Dava zamanaşımı, bir suçun işlenmesinden itibaren belirli bir süre geçmesi halinde kamu davasının düşmesini sağlayan hukuki bir kurumdur. Türk Ceza Kanunu'nun 66. maddesi, bu süreleri suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre kademelendirmiştir; üst sınır ölçütü aynı maddenin dördüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Süre dolduğunda kamu davası düşer.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 66Kaynağı aç
kamu davası;
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl,
c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda
yirmi yıl,
d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda
onbeş yıl,
e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını
gerektiren suçlarda sekiz yıl,
geçmesiyle düşer.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını
doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup
da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin
geçmesiyle kamu davası düşer.
(3) Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller
itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.
(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun
kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları
gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/8
md.) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece
bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı
süresi yeni baştan işlemeye başlar.
(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs
halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda
kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara
karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından
işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye
başlar.
(7) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış
müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların
yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz.
Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi
Suçun Cezasına Göre Dava Zamanaşımı Süreleri
TCK m. 66/1 uyarınca, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça dava zamanaşımı süreleri şöyle belirlenmektedir: ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl, yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıldır.
Bu sürelerin hesabında esas alınan ölçüt, suça ilişkin kanunda yazılı cezanın üst sınırıdır. Suçun hem hapis hem de adli para cezasını seçimlik olarak öngörmesi halinde zamanaşımı hesabı hapis cezası esas alınarak yapılır. Bunun yanı sıra, dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de sürenin belirlenmesinde göz önünde bulundurulur.
Pratik bir örnek vermek gerekirse, basit dolandırıcılık suçu için TCK m. 157/1 bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası öngörmektedir. Cezanın üst sınırı beş yıl olduğundan bu suç TCK m. 66/1-e kapsamına girerek sekiz yıllık zamanaşımına tabidir. Nitelikli dolandırıcılık suçlarında ise TCK m. 158/3 gereğince üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında, suç örgütü faaliyeti kapsamında işlenmesi halinde bir kat artırılmaktadır; bu artırımlar cezanın üst sınırını yükselteceğinden daha ağır nitelikli hal olarak TCK m. 66/3 uyarınca daha uzun bir zamanaşımı süresi uygulanabilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 157Kaynağı aç
başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye
bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.
Nitelikli dolandırıcılık
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak
suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi
parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması
suretiyle,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya
kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak
suretiyle,
h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden
kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin
kooperatifin faaliyeti kapsamında,
i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı
kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir
kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
l) (Ek: 24/11/2016-6763/14 md.) Kişinin,
kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı
olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi
suretiyle,
İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar
adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/19 md.; Değişik:
3/4/2013-6456/40 md.) Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan
hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan
elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.[71]
(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı
sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak,
başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre
cezalandırılır.
(3) (Ek fıkra: 24/11/2016-6763/14 md.)
Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından
birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için
teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek
ceza bir kat artırılır.
Daha az cezayı gerektiren hal
Zamanaşımı Süresinin Başlangıcı
TCK m. 66/6, zamanaşımının hangi andan itibaren işlemeye başlayacağını suç türüne göre farklılaştırmıştır. Tamamlanmış suçlarda süre suçun işlendiği günden; teşebbüs halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden itibaren işler. Kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün; zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği gün esas alınır. Çocuklara karşı üstsoy veya üzerlerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda ise süre, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.
Küçükler İçin İndirilen Zamanaşımı Süreleri
Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında TCK m. 66/1'de belirlenen süreler yarı oranında uygulanır. On beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar için ise söz konusu sürelerin üçte ikisi geçmesiyle kamu davası düşer. Hesap yapılırken failin suçu işlediği tarihteki yaşı esas alınır.
Zamanaşımını Durduran Haller
TCK m. 67/1 uyarınca, soruşturma veya kovuşturmanın izin ya da karar alınmasına ya da başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı bulunduğu hallerde zamanaşımı durur. Bunlara ek olarak, hakkında yasal yollarla kaçak kararı verilmiş bir sanık için bu karar kaldırılıncaya kadar zamanaşımı süresi de durmaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 67Kaynağı aç
karar alınması veya diğer bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna
bağlı bulunduğu hallerde; izin veya kararın alınmasına veya meselenin çözümüne
veya kanun gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilmiş olan suç
faili hakkında bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur.
(2) Bir suçla ilgili olarak;
a) Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması
veya sorguya çekilmesi,
b) Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi,
c) Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,
d) Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi,
halinde, dava zamanaşımı kesilir.
(3) Dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresi yeniden işlemeye
başlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunması halinde,
zamanaşımı süresi son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden
işlemeye başlar.
(4) Kesilme halinde, zamanaşımı süresi ilgili suça ilişkin olarak Kanunda
belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar.
Ceza zamanaşımı
Zamanaşımını Kesen Haller ve Kesilmenin Sınırı
TCK m. 67/2'ye göre şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi, suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında dahi olsa mahkûmiyet kararı verilmesi zamanaşımını keser. Kesilme anında süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme nedeni bulunması halinde zamanaşımı süresi, son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar.
Kesilmenin önemli bir sınırı bulunmaktadır: TCK m. 67/4 uyarınca, kesilme halinde zamanaşımı süresi ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayabilir.
Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde ise mahkemenin bu yöndeki talebi kabul ettiği tarihten itibaren zamanaşımı süresi yeniden baştan işlemeye başlar.
Kaçak Sanık ve Zamanaşımı İlişkisi
CMK m. 247/1, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan ya da yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle savcı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiyi kaçak olarak tanımlamaktadır. TCK m. 67/1 uyarınca, hakkında kaçak kararı verilmiş sanık için bu karar kaldırılıncaya kadar zamanaşımı süresi durmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 247Kaynağı aç
veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde
saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet
savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak
denir.
(2) (Ek: 25/5/2005 – 5353/31 md.)[84] Hakkında, 248 inci maddenin
ikinci fıkrasında belirtilen suçlardan dolayı soruşturma
veya kovuşturma başlatılmış olan şüpheli veya
sanığın, yetkili Cumhuriyet savcısı veya
mahkemece usulüne göre yapılan tebligata uymamasından dolayı verilen zorla
getirilme kararı da yerine getirilemez ise, Cumhuriyet
savcısı veya mahkeme;
a) Çağrının bir gazete ile şüpheli veya
sanığın bilinen konutunun kapısına asılmak suretiyle ilânına karar verir;
yapılacak ilânlarda, onbeş gün içinde gelmediği takdirde 248 inci maddede
gösterilen tedbirlere hükmedilebileceğini ayrıca açıklar,
b) Bu işlemlerin yerine getirildiğinin bir tutanak ile saptanmasından
itibaren onbeş gün içinde başvurmayan şüpheli veya sanığın kaçak olduğuna karar
verir.[85]
(3) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 22/3/2023 Tarihli ve E:
2022/145, K: 2023/59 Sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenleme:2/3/2024-7499/16
md.) Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu
yapılmamış ise, mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.[86]
(4) Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa, mahkeme barodan
bir avukat görevlendirilmesini ister.
Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi[87]
Kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilmekle birlikte CMK m. 247/3 uyarınca, daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Duruşma yapılan hallerde müdafii bulunmayan kaçak sanık için mahkeme barodan avukat görevlendirilmesini talep eder.
Zamanaşımının Hiç İşlemediği Suçlar
Belirli suçlar için kanun koyucu zamanaşımı kurumunu tamamen dışlamıştır. TCK m. 76/4 uyarınca soykırım suçundan, TCK m. 77/4 uyarınca insanlığa karşı suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez. TCK m. 78/3 kapsamında ise bu iki suç grubunu işlemek amacıyla kurulan örgüt suçlarından da zamanaşımı işlemez; bu istisna yalnızca TCK m. 76 ve 77'de yazılı suçları işlemek için kurulan örgütleri kapsar, genel anlamda her türlü örgüt suçuna uygulanmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 76Kaynağı aç
ırki veya dini bir grubun tamamen veya kısmen yokedilmesi maksadıyla, bu
grupların üyelerine karşı aşağıdaki fiillerden birinin işlenmesi, soykırım
suçunu oluşturur:
a) Kasten öldürme.
b) Kişilerin bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verme.
c) Grubun, tamamen veya kısmen
yokedilmesi sonucunu doğuracak koşullarda yaşamaya zorlanması.
d) Grup içinde doğumlara engel olmaya yönelik tedbirlerin alınması.
e) Gruba ait çocukların bir başka gruba zorla nakledilmesi.
(2) Soykırım suçu failine ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
Ancak, soykırım kapsamında işlenen kasten öldürme ve kasten yaralama suçları
açısından, belirlenen mağdur sayısınca gerçek içtima hükümleri uygulanır.
(3) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine
hükmolunur.
(4) Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez.
İnsanlığa karşı suçlar
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 77Kaynağı aç
dini saiklerle toplumun bir kesimine karşı bir plan doğrultusunda sistemli
olarak işlenmesi, insanlığa karşı suç oluşturur:
a) Kasten öldürme.
b) Kasten yaralama.
c) İşkence, eziyet veya köleleştirme.
d) Kişi hürriyetinden yoksun kılma.
e) Bilimsel deneylere tabi kılma.
f) Cinsel saldırıda bulunma, çocukların cinsel istismarı.
g) Zorla hamile bırakma.
h) Zorla fuhşa sevketme.
(2) Birinci fıkranın (a) bendindeki fiilin işlenmesi halinde, fail
hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına; diğer bentlerde tanımlanan
fiillerin işlenmesi halinde ise, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur.
Ancak, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında işlenen kasten öldürme
ve kasten yaralama suçları açısından, belirlenen mağdur sayısınca gerçek içtima
hükümleri uygulanır.
(3) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine
hükmolunur.
(4) Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez.
Örgüt
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 78Kaynağı aç
maksadıyla örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır. Bu örgütlere üye olanlara beş yıldan on yıla kadar
hapis cezası verilir.
(2) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine
hükmolunur.
(3) Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez.
İKİNCİ
BÖLÜM
Göçmen
Kaçakçılığı ve İnsan Ticareti
Göçmen
kaçakçılığı[28]
TCK m. 94/6 uyarınca işkence suçundan da zamanaşımı işlemez. Bu hüküm 6459 sayılı Kanun ile 11 Nisan 2013 tarihinde TCK m. 94'e eklenmiştir; bu tarihten önce işlenmiş suçlara uygulanıp uygulanmayacağı kanun metninde açıkça düzenlenmemiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 94Kaynağı aç
bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine,
aşağılanmasına yol açacak davranışları gerçekleştiren kamu görevlisi hakkında
üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(Ek cümle:12/5/2022-7406/4 md.) Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde
cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz.
(2) Suçun;
a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda
bulunan kişiye ya da gebe kadına karşı,
b) Avukata veya diğer kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla,
İşlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi halinde, on yıldan
onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) Bu suçun işlenişine iştirak eden diğer kişiler de kamu görevlisi gibi
cezalandırılır.
(5) Bu suçun ihmali davranışla işlenmesi halinde, verilecek cezada bu
nedenle indirim yapılmaz.
(6) (Ek: 11/4/2013-6459/9 md.) Bu suçtan dolayı zamanaşımı
işlemez.
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence
Yurt Dışında İşlenen Ağır Suçlarda Zamanaşımı İstisnası
TCK m. 66/7, Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yer alan ve ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımının uygulanmayacağını öngörmektedir. Bu istisna yurt dışında işlenme koşuluna bağlıdır; söz konusu suçların Türkiye'de işlenmesi halinde genel zamanaşımı kuralları geçerliliğini korur. TCK m. 302/1 kapsamındaki devletin birliğini ve bütünlüğünü bozma suçu ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiğinden, bu suçun yurt dışında işlenmesi halinde TCK m. 66/7 kapsamındaki istisna gündeme gelebilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 302Kaynağı aç
topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına
koymaya veya Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya veya birliğini bozmaya veya Devletin
egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya
yönelik bir fiil işleyen kimse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca
bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.
(3) Bu maddede tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında
bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Düşmanla işbirliği yapmak
Dava Zamanaşımı ile Ceza Zamanaşımının Farkı
Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı birbirinden ayrı hukuki kurumlardır ve TCK'da farklı maddeler altında düzenlenmiştir. TCK m. 66 kapsamındaki dava zamanaşımı, kamu davasının açılmasını ya da sürdürülmesini engeller; yargılama aşamasını ilgilendiren bir sınırdır. TCK m. 68 kapsamındaki ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararındaki cezanın artık infaz edilemeyeceği anı belirler; hükmün yerine getirilmesini ilgilendiren ayrı bir sınırdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 68Kaynağı aç
geçmesiyle infaz edilmez:
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl.
b) Müebbet hapis cezalarında otuz yıl.
c) Yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmidört yıl.
d) Beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl.
e) Beş yıla kadar hapis ve adlî para cezalarında on yıl.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını
doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş
olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin
geçmesiyle ceza infaz edilmez.
(3) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı yurt dışında
işlenmiş suçlar dolayısıyla verilmiş ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet
hapis veya on yıldan fazla hapis cezalarında zamanaşımı uygulanmaz.
(4) Türleri başka başka cezaları içeren hükümler, en ağır ceza için
konulan sürenin geçmesiyle infaz edilmez.
(5) Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir
suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza
miktarı esas alınarak süre hesaplanır.
Ceza zamanaşımı ve hak yoksunlukları
TCK m. 68/1'e göre kesinleşmiş ceza, ağırlaştırılmış müebbet hapiste kırk yıl, müebbet hapiste otuz yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapiste yirmi dört yıl, beş yıldan fazla hapiste yirmi yıl ve beş yıla kadar hapis ile adli para cezalarında on yıl geçmesiyle artık infaz edilemez. Ceza zamanaşımı süresi, TCK m. 68/5 uyarınca hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir nedenle kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır. Küçükler açısından da paralel bir indirim öngörülmüştür: TCK m. 68/2'ye göre fiil sırasında on iki ile on beş yaşları arasında bulunanlar için ceza zamanaşımı süreleri yarıya, on beş ile on sekiz yaşları arasında bulunanlar için üçte ikisine iner.
TCK m. 68/3 uyarınca, Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı yurt dışında işlenmiş suçlar nedeniyle verilen ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarında ceza zamanaşımı da uygulanmaz. Birden fazla türde cezayı içeren mahkûmiyet hükümlerinde ise TCK m. 68/4 gereğince ceza zamanaşımı, en ağır ceza için öngörülen sürenin geçmesiyle işler.
Sık Sorulan Sorular
Suç için hem hapis hem adli para cezası öngörülüyorsa zamanaşımı nasıl hesaplanır?
TCK m. 66/4 uyarınca, seçimlik cezaları gerektiren suçlarda zamanaşımı hesabında hapis cezası esas alınır. Adli para cezası yalnız seçimlik olarak yer aldığında dikkate alınmaz; hesaplama hapis cezasının üst sınırı üzerinden yapılır.
Zincirleme suçlarda zamanaşımı ne zaman başlar?
TCK m. 66/6'ya göre zincirleme suçlarda zamanaşımı, zincirin son halkasını oluşturan suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar.
Zamanaşımı kesildikten sonra süre yeniden başlar mı, bir sınırı var mıdır?
TCK m. 67/2'de sayılan hallerden biri gerçekleştiğinde zamanaşımı kesilir ve süre yeniden işlemeye başlar. Birden fazla kesme nedeni varsa son kesme tarihinden itibaren süre yeniden işler. Bununla birlikte TCK m. 67/4, kesilmenin yaratabileceği uzamayı sınırlamaktadır: kesilme halinde zamanaşımı süresi, o suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir.
Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve işkence için zamanaşımı işler mi?
Hayır. TCK m. 76/4, m. 77/4 ve m. 94/6 bu suçlar için zamanaşımının işlemeyeceğini açıkça düzenlemektedir. TCK m. 76 ve 77'de yazılı suçları işlemek amacıyla kurulan örgütler bakımından da TCK m. 78/3 aynı sonucu öngörmektedir. İşkence suçuna ilişkin zamanaşımı yasağı 6459 sayılı Kanun ile 2013 yılında eklenmiş olup bu tarihten önceki suçlara uygulanıp uygulanmayacağı kanun metninde belirtilmemiştir.
Dava zamanaşımı dolunca ne olur?
Sürenin dolmasıyla kamu davası düşer.
Küçüklerin işlediği suçlarda zamanaşımı süresi daha kısa mıdır?
Evet. TCK m. 66/2 uyarınca, fiil sırasında on iki ile on beş yaşları arasında bulunanlar için genel süreler yarıya iner; on beş ile on sekiz yaşları arasında bulunanlar için ise üçte ikisi uygulanır. Belirleyici olan failin suçu işlediği tarihteki yaşıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy