Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır?

Devlet memurlarına uygulanan disiplin yaptırımlarına karşı hak arama yolu olarak idare mahkemelerinde iptal davası açılır. İdari yargı yetki alanına giren bu davalarla memur hakkında tesis edilen hukuka aykırı disiplin işlemlerinin yürütülmesinin durdurulması ve iptal edilerek doğan olumsuz sonuçların telafi edilmesi amaçlanır. Davanın açılması sırasında idari yargılama usulünün belirlediği şekil kurallarına, kanuni başvuru sürelerine ve görev ile yetki sınırlarına riayet edilmesi esastır.

Disiplin Cezalarında İdari İtiraz Aşaması ve Dava Öncesi Başvurular

Devlet Memurları Kanunu kapsamında tesis edilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı kararın bildirilmesinden itibaren 7 gün içinde disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı ise yine 7 gün içinde yüksek disiplin kuruluna itirazda bulunulabilir. Kendilerine itiraz dilekçesi ile ilgili karar ve ekleri intikal eden yetkili merciler otuz gün içinde bu konuda bir karar tesis etmekle yükümlüdür.

Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında idari itiraz yolları işletilip ret neticesi alınarak veya idari süreç beklenerek yargı yoluna başvurulabilmektedir. Ancak devlet memurluğundan çıkarma cezası idari itiraz prosedürüne tabi tutulmamış olup bu cezaya muhatap olan memur herhangi bir ön itiraz mercii aramaksızın doğrudan idare mahkemesi nezdinde iptal davası açabilir. İtiraz başvurusunun yapılması hâlinde bu itirazın reddedilmesi veya kanuni karar süresinin aşılması neticesinde dava açma hakkı kullanılabilir. Kesinleşmemiş nitelikteki disiplin cezaları ise doğrudan dava konusu edilemez.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi çerçevesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam bulunmuyorsa işlemi yapmış olan makamdan talep edilebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış bulunan idari dava açma süresini durdurur. Söz konusu idari makam otuz gün içerisinde bir cevap vermediği takdirde istek reddedilmiş sayılır. İsteğin açıkça reddedilmesi veya sürenin dolmasıyla reddedilmiş sayılması hâlinde durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre hesaba dahil edilir.

Dava Açma Süresi ve Sürenin Hesaplanması

2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarda farklı bir süre öngörülmemiş bulunan hâllerde idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda bu süre, idari işlemin ilgilisine yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Disiplin cezasına karşı idari itiraz yoluna başvurulması hâlinde dava açma süresinin hesabında genel hükümler uygulanır ve 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi gereğince başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılarak kalan süre işlemeye devam eder; kesinleşmeyen disiplin cezalarına karşı ise dava açılamaz.

Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

Disiplin cezalarına ilişkin uyuşmazlıklar idari yargı denetimine tabidir ve bu uyuşmazlıkları karara bağlamakta görevli mahkemeler idare mahkemeleridir.

2577 sayılı Kanun'un 33. maddesi uyarınca kamu görevlilerinin görevle ilişiğinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile özlük haklarına ilişkin davalarda yetkili merci, ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir. Buna karşılık kamu görevlilerinin memuriyetine son verilmesi neticesini doğuran işlemlere karşı açılacak iptal davalarında yetkili yargı yeri, memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesi olarak tatbik edilir.

Dava Dilekçesinin Hazırlanması ve Şekil Şartları

İdari yargıda davalar, idare mahkemesi başkanlıklarına hitaben düzenlenen imzalı dilekçeler vasıtasıyla açılır. İlgili dilekçede davacı ile davalı idarenin adları, unvanları, adresleri, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu ve hukuki gerekçeleri, dayanılan deliller ile dava konusu disiplin cezasının yazılı bildirim tarihi yer almalıdır. Ayrıca dilekçede memurun kimliği ve çalıştığı kurum açıkça gösterilerek isnat olunan eylem, savunma hakkı ihlalleri, usul eksiklikleri ve varsa uğranılan zararların giderilmesine dair talepler kaleme alınır. Dava konusu işlemin aslı veya örneği dilekçeye bağlanır ve dilekçe ile ekleri davalı idare sayısından bir nüsha fazla hazırlanarak mahkemeye sunulur.

Yürütmenin Durdurulması Talebi ve Yargılama Usulü

2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi gereğince idare mahkemesinde dava açılmış olması, dava konusu edilen disiplin cezasının yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Cezanın uygulanması nedeniyle doğabilecek mağduriyetlerin önüne geçilebilmesi için ayrıca mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için işlemin uygulanması hâlinde giderilmesi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması şartlarının bir arada gerçekleşmesi aranır. İdare mahkemesi davalı idarenin savunmasını aldıktan veya savunma süresi bittikten sonra gerekçe göstererek karar verir. Kararda idari işlemin hangi yönlerden açıkça hukuka aykırı olduğu ve hangi telafisi güç veya imkânsız zararları doğuracağı somut biçimde belirtilir; sırf kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi aleyhine Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle bu yönde karar verilemez.

Dava dilekçesi ve sunulan belgeler incelendiğinde yürütmenin durdurulması talebinin yerinde olmadığı tespit edilirse idarenin savunması dahi beklenmeksizin talep reddedilebilir. Yürütmenin durdurulması tedbiri kural olarak teminat mukabilinde tesis edilir; ancak mahkeme durumun gereğine göre teminat aranmamasına karar verebilir. İdareden ve adli yardımdan yararlanan davacılardan ise teminat alınmaz. Dosyada aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulması yasaktır.

Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemler yönünden savunma alındıktan sonra yeniden incelenmek üzere idarenin savunması alınmadan da durdurma kararı verilebilmektedir; ancak kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, unvan değişikliği veya geçici görevlendirmeler uygulanmakla etkisi tükenecek işlem kapsamında sayılmamaktadır. Yürütmenin durdurulması taleplerine dair kararlar on beş gün içinde yazılıp imzalanır ve bu yönde karar verilen dava dosyaları öncelikli olarak ele alınır.

İdare mahkemesi heyetince veya tek hâkim tarafından yürütmenin durdurulması hakkında verilen kararlara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. Dosyayı devralan itiraz mercii yedi gün içinde incelemesini neticelendirir ve bu merciin verdiği kararlar kesindir.

İptal Kararının Memuriyete ve Özlük Haklarına Etkisi

İdare mahkemesi tarafından verilen iptal kararı neticesinde uygulanan disiplin yaptırımı bütün hukuki neticeleriyle birlikte ortadan kalkar. Verilen ceza memurun fiziksel özlük dosyasından ve elektronik personel bilgi sistemlerinden geriye dönük erişilemeyecek şekilde tamamen silinir; cezaya ilişkin herhangi bir bilginin farklı bir arşivde veya veri tabanında saklanması hukuka aykırıdır.

Cezanın iptaliyle birlikte memurun kesilen aylıkları, terfi engelleri ve derece ilerlemesine dair tüm özlük ve parasal hak kayıpları iade edilir. İptal edilip kayıtlardan çıkarılan disiplin cezalarının memurun başka kurumlara naklen atanması sürecinde herhangi bir biçimde paylaşılması veya bu kayıtlara atıfta bulunulması hukuka aykırılık oluşturur.

Disiplin cezasının iptal edilmemesi ve kesinleşmesi hâlinde ise kanuni sonuçlar devreye girer. Aylıktan kesme cezası uygulanan memurlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar ise 10 yıl müddetle daire başkanı veya benzeri üst kademe görevlere atanamaz. Bunun yanı sıra aynı disiplin eyleminin tekrarlanması durumunda ilgiliye bir üst ceza tayin edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy