disiplin cezası almış olmasına karşın bu cezaların davranış değişikliği yaratmadığının saptanmasıdır. Kanun bu iki durumu "veya" bağlacıyla saymaktadır.
Öngörülen yaptırım: Silahlı Kuvvetlerden ayırma
Bu disiplin suçuna öngörülen yaptırım Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasıdır.
Astsubaylar bakımından yasal çerçeve
926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 94. maddesinin (b) bendi, 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Kanun'un 45. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle söz konusu bendin önceki içeriğine ve disiplinsizlik nedeniyle ayırma bakımından doğurduğu sonuçlara mevcut metinden ulaşılamamaktadır.
926 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ PERSONEL KANUNU m. 94Kaynağı aç
94 – (Değişik: 7/7/1971 – 1424/33 md.)
(Değişik
cümle : 28/6/2001 – 4699/12 md.) Kadrosuzluk, yetersizlik, (…)[75]
veya (c) bendinde belirtilen suçlardan hükümlülük nedeni ile aşağıda belirtilen
esas ve şartlar dahilinde astsubaylar hakkında Silahlı Kuvvetlerden ayırma
işlemi yapılır.
a)
Yetersizlik sebebi ile ayırma:
1.
(Değişik: 11/2/2014-6519/35 md.) Astsubay çavuş rütbesi hariç olmak üzere
son on yıl içinde, ikisi farklı birinci ve ikinci sicil üstlerinden olmak üzere
üçüncü kez sicil tam notunun %60’ından daha düşük sicil notu alan astsubaylar,
2.
(Mülga: 11/2/2014-6519/35 md.)
3.
Astsubay Sicil Yönetmeliğinde gösterilen esaslara göre kendisinden istifade
edilemiyeceği sıralı sicil üstlerinin düzenliyeceği sicil belgesi ile
anlaşılanlar;
Hakkında
hizmet sürelerine bakılmaksızın T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.
b)
(Mülga: 31/1/2013-6413/45 md.)
c)
(Ek: 28/6/2001 – 4699/12 md.; Değişik: 22/1/2015-6586/46 md.) Hükümlü
olma nedeniyle ayırma: Ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verilmiş ve affa uğramış olsalar bile Devletin şahsiyetine
karşı işlenen suçlarla, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 131 inci maddesinin
birinci fıkrasının az vahim hâli hariç, basit ve nitelikli zimmet, irtikap,
rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı
iflas, iftira gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı nitelikteki suçlardan
veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım
satımlara fesat karıştırma suçlarından hükümlü olan astsubaylar hakkında,
hizmet sürelerine bakılmaksızın Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
hükümleri uygulanır. (Ek cümleler:24/6/2021-7329/13 md.) Mahkeme, bu bentte yazılı suçlardan mahkûmiyet veya kasten işlenen
bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûmiyet hâllerinde,
mahkûmiyet kararıyla birlikte astsubayların Türk Silahlı Kuvvetlerinden
çıkarılmasına karar verir. Bu hususlar mahkeme hükmünde belirtilmemiş olsa da
mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarmayı
gerektirir. Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma, askerî rütbe ve memuriyetlerin
kaybedilmesi ile subay, astsubay ve Devlet memuru olarak tekrar Türk Silahlı
Kuvvetlerine kabul edilmeme sonuçlarını doğurur.
ALTINCI BÖLÜM[76]
Sicil düzenlemesinde üç aylık birlikte çalışma şartı
Astsubay Sicil Yönetmeliği'nin 15. maddesine göre bir sicil üstü, asil veya vekil sıfatıyla görev yaptığı yerde sicili düzenlenecek astsubayla rütbesi değişmedikçe o sicil dönemi içinde fiilen en az üç ay birlikte görev yapmadıkça sicil düzenleyemez. Aynı madde, disiplinsizlik veya ahlaki durumları nedeniyle ayırma işlemi yapılacaklar için bu üç aylık sürenin aranmayacağını açıkça belirtmektedir.
Yönetmelikteki disiplinsizlik ve borçlanma hükümleri
Astsubay Sicil Yönetmeliği'nin 60. maddesi, 12/4/2014 tarihli ve 28970 sayılı Resmî Gazete işlemiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Kaldırılan bu maddenin (a), (b) ve (c) fıkraları, yürürlükte olduğu dönemde disiplin bozucu hareketlerde bulunan, ikaz ve cezalara rağmen ıslah olmayan, hizmetin gerektirdiği tavır ve davranışlarını ikazlara rağmen düzenleyemeyen, aşırı derecede menfaatine, içkiye, kumara veya borçlanmaya düşkün olan astsubayların hizmet sürelerine bakılmaksızın emeklilik işlemine tabi tutulacağını öngörmekteydi.
5809 sayılı ASTSUBAY SİCİL YÖNETMELİĞİ m. 60Kaynağı aç
Disiplinsizlik ve
ahlâkî durum nedeniyle ayırma sicil belgesi düzenlenmesi ve uygulanacak
usuller
Yönetmelik maddesi yürürlükte iken 13.6.2003 tarihinde gerçekleştirilen bir değişiklikle (d) fıkrası eklenmişti. Bu fıkraya göre nafaka, trafik kazası, doğal afet, personelin öğrenemeyeceği şekilde ülke genelinde yaşanan olağanüstü ekonomik dalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi giderleri ile kefillik ve benzeri zorunluluk hâlleri hariç olmak üzere Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarını zedeleyecek şekilde aşırı derecede borçlanmaya düşkün olmak ve borçları ödememeyi alışkanlık hâline getirmek ayırmaya esas teşkil etmekteydi. 60. madde 2014 yılında mülga edilmiş olup (d) fıkrasının tam metni birincil mevzuat kaynağında yer almamaktadır.
Disiplin cezalarının ayırma işlemine etkisi
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 1. Dairesi, E. 2003/561, K. 2003/1577 sayılı kararında disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle re'sen ayırma işlemini sebep ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırı bularak iptal etmiştir. Kararda, davacı hakkında verilen cezaların ayırma işlemine zemin hazırlamak amacıyla oluşturulduğu ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin temel askerlik anlayışını zedeler nitelikte herhangi bir fiile dayalı ceza bulunmadığı saptanmıştır. Ayrıca davacının söz konusu dönemdeki borçlanmalarının sürekli olarak kapatıldığı ve kapatılma çabasında bulunulduğu, bu haliyle aşırı borçlanma nedeniyle ayırmayı gerektirecek vahamette bir borçlanmanın söz konusu olmadığı tespit edilmiştir.
Disiplinsizliği alışkanlık haline getirmek nasıl tanımlanır?
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu bu suçu iki biçimde tanımlar: disiplini bozucu tavır ve davranışlarda bulunmayı alışkanlık hâline getirmek ya da alınan disiplin cezalarına rağmen ıslah olmamak. Kanun bu iki durumu "veya" bağlacıyla saymaktadır.
Bu disiplin suçunun yaptırımı nedir?
Yaptırımı Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasıdır.
Ayırma sicili için üç aylık birlikte çalışma şartı aranıyor mu?
Genel sicil düzeninde sicil üstünün, rütbesi değişmedikçe o sicil döneminde sicil verilen astsubayla fiilen en az üç ay birlikte görev yapması gerekir. Ancak Astsubay Sicil Yönetmeliği'nin 15. maddesi, disiplinsizlik veya ahlaki durum nedeniyle ayırma işlemi yapılacak personel için bu sürenin aranmayacağını açıkça belirtmektedir.
Borçlanma her durumda ayırmaya esas teşkil eder mi?
Astsubay Sicil Yönetmeliği'nin 60. maddesi yürürlükte olduğu dönemde, belirli zorunluluk hâllerinde oluşan borçları bu kapsamın dışında tutmaktaydı. Nafaka, trafik kazası, doğal afet, ülke genelindeki olağanüstü ekonomik dalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi giderleri ile kefillik gibi zorunluluk hâlleri hariç tutulmuş; bunların dışında Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarını zedeleyecek nitelikte aşırı borçlanma ve borcunu ödememeyi alışkanlık hâline getirme ayırmaya esas sayılmaktaydı. Söz konusu madde 2014 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.
926 sayılı Kanun'un 94/b maddesi hâlâ yürürlükte midir?
926 sayılı Kanun'un 94. maddesinin (b) bendi, 31/1/2013 tarihinde 6413 sayılı Kanun'un 45. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bu bendin önceki içeriği mevcut metin bütününden çıkarılamamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy