Arabulucunun Konumu ve Müzakerelerin Yönetimi
Arabuluculuk görüşmelerinde arabulucu, tarafların karşılıklı dinlenmesini sağlamak, süreci şeffaf biçimde yürütmek ve iletişimi kolaylaştırmakla görevlidir. Arabulucunun uyuşmazlık hakkında karar verme veya taraflara herhangi bir çözüm dayatma yetkisi bulunmaz; tarafsız konumunu koruyarak hukuki danışmanlık hizmeti veremez. Arabulucu yalnızca sürecin işleyişinden sorumlu olup görüşme neticesinde varılan anlaşmanın içeriğinden ve sonucundan sorumlu tutulamaz; uyuşmazlığın içeriği ve nihai sonuç tamamen tarafların tasarrufundadır.
Görüşmeler sırasında taraflardan birinin diğer taraf üzerinde baskı kurması veya dayatmada bulunması halinde arabulucu müzakerelere müdahale eder ve lüzumu halinde süreci sona erdirir.
Katılım Şekilleri ve Temsil Usulü
Arabuluculuk sürecinde tarafların bir vekil ile temsil edilmesi kanunen zorunlu değildir; taraflar görüşmelere bizzat iştirak edebilir. Bununla birlikte tarafların rızasının bulunması ve arabulucunun inisiyatifi doğrultusunda üçüncü kişilerin de görüşmeye katılması mümkündür.
Arabuluculuk görüşmelerinde yüz yüze iletişim tercihe şayan olmakla birlikte, tarafların kararlaştırması veya arabulucunun imkân sağlaması durumunda toplantılara telefon veya görüntülü arama yoluyla uzaktan katılmak mümkündür. Müzakerelerin başlayabilmesi ve sonuca ulaşabilmesi için karşı tarafın toplantıya katılımı aranır; mazeretsiz olarak oturuma gelinmemesi halinde süreç başlayamaz ve anlaşma sağlanamaz. Tarafın mazeret bildirmesi durumunda ise oturum ertelenebilir veya görüşme başka bir tarihte yeniden denenebilir.
Görüşmede Sunulacak Belgeler ve Gizlilik Yükümlülüğü
Arabuluculuk görüşmelerinde tarafların sunacağı evrak ve delillerin açık, şeffaf, dürüst ve yasal yollardan elde edilmiş olması gerekir. Belgelerin tarafların talep ve beklentilerini içermesi, gereksiz ayrıntılardan arındırılmış bulunması ve uyuşmazlığın çözümüne katkı sunması icap eder.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 4 uyarınca taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça arabulucu, faaliyet çerçevesinde kendisine sunulan veya diğer bir şekilde edindiği tüm bilgi, belge ve kayıtları gizli tutmakla yükümlüdür. Yine aksi kararlaştırılmadıkça taraflar ve görüşmelere katılan diğer şahıslar da bu gizlilik kuralına uymak zorundadır. Taraflar anlaşarak gizlilik ilkesine istisnalar getirebilir veya belirli bilgilerin açıklanmasını kararlaştırabilir.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 4Kaynağı aç
6325 sayılı Kanun m. 33 uyarınca, kanunda düzenlenen gizlilik borcuna aykırı davranıp bir kimsenin hukuken korunan menfaatinin zarara uğramasına sebebiyet verenler hakkında altı aya kadar hapis yaptırımı öngörülmüştür. Söz konusu fiilin soruşturulması ve kovuşturulması ise ilgilinin şikâyetine bağlı tutulmuştur.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 33Kaynağı aç
Anlaşma Belgesinin Tanzimi ve İlam Niteliği
6325 sayılı Kanun m. 18 uyarınca arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir; anlaşma belgesi düzenlenmesi halinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Müzakereler neticesinde oluşturulan bu anlaşma belgesinin kanunun emredici hükümlerine aykırı olmaması zorunludur.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18Kaynağı aç
Özel kanun hükümlerinde mahkemeden şerh alınmasının zorunlu tutulduğu durumlar ayrık olmak üzere; tarafların ve avukatlarının arabulucuyla birlikte imza altına aldığı metinler ile ticari uyuşmazlıklarda yalnızca avukatlar ve arabulucu tarafından imzalanan anlaşma belgeleri, mahkeme şerhine ihtiyaç duyulmaksızın ilam niteliği taşır ve doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir.
Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi gerektiğinde taraflar, dava açılmadan önce arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, davanın görülmesi sırasında arabuluculuğa başvurulmuşsa davanın görüldüğü mahkemeden bu şerhi talep edebilir. İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi çekişmesiz yargı işi olup inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır; ancak arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında inceleme duruşmalı icra edilir. Mahkemenin yapacağı incelemenin kapsamı, anlaşma içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı hususlarıyla sınırlıdır. Bu şerhi içeren anlaşma belgesi de ilam niteliğinde belge sayılır.
6325 sayılı Kanun m. 18/5 gereğince, arabuluculuk faaliyeti neticesinde anlaşmaya varılması halinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca yeniden dava açılamaz.
Zorunlu Arabuluculuk Süreçlerinde Son Tutanak
İş ve ticaret uyuşmazlıkları gibi zorunlu arabuluculuk usulünün işletildiği süreçlerde, anlaşmaya varılamadığına ilişkin düzenlenen son tutanağın dava dilekçesiyle birlikte mahkemeye sunulması gerekir; bu sebeple ilgili tutanakların muhafaza edilmesi önem taşır.
Arabulucu uyuşmazlığın esasına ilişkin karar verebilir mi?
Hayır, arabulucunun karar verme veya uyuşmazlığa dair çözüm dayatma yetkisi bulunmamakta olup görevi tarafsız kalarak müzakere ve dinleme sürecini kolaylaştırmaktır.
Arabuluculuk oturumuna avukatla katılmak zorunlu mudur?
Hayır, arabuluculuk görüşmelerinde tarafların vekille temsil edilmesi yasal bir zorunluluk olmayıp şahıslar sürece bizzat katılabilir.
Gizlilik kuralına aykırı davranmanın cezai bir yaptırımı var mıdır?
Evet, 6325 sayılı Kanun m. 33 gereğince gizlilik yükümlülüğünü ihlal ederek bir kişinin hukuken korunan menfaatinin zarar görmesine yol açan kişi altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılabilir ve kovuşturma şikâyete bağlıdır.
Arabuluculuk anlaşma belgesi doğrudan ilamlı icraya konulabilir mi?
Kanunda şerh zorunluluğu öngörülen durumlar hariç olmak üzere, taraflar, avukatları ve arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı belge şerh aranmaksızın ilam niteliğinde sayılır; diğer hallerde mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.
Arabuluculukta üzerinde anlaşılan konular hakkında sonradan dava açılabilir mi?
Hayır, 6325 sayılı Kanun m. 18/5 uyarınca arabuluculuk sonucunda üzerinde anlaşılan hususlara ilişkin olarak taraflarca yeniden dava açılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy