Dava Nasıl Açılır, Görev ve Yetki Nasıl Belirlenir?

Hukuk davası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119. maddesinde gösterilen unsurları taşıyan dava dilekçesiyle açılır. Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Ceza yargılamasında kamu davasını açma görevini Cumhuriyet savcısı yerine getirir. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler.

Mahkemelerin görevi ve sulh hukuk mahkemesinin işleri

Mahkemelerin görevi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir.

Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın kanunda sayılan davaları görür. Kiralanan taşınmazlarda, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları dahil bütün uyuşmazlıklar ile bu davalara karşı açılan davalar bu görev içindedir. Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalar da sulh hukuk mahkemesinde görülür. Taşınır ve taşınmaz mallarda yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalar aynı görev kapsamındadır.

Sulh hukuk mahkemesinin görevi, kira uyuşmazlıkları, paylaştırma, ortaklığın giderilmesi ve zilyetliğin korunması davalarından ibaret değildir. 6100 sayılı Kanun ile diğer kanunlar bir işi sulh hukuk mahkemesine veya sulh hukuk hâkimine bırakmışsa bu davalar da sulh hukuk mahkemesinde görülür.

Genel yetkili mahkeme ve taşınmaza bağlı yetki

Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Yerleşim yeri, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir.

Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi, ayni hakka ilişkin davalarda ve ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda kesin yetkilidir. Aynı kesin yetki, taşınmazın zilyetliğine ya da alıkoyma hakkına ilişkin davalar için de geçerlidir.

İrtifak haklarına ilişkin davalar, üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır.

Bu davalar birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da açılabilir.

Dava dilekçesinin içeriği ve eksikliğin sonucu

Dava dilekçesinde mahkemenin adı, davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri ve davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası bulunur. Tarafların kanuni temsilcisi veya davacı vekili varsa bunların adı, soyadı ve adresi de yazılır. Davanın konusu belirtilir. Dava malvarlığı haklarına ilişkinse dava konusunun değeri de gösterilir. Davacının iddiasına dayanak olan bütün vakıalar sıra numarası altında açıkça özetlenir. Her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği ve dayanılan hukuki sebepler açıklanır. Talep sonucu açıkça yazılır. Dilekçede davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası yer alır.

Eksikliğin bir haftalık süreye bağlanması, dilekçedeki her unsur için geçerli değildir. Mahkemenin adı, dava konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalardaki değer, vakıaların açık özetleri, deliller ve hukuki sebepler dışında kalan hususlar eksikse hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Tarafın adı, soyadı ve adresi, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa temsilci veya vekil bilgisi, açık talep sonucu ve imza bu süre içinde tamamlanacak hususlardandır. Süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.

Dilekçenin verilmesi, harç ve gider avansı

Dava dilekçesi hazırlandıktan sonra iki nüsha hâlinde çıktı alınır. Dilekçe, adliye içindeki hukuk mahkemeleri tevzi ön bürosuna verilerek dava açılış işlemleri başlatılır; dilekçe teslim edilir ve harçlar ödenir.

Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde mahkeme, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir.

Taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen delil avansına ilişkin olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 324. maddesi hükümleri saklıdır.

Adliyede UYAP arızası veya büro kapanışı gibi bir sorun yaşanırsa durum tutanağa bağlanır ve işlemler fiziki olarak yapılabilir. Bu hâlde dava, tutanağın düzenlendiği tarihte açılmış sayılır.

Şikâyet başvurusu, kamu davası ve iddianame

Şikâyet dilekçesi adliyedeki savcılık müracaat bürosuna teslim edilir, dosyaya soruşturma numarası atanır ve dosya savcının tensip ve talimatlarına sunulur. Bu aşamada harç ödenmez. İstisnai durumlarda, özel şikâyet gerektiren davalarda başvuru harcı ödenir. İki ifade birbiriyle örtüşmediğinden biri diğerinin kesin sonucu sayılmaz.

UYAP onaylı elektronik imzası bulunan kişi, savcılığa şikâyet başvurusunu internet üzerinden de yapabilir.

Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet savcısı bir iddianame düzenler.

İddianame, görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. Şüphelinin kimliği, müdafii, maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği ile mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili ya da kanuni temsilcisi gösterilir. Açıklanmasında sakınca bulunmaması hâlinde ihbarda bulunan kişinin kimliği de yer alır. Şikâyette bulunan kişinin kimliği ve şikâyetin yapıldığı tarih yazılır.

İddianamede yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi ile suçun delilleri gösterilir. Şüphelinin tutuklu olup olmadığı belirtilir. Şüpheli tutuklanmışsa gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri de yazılır.

Savcı, iddianamede suça dayanak olayları mevcut delillerle ilişkilendirerek anlatır. Olay ve delil bağı bulunmayan bilgiler iddianameye yazılmaz.

İddianamenin sonuç kısmında şüphelinin yalnız aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür. İşlenen suç dolayısıyla ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği açıkça belirtilir. Suç, tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbiri de açıkça gösterilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy