Disiplin amirleri, maiyetindeki personelin disiplinsizliğinin tespiti halinde Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunundaki esaslara uygun olarak disiplin cezası vermeye yetkilidir. Bu yetkinin kullanılabilmesi için amir konumunda bulunulması, ceza verilecek personelden rütbe veya kıdemce büyük olunması ve personelin subay, astsubay veya uzman erbaş statüsünde olması halinde mevzuat uyarınca personele sicil verme yetkisinin bulunması şarttır. Erbaş ve erler hakkında sicil düzenlenmediğinden bu kişiler bakımından sicil verme yetkisi şartı aranmaz.
Disiplin Amiri Olmanın Şartları ve Yetki Sınırları
Daha üst rütbeli bir kadroya vekaleten atanan veya görevlendirilen amirler, vekalet ettikleri kadro rütbesinin haiz olduğu disiplin cezası yetkilerini kullanır. Bu durumda da ceza verilecek personelden rütbe ve kıdemce büyük olma koşulunun vekil amir bakımından gerçekleşmiş olması zorunludur. Disiplin amirine tanınan ceza verme yetkisi idare hukuku bakımından bağlı yetki niteliğinde olduğundan bir başkasına devredilemez. Disiplin cezasının tebliğinden önce disiplinsizlik yapan personelin disiplin amiri değişirse, disiplin cezası verme yetki ve sorumluluğu kanun gereğince yeni disiplin amirine geçer.
Disiplin cezası verme yetkisi bulunmayan amirler, kendilerine bağlı personelin disiplinsizlikleri hakkında disiplin amirine başvurabilir.
Disiplin Soruşturmasının Açılması ve Yürütülmesi
Disiplin amirleri, maiyetinden birinin disiplinsizlik teşkil edebilecek fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını öğrendiğinde olayın araştırılması gerektiği kanaatine varırsa disiplin soruşturması yapar. Bu soruşturma bizzat disiplin amiri tarafından şahsen yürütülebileceği gibi amirin yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla da yürütülebilir. Bununla birlikte, disiplinsizlik oluştuktan sonra mevcut deliller yeterli görülürse, fiilin meydana geldiği her türlü şüpheden uzak şekilde sabitse ve eldeki delillerle disiplinsizlik ispat edilebiliyorsa ayrıca disiplin soruşturması yapılmasına gerek bulunmaz.
Disiplin soruşturması yürütülürken tek bir soruşturmacı görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de teşkil edilebilir. Tek bir soruşturmacı görevlendirilmesi halinde kişinin soruşturulan personelden rütbe ve kıdemce üst olması aranırken; heyet görevlendirilmesi halinde heyet başkanı hariç olmak üzere gerek görülürse personelden rütbe veya kıdemce daha aşağıda üyeler görevlendirilebilir. Genelkurmay Başkanı gerek görmesi halinde soruşturmanın Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde bu maksatla kurulmuş birimde görevli personel eliyle yürütülmesine de karar verebilir. Soruşturmacının olayı aydınlatacak bilgi ve tecrübeye sahip olması gözetilirken, olaya tanık olan kişiler soruşturmacı olarak görevlendirilemez; şikayette bulunan, mağdur olan veya ihbar edenlerin de soruşturmacı olarak tayin edilmemesine dikkat edilir.
Disiplin Soruşturmacılarının Yetkileri ve Adli İşlem Kapsamı
Disiplin soruşturmacıları ve soruşturma heyeti, görevlendirmeyi yapan disiplin amiri adına inceleme yapar. Bu doğrultuda disiplin soruşturmasıyla ilgili bilgi ve belgeleri toplama, savunma alma, tanık dinleme, bilirkişi görevlendirme, keşif icra etme, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma ve ilgili makamlarla yazışma yetkisini haizdirler. Soruşturmacıların yetkileri idari işlemlerle sınırlı olduğundan, hâkim veya savcı kararı alınmasını zorunlu kılan herhangi bir adli konuda işlem yapma yetkileri bulunmamaktadır.
Disiplin Cezası Sayılmayan İdari ve Islah Edici İşlemler
Amirlerin maiyetine hatalarını göstermesi, onları eleştirmesi veya sözlü ya da yazılı olarak ikaz etmesi disiplin cezası sayılmaz. Bu ikaz ve eleştiri yetkisi disiplin amiri sıfatı taşımayan diğer amirler tarafından da yönetsel kapsamda kullanılabilir.
Disiplin amirleri, maiyetin disiplin yönünden eğitilmesi ve ıslah edilmesine katkı sağlamak amacıyla personele ilave görev ve sorumluluklar verebilir. Verilecek bu görev ve sorumluluklar; işlenen fiilin niteliğine, personelin statüsüne, rütbesine ve makamına uygun ve ölçülü olmak zorundadır. Bu kapsamda amir tarafından tevdi edilen görevler hizmete yönelik emir kabul edilir.
Disiplin Ceza Kararının Düzenlenmesi
Disiplinsizliği tespit edilen personele Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunundaki usul ve esaslara uygun olarak ceza verilir. Kanunda belirlenmiş olan disiplinsizliklere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunan personele, fiilleri adli veya askeri bir suç oluştursa dahi aynı neviden disiplin cezaları tayin edilebilir.
Disiplin cezası, disiplin ceza kararı şeklinde yazılı olarak düzenlenir. Bu kararda disiplin cezası uygulanan kişinin kimliği, isnat edilen disiplinsizliğin niteliği, fiilin ispatında dayanılan deliller, savunmaya hangi gerekçelerle itibar edilmediği, cezanın türü ve süresi, takdir hakkı kullanılmışsa bu hakkın kullanılma gerekçesi ve cezanın ne zaman yerine getirileceği açıkça gösterilir.
Disiplin amirinin ceza verme yetkisi başkasına devredilebilir mi?
Disiplin amirine tanınan disiplin cezası verme yetkisi idare hukuku açısından bağlı yetki niteliğinde olduğundan başkasına devredilemez.
Amirin personeli sözlü veya yazılı olarak ikaz etmesi ceza mıdır?
Amirlerin maiyetine hatalarını göstermesi, personeli eleştirmesi, sözlü veya yazılı şekilde ikaz etmesi disiplin cezası sayılmaz ve disiplin amiri olmayan amirlerce de yerine getirilebilir.
Disiplin soruşturmasında tanık veya mağdur soruşturmacı olabilir mi?
Olaya tanık olan kişiler disiplin soruşturmacısı olarak görevlendirilemez; şikayette bulunan, ihbar eden veya mağdur olan kişilerin de soruşturmacı yapılmamasına dikkat edilir.
Her disiplinsizlik olayında soruşturma yapılması zorunlu mudur?
Olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirilirse disiplin soruşturması açılır; deliller yeterli ve suç her türlü şüpheden uzak şekilde sabitse ayrıca soruşturma yapılmasına gerek bulunmaz.
Disiplin cezası tebliğ edilmeden amir değişirse işlem nasıl yürütülür?
Disiplin cezasının tebliğinden önce personelin disiplin amiri değişirse, ceza verme yetki ve sorumluluğu kanunen yeni disiplin amirine geçer.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy