657 Sayılı Kanun Uyarınca Memurluğun Sona Erme Halleri
Devlet memurluğu statüsü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 98. maddesinde sayılan hallerde sona erer. Kanun hükmüne göre memurluk; bu kanun hükümlerine göre memurluktan çıkarılma, memurluğa alınma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan herhangi birini kaybetmesi, memurluktan çekilme, istek, yaş haddi ya da malullük sebeplerinden biriyle emekliye ayrılma ve ölüm hallerinde nihayete erer.
657 sayılı Kanun'un 125/E maddesinde sayılan disiplin suçlarını işleyenler bir daha Devlet memurluğuna alınmamak üzere memurluktan çıkarılırlar. Buna karşılık memurluktan çıkarma cezası alan memur bir daha memuriyete alınmazken, görevine son verilen memur bu haktan yoksun bırakılmamıştır.
Adaylık Devresinde İlişiğin Kesilmesi
Memurluğa yeni başlayan personelin statüsü, 657 sayılı Kanun'un 56. maddesindeki usullere bağlıdır. Adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı eğitim ile staj devrelerinin her birinde başarısız olan adayların görevlerine son verilir. Adaylık süresi içinde hal ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları ile göreve devamsızlıkları tespit edilenlerin de disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile kurumlarıyla ilişikleri kesilir.
Memurluğa Alınma Şartlarının Kaybedilmesi ve Özel Koşullar
657 sayılı Kanun'un 98. maddesinin (b) bendi uyarınca, memurların göreve kabul edilmesinde aranan şartlardan herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya görev sırasında bu niteliklerden herhangi birinin kaybedilmesi memurluğu sona erdiren kanuni sebepler arasında yer alır. Kanun'un 48. maddesinin (B) bendinin 2. alt bendinde, memurluğa alınacaklarda kurumların özel mevzuatında öngörülen şartların bulunması özel şart olarak aranmaktadır.
Danıştay 12. Daire, E. 2021/171, K. 2021/756Kaynağı aç
Kurumların teşkilat ve atama mevzuatındaki koşulların kaybı da 98. maddenin (b) bendi kapsamındadır. Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, atanmalarında dini öğrenim şartı aranan kadrolara atanacaklarda itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslâm törelerine uygunluğunun çevresinde bilinir olması ortak nitelik olarak öngörülmüştür. Danıştay 12. Dairesi, E. 2021/171, K. 2021/756 sayılı kararında; ilçe müftüsü olarak görev yapan personelin maiyetindekilere hakaret ettiği ve cami imam hatibinin eşine konumuyla bağdaşmayan iletiler gönderdiği tespitiyle ortak nitelik şartını kaybettiği gerekçesine dayanan istinaf ret kararını onamıştır. Danıştay, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen bozma sebeplerinden biri bulunmadığından temyiz istemini reddetmiştir.
Memurluktan Çekilme ve Çekilmiş Sayılma Durumları
Memuriyetten ayrılma iradesi yazılı müracaatla ortaya konabileceği gibi mevzuattaki eylemler neticesinde kanunen çekilmiş sayılma şeklinde de gerçekleşebilir. 657 sayılı Kanun'un 94. maddesinin 1. fıkrası uyarınca; mazeretsiz veya idarece kabul edilen mazereti bulunmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terk durumunun aralıksız 10 gün devam etmesi halinde memur yazılı başvuru aranmaksızın çekilme isteğinde bulunmuş sayılır. Danıştay 12. Dairesi, E. 2017/2847, K. 2019/10594 sayılı kararında; kesintisiz 10 gün göreve gelmediğinden bahisle görevden çekilmiş sayılan personelin kafatasındaki hasara bağlı rahatsızlığının devamsızlık günleri bakımından mazeret teşkil edip etmeyeceğinin sağlık kuruluşuna sevk yoluyla araştırılması gerektiğini, bu inceleme yapılmadan tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmediğini belirtmiştir.
Danıştay 12. Daire, E. 2017/2847, K. 2019/10594Kaynağı aç
Kanunun diğer hükümlerindeki yükümlülüklere aykırılık da memuriyetten çekilmiş sayılma sonucunu doğurur. Barışta eğitim ve manevra amacıyla yahut seferde muvazzaflık hizmeti dışında silah altına alınan memurlar, terhislerini izleyen yasal sürede görevlerine dönmediklerinde 657 sayılı Kanun'un 82. maddesi gereğince çekilmiş sayılırlar. Kanun'un 83. maddesi gereğince muvazzaf askerlik sonrası göreve dönmek isteyen memurların terhisten itibaren 30 gün içinde kurumlarına başvurmaları ve kurumların da azami 30 gün içinde ilgilileri başlatmaları gerekir; bu kurala uymayanlar çekilmiş sayılırlar. Kanun'un 91. maddesi gereğince kadrosu kaldırılan memurlar en geç altı ay içinde kendi kurumlarında uygun kadroya atanır; kurumlarında bu imkân yoksa aynı süre içinde başka kurumdaki kadrolara atanmak üzere bildirilirler ve atandıkları göreve başlamayanlar memuriyetten çekilmiş kabul edilir. Özürleri sebebiyle aylıksız izin alan personelin ise 108. maddeye göre özrün kalkması ya da izin süresinin bitimiyle derhal görevine dönmesi zorunlu olup dönmeyenler görevlerinden çekilmiş sayılır.
İstifa Usulü ve Yeniden Memuriyete Alınma Süreleri
Görevden ayrılmak isteyen kamu görevlilerinin izleyeceği kanuni usul 657 sayılı Kanun'un 94. maddesinde açıklanmıştır. Görevden çekilme iradesini sunan memur, yerine atanan personelin gelmesine veya çekilme talebinin kabulüne kadar hizmetine devam eder. Yerine atanan şahıs bir aya kadar gelmediğinde ya da vekil görevlendirilmediğinde memur üst makamına bilgi vererek görevden ayrılabilir; olağanüstü mazeretle ayrılan personeller üst makama bildirimde bulunmak şartıyla bir aylık bekleme kaydına tabi tutulmazlar. Diğer yandan 657 sayılı Kanun'un 96. maddesi gereğince olağanüstü hâl, seferberlik, savaş durumları veya genel hayata etkili afet yaşanan yerlerdeki memurlar, çekilme başvuruları onaylanmadıkça yahut yerlerine tayin edilenler işe başlamadıkça görevlerini bırakamazlar.
Çekilme şekli, memurun yeniden atanabilmesi için geçmesi gereken kanuni süreleri doğrudan etkiler. 657 sayılı Kanun'un 97. maddesi uyarınca, 94. maddenin 2. ve 3. fıkrasına uygun olarak memuriyetten çekilenler 6 ay geçmeden yeniden Devlet memurluğuna kabul edilemezler. Kanuna göre çekilmiş sayılanlar ile 94. maddenin 2. fıkrasındaki bekleme şartına uymadan görevinden ayrılanlar 1 yıl geçmeden memurluğa alınamazlar. Kanunda öngörülen usul ve yükümlülüklere aykırı hareket eden diğer durumlar için ise ilgililerin 3 yıl geçmeden veya hiçbir surette Devlet memurluğuna alınamayacakları hükme bağlanmıştır.
Mazeretsiz devamsızlık halinde memur ne zaman çekilmiş sayılır?
Mazeretsiz veya idarece kabul edilen bir mazereti bulunmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terk fiilinin kesintisiz 10 gün sürmesi halinde, memur yazılı bir başvurusu bulunmasa dahi çekilme isteğinde bulunmuş sayılır.
İstifa etmek isteyen memur görevini hemen bırakabilir mi?
Memur görev yerini derhal bırakamaz; yerine atanan personelin göreve başlamasına veya çekilme başvurusunun kabul edilmesine kadar görevine devam etmek zorundadır. Yerine atanan kişi bir ay içinde gelmezse veya yerine vekil tayin edilmezse, üstüne haber vererek görevini bırakabilir. Olağanüstü mazeretle istifa edenler ise üstüne haber vermek kaydıyla bu bir aylık bekleme süresine tabi değildir.
Memurluktan istifa eden bir kişi ne zaman yeniden memuriyete dönebilir?
Kanuni usule uygun olarak görevden çekilenler 6 ay, çekilmiş sayılanlar ile bekleme kuralına uymaksızın ayrılanlar 1 yıl, devir-teslim zorunluluklarını yerine getirmeyenler 3 yıl geçmeden Devlet memurluğuna dönemezler; olağanüstü yönetim hallerindeki çekilme usulüne aykırı hareket edenler ise hiçbir surette memurluğa kabul edilmezler.
Memurluktan çıkarılma ile göreve son verilmesi arasındaki fark nedir?
657 sayılı Kanun'un 125/E maddesi gereğince memurluktan çıkarma disiplin cezası alan memurlar bir daha hiçbir surette Devlet memurluğuna alınmazken, atanma niteliklerinin kaybı sebebiyle görevine son verilen memurlar kanundaki şartlar çerçevesinde belirli bir süre sonra tekrar Devlet memurluğuna atanma hakkından yoksun bırakılmamıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy