Dijital Pazarlarda Rekabet Hukuku Neden Öne Çıkıyor?
Rekabet Kurulu, dijital pazarların yapıları itibarıyla tekelleşmeye meyilli olduğunu vurgulamaktadır. Bu değerlendirmeye göre pazardaki yapısal engellerin teşebbüslerin kendi davranışlarıyla pekiştirilmemesi ve piyasaya giriş ile büyüme engellerinin asgari düzeyde tutulması gerekmektedir. Veri birleştirme faaliyetlerinin, benzer olanaklara sahip olmayan rakipler bakımından pazara giriş engeli oluşturabileceği ve dijital platformlara rekabetçi avantaj sağlayabileceği değerlendirmesi de bu çerçevede ele alınmaktadır.
Veri Birleştirme Uygulaması ve İhlal Süreci
Rekabet Kurulu, farklı dijital hizmetler arasındaki veri birleştirme uygulamalarını Türk rekabet hukuku çerçevesinde incelemektedir. 20 Ekim 2022 tarih ve 22-48/706-299 sayılı kararla, Facebook, Instagram ve WhatsApp hizmetleri arasındaki veri birleştirme uygulaması nedeniyle META hakkında ihlal tespitinde bulunulmuştur.
Soruşturma sürecinde ayrıca Threads uygulamasının kullanımını iki platform arasındaki veri aktarımına izin veren koşulların kabulüne bağlayan düzenlemenin tüketicinin özgür seçim yapmasına engel oluşturabileceği değerlendirilmiştir. Hesapların birbirinden bağımsız olarak silinmesine imkân tanıyan güncellemenin hayata geçirilmesinin ardından Kurul, bağlama iddiasına özgü geçici tedbir verilmesine gerek olmadığına hükmetmiştir; veri birleştirmeye ilişkin soruşturma bu karardan bağımsız olarak yürütülmeye devam etmiştir.
AB Dijital Piyasalar Yasası ile Bağlantı
Avrupa Birliği'nin Dijital Piyasalar Yasası (Digital Markets Act – DMA) kapsamında geçit bekçisi olarak nitelendirilen teşebbüslere, farklı hizmetlerinden elde ettiği verileri son kullanıcıların açık rızası olmaksızın birleştirmeme yükümlülüğü getirilmektedir. DMA, AB hukukuna özgü bir düzenleme olup Kurul'un bu düzenlemeyi kendi değerlendirmelerinde nasıl konumlandırdığına ilişkin ayrıntılar mevcut bilgilerden doğrulanamamıştır.
4054 Sayılı Kanun Kapsamında Tedbir Araçları
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 9. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu, Kanun'un 4., 6. veya 7. maddelerinin ihlal edildiğini tespit ettiğinde ilgili teşebbüse davranışsal ya da yapısal tedbirleri nihai kararında bildirir. Tedbirlerin ihlalle orantılı olması ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gerekli bulunması şarttır. Yapısal tedbirlere yalnızca daha önce uygulanan davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi hâlinde başvurulabilir; bu hâlde teşebbüse yapısal tedbire uyması için en az 6 ay süre tanınması zorunludur.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Kanun'un 9. maddesi uyarınca Kurul, nihai karar almadan önce ilgili teşebbüse ihlale ne şekilde son vereceğine dair görüşünü yazılı olarak bildirmek zorundadır. Meşru menfaati olan gerçek ve tüzelkişiler de bu madde kapsamında Kurul'a şikâyette bulunabilir.
Aynı maddenin 4. fıkrası kapsamında Kurul, ciddi ve telafi edilemeyecek zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu durumlarda nihai karara kadar geçici tedbir alabilir. Bu tedbir, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte olmak ve nihai kararın kapsamını aşmamak durumundadır. Kurul, 8 Şubat 2024 tarih ve 24-07/125-50 sayılı kararıyla soruşturma hakkında nihai karar verilinceye kadar Threads uygulaması aracılığıyla elde edilen verilerin Instagram uygulamasından elde edilen verilerle birleştirilmesinin engellenmesi yönünde geçici tedbir uygulanmasına karar vermiştir.
Günlük İdari Para Cezası: Kanuni Dayanak ve İşleyiş
4054 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca Rekabet Kurulu, nihai karar veya geçici tedbir kararıyla getirilen yükümlülük ya da taahhütlere uyulmaması hâlinde ilgili teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri ve bu birliklerin üyelerine her gün için yıllık gayri safi gelirlerinin on binde beşi oranında idari para cezası verir. Cezaya esas alınacak gelir, karardan bir önceki mali yıl sonu itibarıyla Kurul tarafından saptanır; bunun hesaplanması mümkün değilse karar tarihine en yakın mali yıl esas alınır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 17Kaynağı aç
Kanun'un 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca bu günlük ceza, yükümlülük getirilen kararda uyum için belirlenen sürenin dolmasından itibaren verilebilir. Kararda herhangi bir süre belirlenmemişse kararın tebliğini takip eden günden itibaren uygulanabilir. Yerinde incelemenin engellenmesine ilişkin cezalar ise fiilin gerçekleştiği günü takip eden günden itibaren işlemeye başlayabilir.
META Kararında Geçici Tedbir ve Günlük Para Cezasının Uygulanması
Rekabet Kurulu, ihlal kararına dayalı uyum yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle META hakkında günlük idari para cezası uygulamıştır. Bu ceza, 12 Aralık 2023 tarihinden itibaren işlemeye başlatılmış ve 2022 yılı gayri safi gelirleri esas alınarak hesaplanmıştır. Ceza kararı, META'nın önerdiği uyum tedbirinin Kurum kayıtlarına girmesine kadar her gün için uygulanmasını öngörmektedir.
Kararın gerekçesinde, META tarafından sunulan ekran bildiriminin yeterince şeffaf olmaması, yeteri kadar bilgilendirme içermemesi ve kullanıcıları veri birleştirmeye onay vermeye yönlendirecek biçimde tasarlanmış olması nedeniyle rekabet karşıtı endişeleri gidermede yeterli görülmediği ifade edilmiştir.
Geçici tedbir ve günlük idari para cezası uygulamaları, Rekabet Kurulu'nun başvurabileceği en ağır yaptırım araçları arasında değerlendirilmekte olup özellikle günlük idari para cezasının pratikte son derece nadir kullanılan bir yaptırım türü olduğu belirtilmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Rekabet Kurulu hangi durumlarda günlük idari para cezası uygulayabilir?
4054 sayılı Kanun'un 17/1-(a) maddesi uyarınca Kurul, nihai karar veya geçici tedbir kararıyla getirilen yükümlülük ya da taahhütlere uyulmaması hâlinde her gün için teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin yıllık gayri safi gelirlerinin on binde beşi oranında idari para cezası verir. Bu ceza, uyum için belirlenen sürenin dolmasından; kararda süre belirlenmemişse kararın tebliğini izleyen günden itibaren uygulanabilir.
Veri birleştirme neden rekabet incelemesine konu olabilir?
Farklı platformlardan elde edilen kullanıcı verilerinin birleştirilmesi, benzer olanaklara sahip olmayan rakipler bakımından pazara giriş engeli oluşturabilmekte ve dijital platformlara rekabetçi avantaj sağlayabilmektedir. Rekabet Kurulu bu değerlendirmeyi, pazardaki yapısal engellerin teşebbüs davranışlarıyla pekiştirilmemesi gerektiği ilkesiyle birlikte ele almaktadır.
Geçici tedbir kararı ne zaman alınabilir?
4054 sayılı Kanun'un 9/4. maddesi uyarınca Kurul, ciddi ve telafi edilemeyecek zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu durumlarda nihai karara kadar geçici tedbir alabilir. Bu tedbir, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte olmalı ve nihai kararın kapsamını aşmamalıdır.
Yapısal tedbirlere ne zaman başvurulabilir?
4054 sayılı Kanun'un 9/1. maddesi uyarınca yapısal tedbirlere yalnızca daha önce uygulanan davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi hâlinde başvurulabilir. Bu hâlde teşebbüse yapısal tedbire uyması için en az 6 ay süre verilmesi zorunludur.
Rekabet Kurulu'na kim şikâyette bulunabilir?
Meşru menfaati olan gerçek ve tüzelkişiler 4054 sayılı Kanun'un 9/2. maddesi kapsamında Rekabet Kurulu'na şikâyette bulunabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy