Deniz ticaret hukukunda taşıyan, belirli bir navlun karşılığında denizde eşya taşımayı üstlenen kişidir. Taşıyan sayılabilmek için taşıma işinin fiilen icra edilmesi zorunlu olmayıp taşımanın taahhüt edilmesi yeterlidir.
Akdi Taşıyan ve Fiili Taşıyan Ayrımı
Taşıyanın navlun sözleşmesiyle üstlendiği taşıma işinin icrasını kısmen veya tamamen kendisine bıraktığı kişi fiili taşıyan, işi devreden taşıyan ise akdi taşıyandır. Fiili taşıyandan söz edebilmek için taşıyanın üstlendiği taşıma işini başka bir navlun sözleşmesiyle devretmesi gerekir. Bu durumda taşıtan ile akdi taşıyan ve akdi taşıyan ile fiili taşıyan arasında iki ayrı navlun sözleşmesi ve iki ayrı taşıma ilişkisi kurulur.
Taşıma işi kısmen veya tamamen fiili taşıyana devredilse dahi akdi taşıyan, taşıtan ile yaptığı navlun sözleşmesi çerçevesinde taşımanın tamamından sorumlu kalmaya devam eder. Akdi taşıyan, fiili taşıyanın ve onun taşıma borcunun ifasında kullandığı, görevi ile yetkisi sınırı içinde hareket eden adamlarının fiil ve ihmallerinden kanuni sorumluluk hükümleri uyarınca sorumludur.
Fiili Taşıyanın Sorumluluk Şartları ve İspat Yükü
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1192 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, taşıyanın sorumluluğuna ilişkin kanun hükümleri fiili taşıyanın bizzat gerçekleştirdiği taşımalarda da uygulanır. Fiili taşıyan, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1178 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince eşyanın zıyaından, hasarından veya geç tesliminden doğan zararlardan, söz konusu olguların eşya kendi hâkimiyetindeyken meydana gelmiş olması şartıyla sorumludur.
Fiili taşıyanın sorumluluğu prensipte kusur sorumluluğudur. Zarar gören taraf, zıya veya hasara yol açan olgunun eşya fiili taşıyanın hâkimiyeti altındayken gerçekleştiğini ispatladığı takdirde fiili taşıyan kusurlu kabul edilir; kusur ve ihmalin bulunmadığını ispat yükü ise taşıyan üzerindedir. Taşıyanın sorumluluğunun sınırlandırılmasına dair kurallar ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1182 nci maddesinde düzenlenen kusursuzluk ve sorumluluktan kurtulma halleri fiili taşıyan hakkında da geçerlidir.
Taşıma sırasında teknik inceleme neticesinde gemi ambarları arasında sızdırma olduğunun belirlendiği ve geminin denize veya yüke elverişli bulunmadığı durumlarda yük hasarından taşıyan sorumlu tutulur. Bu kapsamda ispat yükü üzerinde olan taşıyan, ancak kendisinin ve adamlarının kusursuzluğunu kanıtlaması halinde sorumluluktan kurtulabilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/341, K. 2024/2357Kaynağı aç
Yük İlgilisinin Hakları ve Özel Anlaşmaların Sınırları
Fiili taşıyan ile yük ilgilisi arasında bir taşıma taahhüdü bulunmadığından doğrudan bir sözleşme ilişkisi yoktur. Buna karşın zararın fiili taşıyanın sorumluluk süresinde doğması veya bu süredeki bir eylemden kaynaklanması halinde yük ilgilisi zararın tazmini için hem fiili taşıyana hem de akdi taşıyana başvurabilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1191 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, taşıyanın kanunen yükümlü olmadığı bir borcu veya yükümlülüğü üstlenmesi yahut kanuni bir haktan vazgeçmesi sonucunu doğuran özel anlaşmalar, fiili taşıyanın açık ve yazılı onayı bulunmadıkça fiili taşıyanı bağlamaz.
Taşıma Belgeleri, Konteyner İstifi ve Yetki Şartı
Taşıma organizasyonunda navlun faturası düzenleyip taşıma ücretini tahsil eden taraf taşıyıcı sıfatıyla sorumlu olup taşımanın fiilen yaptırıldığı donatanla birlikte yük hasarından sorumlu tutulabilir. Bununla birlikte yükleme ve istifi gerçekleştirenlerin tarafların ifa yardımcısı olup olmadığı ve kusur durumu araştırılmalıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2018/4517, K. 2020/2010Kaynağı aç
Konteynerin kapalı ve FCL kaydıyla teslim alındığı taşımalarda taşıyıcının konteyner içindeki eşyanın istiflenmesini ve sabitlenmesini kontrol etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Akdi taşıyan ile fiili taşıyan arasındaki asıl konşimentoda akdi taşıyanın gönderen olarak gösterilmiş olması dahi, taraflar arasındaki tesellüm konşimentosuna aykırı şekilde konteyner kapaklarının kapatıldığını veya iç istifin taşıyan tarafından yapıldığını göstermez.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/691, K. 2020/5087Kaynağı aç
Fiili taşıyan tarafından düzenlenen konşimentoda yer alan yetki şartı, konşimento hüküm ve koşullarına itiraz etmemiş olan yükleten bakımından bağlayıcıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/5695, K. 2024/2304Kaynağı aç
Husumet Tespiti ve Çok Türlü Taşımalarda Hukuki Durum
Deniz yolu ile taşımada akdi taşıyan, fiili taşıyan veya taşıma işleri komisyoncusu sıfatıyla hareket edildiği ispatlanamayan kişilere meydana gelen zarar nedeniyle husumet yöneltilemez ve açılan dava pasif husumet yokluğundan reddedilir. Konşimentoda taşıyanın adı, soyadı veya ticaret unvanı ile işletme merkezinin gösterilmediği veya açıkça anlaşılmadığı hallerde ise donatan taşıyan sayılır ve zarardan sorumlu tutulur.
Deniz yolu taşımasında fiili taşıyanın acentesi aleyhine, 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu'nun 116 ncı maddesi uyarınca acentenin kişisel kusuru ispatlanmadığı takdirde asaleten açılan dava reddedilir; dava acenteye izafeten taşıyana yöneltilebilir. Taşıyanın acentesi olduğu ileri sürülen şirketin sorumluluğuna karar verilebilmesi için şirketin kuruluş tarihi, acentelik ilişkisinin başlangıç dönemi ve sevk belgeleriyle bağlantısının denetime elverişli biçimde saptanması gerekir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/5536, K. 2024/8675Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 902 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca, değişik tür araçlar ile taşımada Türk Ticaret Kanunu hükümlerinin uygulanabilmesi için uluslararası sözleşmelerde aksi yönde bir düzenlemenin bulunmaması gerekir. Eşya yüklü taşıtın yolun bir kısmında yük boşaltılmadan deniz yoluyla taşındığı hallerde CMR'nin 2 nci maddesi gereğince sözleşme taşımanın tümü için uygulanır; dolayısıyla akdi taşıyanın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1191 inci maddesi kapsamındaki sorumluluğu yerine taşımanın bütününe uluslararası sözleşme hükümleri tatbik edilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1129, K. 2025/6019Kaynağı aç
Fiili taşıyan ile akdi taşıyan arasındaki temel fark nedir?
Akdi taşıyan, taşıtanla navlun sözleşmesi akdederek denizde taşımayı taahhüt eden taraftır; fiili taşıyan ise bu taşımanın icrasını kısmen veya tamamen akdi taşıyandan devralan kişidir.
Yük ilgilisi doğrudan fiili taşıyana başvurabilir mi?
Evet, yük ilgilisi ile fiili taşıyan arasında sözleşme bulunmasa dahi zıya, hasar veya gecikmenin fiili taşıyanın hâkimiyeti altındayken gerçekleşmesi şartıyla yük ilgilisi doğrudan fiili taşıyana başvurabilir.
Konşimentoda taşıyan açıkça gösterilmemişse taşıyan kim kabul edilir?
Konşimentoda taşıyanın adı, soyadı, ticaret unvanı veya işletme merkezi gösterilmemişse yahut açıkça anlaşılamıyorsa donatan taşıyan sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

