Diş hekiminin tıbbi müdahaleleri sırasında gerçekleştirdiği kusurlu ve hukuka aykırı fiiller sonucunda hastanın zarara uğraması tazminat sorumluluğu doğurur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür; zarar verici eylemi yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa dahi ahlaka aykırı bir fiille kasten verilen zararların da tazmini zorunludur. Hatalı tıbbi uygulamalara dayalı tazminat istemlerinde aynı Kanunun 50 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince zarar gören taraf, uğradığı zararı ve zarar verenin kusurunu ispat etmekle yükümlüdür. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemediğinde ise hâkim, Türk Borçlar Kanunu m. 50/2 uyarınca olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri dikkate alarak zararın miktarını hakkaniyete uygun şekilde belirler.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 49Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 50Kaynağı aç
Diş Hekimi ile Hasta Arasındaki Sözleşmenin Niteliği ve Özen Borcu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 470 gereğince eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Gerekli tedavi yapılmak suretiyle dişlerin gerçek işlevine kavuşturulması amacıyla kurulan hukuki ilişki, Türk Borçlar Kanunu m. 470 ve devamı hükümleri uyarınca eser sözleşmesi niteliğindedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2015/12780 Esas ve 2016/5642 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, eser sözleşmesini vekâlet gibi diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel ölçüt sonuç sorumluluğudur. Yüklenici konumundaki hekim, yalnızca bir işin yürütülmesini değil, tarafların iradeleri doğrultusunda belirlenen eserin ve sonucun meydana getirilip teslim edilmesini üstlenmektedir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2015/12780, K. 2016/5642Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 470Kaynağı aç
Tıbbi faaliyeti icra eden diş hekiminin mesleğinin tüm koşullarını ve tıp biliminin kurallarını eksiksiz yerine getirmesi sadakat ve özen borcunun zorunlu bir sonucudur. Sadakat borcu hekimin hastanın yararına olan işlemleri yapmasını ve hastaya zarar verebilecek her türlü fiilden kaçınmasını gerektirir; bu kurallara uyulmaması hekimin kusurlu olduğunu gösterdiği gibi meydana gelen zarardan sorumluluğunu da doğurur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 506 gereğince vekil de üstlendiği iş ve hizmetleri, vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür ve bu sorumluluğun tayininde benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır. Aynı düzenleme uyarınca vekil vekâlet borcunu kural olarak bizzat ifa etmekle yükümlü olup, yetki verildiği veya durumun zorunlu kıldığı ya da teamülün mümkün kıldığı hâllerde işi başkasına yaptırabilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 506Kaynağı aç
Hatalı Diş Tedavisi Halleri ve Sağlık Kayıtlarının Tutulması
Diş hekimliği uygulamalarında hatalı teşhis konulması, gerekli röntgen veya tomografi tetkikleri yapılmaksızın implant operasyonuna girişilmesi, müdahale esnasında sinir kanalına zarar verilmesi, yanlış dişin çekilmesi veya sağlam dişlerin gereksiz yere kesilmesi hekimin sorumluluğunu doğurabilir. Bununla birlikte sterilizasyon kurallarının ihmali, gelişen enfeksiyonun geç fark edilmesi, amaca uygun olmayan malzeme kullanımı, protezin anatomik yapıya aykırı planlanması, hastanın olası riskler konusunda bilgilendirilmemesi ve tedavi kayıtlarının tutulmaması da hukuki sorumluluk kapsamında değerlendirilir.
Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri uyarınca hastanın genel sağlık durumu, uygulanacak tıbbi işlemler, bunların faydaları ile muhtemel sakıncaları, alternatif tedavi yöntemleri ve tedavinin kabul edilmemesi hâlinde doğabilecek sonuçlar hakkında bilgi isteme hakkı bulunmaktadır. Hasta ayrıca sağlık dosyası ve kayıtlarını bizzat veya vekili aracılığıyla inceleyip suret talep edebilir. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik gereğince kuruluşların hastaya ait verileri elektronik ortamda kaydetmesi, teşhis ve tedavi bilgileri ile varsa röntgen ve anestezi işlem detaylarını diş numaralarıyla ayrıntılı şekilde tutması zorunludur. Hasta mahremiyeti kapsamında gizliliğin korunması esas olup elektronik imzalı tıbbi kayıtlar resmi kayıt hükmündedir.
İspat Yükü, Bilirkişi İncelemesi ve Yargılama Esasları
Hatalı diş tedavisi sebebiyle açılan davalarda ispat yükü 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50 hükümlerine göre belirlenir. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatlamakla yükümlüdür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2014/6084 Esas ve 2014/12748 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, diş hekiminin implant ve protez dişleri tıbbın gereklerine uygun yapmadığı iddiasıyla açılan tazminat davasında, yapılan tedavinin tıp kurallarına aykırı olduğunu ispat yükü davacı tarafa aittir; hekimin kusurunun ve tedavi hatasının delillerle ispatlanamaması hâlinde davanın reddine karar verilmesi gerekir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/6084, K. 2014/12748Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Hatalı tedavi sonucu ortaya çıkan zararın kapsamı ve giderim maliyetlerinin tespiti özel teknik inceleme gerektirir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2015/12780 Esas ve 2016/5642 Karar sayılı kararı uyarınca, hekimin kusurlu eylemi nedeniyle başka diş hekimlerince yapılan tıbbi girişimlerin ve sunulan harcama belgelerinin gerekli, uygun ve yeterli olup olmadığının belirlenmesi amacıyla Diş Hekimliği fakültelerinden seçilecek uzman bilirkişi veya bilirkişi kurulundan denetime elverişli rapor alınmalıdır. Yargılama sürecinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 26 gereğince mahkeme tarafların iddia, savunma ve talepleri ile bağlıdır; kural olarak talep edilenden fazlasına veya başka bir şeye hükmedilemez.
Ayıptan Doğan Seçimlik Haklar, Onarım ve Maddi Tazminat
İmal edilen eserde ayıp bulunması durumunda iş sahibine tanınan yasal yetkiler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 475 hükmünde gösterilmiştir. Meydana getirilen işin, iş sahibinin yararlanamayacağı ya da hakkaniyet uyarınca kabulü kendisinden beklenemeyecek derecede kusurlu olması veya sözleşme şartlarına aykırılık taşıması durumunda sözleşmeden dönülmesi mümkündür. Ayrıca iş sahibi eseri kabul edip bedelden kusur nispetinde indirim yapılmasını talep edebileceği gibi, orantısız masrafa yol açmadığı sürece tüm giderleri yüklenici tarafından karşılanmak şartıyla ücretsiz tamirat da isteyebilir. Türk Borçlar Kanunu m. 475/2 gereği iş sahibinin genel hükümler çerçevesinde tazminat talep hakkı saklı tutulmuş olup Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2015/12780 Esas ve 2016/5642 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, bir zararın doğmuş olması koşuluyla bu tazminat talebi sözü edilen üç seçimlik haktan herhangi biriyle birlikte yöneltilebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 475Kaynağı aç
İş sahibinin onarım yoluna başvurması durumunda, masraflar kusurlu hekime ait olmak kaydıyla düzeltme işlemleri başka bir hekime yaptırılabilir ve bu süreçte yapılan harcamalar tazminat olarak hekimden talep edilebilir. Ancak Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2015/12780 Esas ve 2016/5642 Karar sayılı ilamı gereğince, hatalı tedavi sebebiyle ilk hekime yapılan ödeme ile düzeltme amacıyla başka hekime yaptırılan tedavi veya implant bedeli birlikte istenemez; hastanın bu iki seçimlik imkândan birini tercih etmesi zorunludur. Seçilen yola ve ortaya çıkan zarara göre maddi tazminat kapsamında; kemik grefti, cerrahi müdahale, kanal yenileme, çekim sonrası protez veya köprü giderleri, tetkik, röntgen ve ilaç harcamaları, klinik masrafları, yol ve konaklama giderleri ile çalışma gücü kaybından doğan geçici ve sürekli iş göremezlik zararları talep konusu yapılabilir.
Tedavi kapsamında ihtilaflı işlemlerin yanında başkaca diş müdahalelerinin de yapıldığı ve hekimin karşı dava ile bunların bedelini istediği hâllerde ayrı bir inceleme yürütülür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2012/23371 Esas ve 2013/5979 Karar sayılı ilamına göre mahkemece, davalı diş hekimi tarafından uyuşmazlığa konu implantlar dışında kusursuz ve sağlam diş yapılıp yapılmadığı, bu dişlerin hasta tarafından halen kullanılıp kullanılmadığı araştırılmalı; asıl davadaki tazminat istemi ile karşı davadaki alacak talebi bu tespit sonucuna göre hükme bağlanmalıdır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2012/23371, K. 2013/5979Kaynağı aç
Manevi Tazminatın Belirlenmesi
Kişilik hakları hukuka aykırı biçimde saldırıya uğrayan kimse manevi tazminat talep edebilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 4 uyarınca kanunun takdir yetkisi tanıdığı ya da haklı sebepleri gözetmeyi emrettiği hususlarda hâkim, hukuka ve hakkaniyete uygun biçimde karar verir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2015/12780 Esas ve 2016/5642 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, manevi tazminat tutarı tayin edilirken fiilin niteliği, tarafların kusur dereceleri ve ekonomik ile sosyal durumları değerlendirilir. Hâkim, takdir yetkisini belirleyen unsurları kararında gerekçeleriyle objektif şekilde açıklamalı ve tazminat tutarını mağdurun yaşadığı manevi sarsıntıyı giderecek ve tatmin duygusu sağlayacak düzeyde takdir etmelidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 4Kaynağı aç
Kamu Kurumlarında İdari Başvuru ve Ceza Soruşturması İzni
Diş tedavisinin kamuya bağlı bir hastanede veya ağız ve diş sağlığı merkezinde gerçekleştirilmesi durumunda idari yargı usulü uygulanır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13 uyarınca idari eylemlerden hakları ihlal edilen kişilerin tam yargı davası açmadan önce, eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak zararın giderilmesini talep etmeleri zorunludur. İdarenin bu istemi açıkça reddetmesi veya otuz gün içinde cevap vermeyerek zımnen reddetmesi hâlinde yasal dava açma süresi içinde tam yargı davası ikame edilebilir.
Kamu veya özel sağlık kuruluşlarında görev yapan hekim ve diş hekimlerinin tıbbi uygulamaları sebebiyle yürütülecek ceza soruşturmaları özel bir izin usulüne bağlanmıştır. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek 18 inci maddesi gereğince sağlık mensuplarının tıbbi işlem ve uygulamaları sebebiyle yapılacak soruşturmalarda 4483 sayılı Kanun hükümleri tatbik edilir ve soruşturma izni Sağlık Bakanlığı bünyesinde teşekkül eden Mesleki Sorumluluk Kurulu tarafından verilir.
Hatalı implant veya protez işleminde hasta hangi haklara sahiptir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 475 uyarınca hasta sözleşmeden dönme, bedelden indirim isteme veya masrafları hekime ait olmak üzere ücretsiz onarım talep etme seçimlik haklarına sahiptir; ayrıca zarar görmüşse bu haklarla birlikte genel hükümlere göre tazminat da isteyebilir.
Hatalı yapılan diş tedavisi başka bir hekime düzelttirilebilir mi?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 475 kapsamında onarım hakkını seçen hasta, giderleri yüklenici diş hekimine ait olmak üzere eserin onarılmasını üçüncü bir hekime yaptırabilir ve doğan harcamaları yükleniciden tazminat olarak talep edebilir.
Diş hekiminin kusurlu olduğunu ispat yükü kime aittir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50 uyarınca hekimin müdahalesinin tıp kurallarına aykırı olduğunu ve uğranılan zararı ispat yükü davacı hastaya aittir; kusur ve ayıp kanıtlanamazsa dava reddedilir.
Devlet hastanesindeki hatalı diş tedavisinde doğrudan dava açılabilir mi?
Kamuya bağlı kurumlarda dava açılmadan önce 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13 uyarınca eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde beş yıl içinde ilgili idareye yazılı başvuruda bulunulması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

