Devlet memurlarının görev yerlerinin değiştirilmesine ilişkin usul ve şartlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi personelin tabi olduğu yer değiştirme mevzuatıyla düzenlenmektedir. Söz konusu kurallar genel ve katma bütçeli kuruluşlar, bunlara bağlı döner sermayeli kurumlar ve spor idaresinin bölge müdürlüklerinde istihdam edilen memurları kapsar. İlgili kanunların kendi özel hükümleri saklı kalmak üzere; aday memurlar, teşkilatın yardımcı hizmetler sınıfında yer alanlar, mevzuatta istisnai memurluk sayılan görevlerde çalışanlar ve Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarındaki sivil personeller bu genel atama usullerinin dışında tutulmuştur.
Hizmet Bölgeleri ve Asgari Çalışma Süreleri
Ülke genelindeki iller ulaşım imkanları ile sosyal, kültürel ve iktisadi benzerlikleri dikkate alınarak gelişmişlik seviyelerine göre altı ana hizmet bölgesine ayrılmıştır. Kamu kurum ve kuruluşları, sundukları hizmetin yapısını ve teşkilat gereklerini dikkate alarak altı adedi aşmayacak ve en az üç bölgeden oluşacak biçimde kendi hizmet bölgelerini tayin edebilirler.
Zorunlu yer değiştirmeye tabi kamu görevlilerinin her bir hizmet bölgesinde tamamlaması gereken zorunlu çalışma süreleri, en az iki yıl olmak kaydıyla ilgili kurumlarca kararlaştırılır. Kurumlar bu süreleri belirlerken kamu hizmetinin yurt düzeyinde dengeli yürütülmesini ve kurumsal ihtiyaçları dikkate alır.
Bölge hizmet sürelerinin tespitinde fiili çalışma süreleri esas alınır. Yılda 90 günü geçmeyen geçici görev süreleri personelin asıl kadrosunun bulunduğu yerin hizmetine dahil edilir. Buna karşılık bir yılda toplam 90 günü aşan geçici görev süreleri, aynı unvanda aday memur olarak tamamlanan süreler ve vekalet yoluyla başka bir mahalde ifa edilen görevlerin tamamı, fiilen çalışılan yerin bölge hizmetinden sayılır.
Atama Dönemleri ve Emeklilik Öncesi Muafiyet
Yer değiştirme suretiyle naklen atama işlemleri kural olarak her sene Haziran ile Eylül ayları arasındaki dönemde tamamlanır. Yürütülen hizmetin niteliği gereği iş mevsimi bu aylara rastlayan kurumlarda Mart ve Ekim ayları esas alınır. Sağlık Bakanlığı personeli arasında yer alan sağlık ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfı mensuplarının nakil işlemleri ise her yıl Ocak ayı ile Haziran-Eylül döneminde yürütülür.
Bulunduğu hizmet bölgesindeki zorunlu çalışma süresini doldurarak rotasyona tabi tutulması gereken personelden, bir sonraki takvim yılı içinde emeklilik hakkı elde edecek olanlar görev yerlerinde kalma talebinde bulunabilir. İlgili memurun emeklilik gerekçesiyle en geç Nisan ayı sonuna kadar idareye başvurması ve idari yönden bir engel bulunmaması durumunda, emekli olacağı tarihe kadar mevcut hizmet yerinde görevini sürdürmesine imkan tanınır.
Mazerete Bağlı Yer Değişikliği Hükümleri
Sağlık durumu, aile birliğinin korunması ve can güvenliğinin tehlikeye düşmesi mazeretlerinin mevzuata uygun belgelerle kanıtlanması halinde memurlar, zorunlu çalışma sürelerini tamamlamaksızın kendi istekleriyle yer değişikliği talebinde bulunabilirler. Sağlık ve can güvenliği sebeplerine dayanan nakil taleplerinde genel atama dönemlerinin beklenmesi aranmaz.
Sağlık veya aile birliği gerekçesiyle görev yeri değiştirilen memurlar, dayanak mazeretlerinin devam ettiğini her yılın Ocak ayında temin edecekleri resmi belgelerle idarelerine bildirmekle yükümlüdür. Bu gerekçeler ortadan kalktığında, mazeret nedeniyle eksik kalan zorunlu çalışma sürelerinin tamamlanması kanuni bir zorunluluktur.
Mazeret gruplarına dayanılarak gerçekleştirilen nakil işlemlerinde gerçeğe aykırı veya yanıltıcı belge ibraz ettiği anlaşılan personelin atama işlemleri iptal edilir. Bu durumdaki görevliler hakkında idari soruşturma başlatılarak genel hükümlere göre yasal işlem yapılır.
Sağlık Durumu ve Can Güvenliği Sebebiyle Nakil
Sağlık mazeretine dayalı olarak nakil istenebilmesi için memurun kendisinin, eşinin, anne veya babasının, bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının yahut vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının mevcut görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığını veya sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporu ile ispatlaması gerekir. Söz konusu sağlık raporunun sadece belirli tipteki kamu veya üniversite hastanelerinden alınmasını mecbur kılan sınırlayıcı idari düzenleme yargı merciince iptal edildiğinden yetkili sağlık kurumlarından rapor alınması yeterlidir.
Kendisi, eşi veya bakmakla yükümlü olduğu çocuğu bakımından can güvenliği tehlikesi yaşayan personelin yer değiştirme hakkı bulunmaktadır. Ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında adli makamlarca hakkında koruyucu nitelikte işyeri değiştirme tedbir kararı verilen memur, aynı hizmet bölgesindeki başka bir alana, bölgede ihtiyaç olmaması durumunda ise diğer hizmet bölgelerine atanabilir.
Aile Birliği Mazereti ve Norm Kadro İstisnası
Eşi kamu personeli olmayan devlet memurunun eş durumu nedeniyle nakil isteyebilmesi, eşin çalışma durumunun belgelenmesine bağlıdır. Bu haktan yararlanabilmek için kamu görevlisi olmayan eşin, atama istenen ilde başvuru anından geriye dönük son iki yıl içinde en az 360 gün sosyal güvenlik primi yatırarak bağımsız yahut iş sözleşmesiyle fiilen çalışmış olması ve bu çalışmanın halen sürmesi aranır.
Milli eğitim, mülki idare, jandarma, sahil güvenlik, emniyet hizmetleri sınıflarına dahil personel ile Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ve adli-idari yargı hakim ve savcılarının memur olan eşleri özel bir korumadan yararlanır. Bu görevlilerin naklen atandıkları yerlere memur eşlerinin atanması işleminde, ilgili personelin görev süresiyle sınırlı kalmak üzere norm kadro kısıtlamaları dikkate alınmaz.
Hizmet Gereği Atama ve Soruşturma Halleri
Hakkında yürütülen idari veya cezai soruşturma sonucunda bulunduğu görev yerinde çalışmaya devam etmesi sakıncalı görülen memurlar, hizmetin gereği olarak zorunlu çalışma süresi tamamlanmadan ve yıllık atama dönemleri beklenmeksizin başka bir hizmet alanına nakledilebilir.
Soruşturma sonucu veya hizmet gerekleri doğrultusunda başka bir bölgeye nakledilen personelin daha önce ayrılmış olduğu hizmet yerine bir daha kesinlikle atanamayacağına yönelik idari kural, yargı mercileri tarafından hukuka aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Bu çerçevede ayrılınan hizmet alanına dönüşü peşinen engelleyen idari yasak yürürlükten kalkmıştır.
Şehit Yakınları, Vazife Malulleri ve Engelli Memurların Hakları
Terör olayları sebebiyle şehit olan ya da malul duruma gelen kamu çalışanları ile askerlik görevini ifa eden erbaş ve erlerin devlet memuru olan eş, çocuk, anne, baba ve kardeşleri öncelikli yer değiştirme hakkına sahiptir. Bu kapsamdaki personelin aynı kurum içindeki nakil talepleri, ilgililerce belgelenmesi koşuluyla kurumun kadro imkanları dahilinde yönetmelikteki genel kısıtlamalara bakılmaksızın öncelikle yerine getirilir.
Engellilik mazeretine dayanarak yer değişikliği yapma hakkının geçmişte yönetmelikte yalnızca bir kereyle sınırlandırılmış olması yönündeki ibare yargı kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu doğrultuda engellilik durumuna sahip kamu personeli koşulların varlığı halinde bu haktan birden çok defa yararlanabilmektedir.
Engelli personelin çalışma güvenliğini temin etmek amacıyla mevzuatta özel bir koruma hükmü yer almaktadır. Memurun engellilik durumu devam ettiği müddetçe bağlı olduğu kurum tarafından kendi muvafakati olmaksızın görev yeri resen değiştirilemez. Engellilik durumu ortadan kalkan çalışanlar ise genel atama kurallarına tabi tutulur.
Özel sektörde çalışan eşin yanına tayin istenmesi mümkün müdür?
Kamu personeli olmayan eşin bulunduğu yere atanma talebinde bulunabilmek için eşin talep edilen il sınırları içinde başvuru tarihi itibarıyla son iki yılda 360 gün prim ödeyerek çalışmış olması ve bu çalışmasının devam etmesi gerekir.
Engelli devlet memurunun görev yeri rızası dışında değiştirilebilir mi?
Engellilik durumu sürdüğü müddetçe kamu idareleri personelin isteği dışında re'sen yer değişikliği işlemi gerçekleştiremez.
Emekliliği yaklaşan memur zorunlu bölge tayininden muaf tutulabilir mi?
Zorunlu hizmet süresini doldurmuş memurlardan emekli aylığı bağlanma koşullarını bir sonraki yıl kazanacak olanlar, Nisan ayı içinde yazılı başvuruda bulunmaları ve idari sakınca bulunmaması kaydıyla emeklilik tarihlerine kadar yerlerinde bırakılabilir.
Sağlık mazereti tayininde raporun belirli hastanelerden alınması zorunlu mudur?
Sağlık raporunun münhasıran üniversite veya eğitim ve araştırma hastanelerinden alınmasını şart koşan ibare iptal edilmiş olup yetkili sağlık kurullarından mevzuata uygun rapor temin edilmesi yeterlidir.
Gerçeğe aykırı mazeret beyan eden memura hangi işlem uygulanır?
Sahte veya gerçek dışı mazeret belgesiyle atandığı tespit edilen personelin ataması iptal edilir ve ilgililer hakkında adli ve idari genel hükümler çerçevesinde soruşturma yürütülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy