Sermaye Piyasasında Yatırımcı Sıfatı ve Şeffaflık İlkesi
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlemesi ve gelişmesi ile yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla piyasa düzenlenir ve denetlenir. Bu çerçevede hem halka açık ortaklığın hisselerini elinde tutan pay sahipleri hem de tahvil sahipleri sermaye piyasası hukuku bakımından yatırımcı sıfatını haizdir. Yatırımcılar sermaye piyasası enstrümanını ihraççıdan satın alarak katılımcı olabilecekleri gibi, bu araçlarla ikincil piyasalarda işlem yapmaları halinde piyasa aktörü rolünü üstlenebilirler. Şeffaf bir işleyişin sağlanması prensibi ise bireysel yatırımcı ile ihraççılar ve diğer piyasa aktörleri arasındaki bilgi asimetrisinin ortadan kaldırılması çabasında somutlaşır.
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 1Kaynağı aç
Bankacılık Krizlerinde AT1 Tahvilleri ve FINMA Kararı
İsviçre Finansal Piyasalar Denetleme Kurumu (FINMA), 19 Mart 2023 tarihli kararıyla Credit Suisse'in UBS ile birleşmesini onaylarken Credit Suisse tarafından ihraç edilen ilave ana sermaye (AT1) tahvillerinin kayıtlardan silinmesine karar vermiş, buna karşılık pay sahiplerine belirli bir karşılık tahsis etmiştir. FINMA, kaydın silinmesi işleminin dayanağı olarak tahvillerin ihraç şartlarında yer alan sözleşmesel hükmü ve kamu desteği sağlanmasıyla tanımlanan tetikleyici olayın gerçekleştiğini belirtmiştir.
Söz konusu uygulamanın ardından uluslararası basında yer alan iddialar arasında, FINMA kararının hukuki dayanaktan yoksun olduğu, pay sahipleri ile tahvil sahipleri arasında ayrımcılığa sebep olduğu, mülkiyet hakkını sınırlandırdığı ve bu sınırlamanın bankanın mali yapısını düzeltmek amacı bakımından elverişlilik ile ölçülülük şartlarını yerine getirmediği argümanları yer almıştır. İsviçre Federal İdare Mahkemesi nezdinde kararın iptali talebiyle dava süreci başlatılmıştır.
Karşılaştırmalı Hukukta Zarara Katlanma Sıralaması ve İsviçre
Avrupa Birliği'nin 2014/59/EU sayılı Direktifi'nin 48 ve 60. maddelerinde kriz çözümlenmesinde kayıttan silme sırası düzenlenmiştir. Direktife göre kayıttan silme işlemi öncelikle ana sermayeyi oluşturan unsurlar (CET1), ardından ilave ana sermayeyi oluşturan unsurlar (AT1) ve son olarak katkı sermayeyi oluşturan unsurlar (Tier 2) şeklinde sıralanır. Bununla birlikte, Avrupa Birliği üyesi olmayan ve dolayısıyla Birlik hukukuna tabi bulunmayan İsviçre bakımından 2014/59/EU sayılı Direktif hüküm doğurmamaktadır.
Türk Bankacılık Mevzuatında İlave Ana Sermaye Tahvilleri
Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik'in 7. maddesi uyarınca ilave ana sermaye borçlanma araçlarının vadesi bulunmamalı, temettü veya faiz artırımı gibi geri ödemeyi teşvik edecek unsurlar içermemelidir. Bankanın faiz ve temettü ödemelerini iptal etme yetkisi bulunmalı ve iptal halinde ödenmeyen farkı sonraki dönemlerde ödeme zorunluluğu doğmamalıdır. Bankanın solo veya konsolide çekirdek sermaye yeterliliği oranının yüzde 5,125'in altına düşmesi durumunda bankanın borçlanma araçlarının değerini azaltma veya hisse senedine dönüştürme yetkisine sahip olması gerekir. Ayrıca bankanın tasfiyesi halinde sahibine alacak hakkını mevduat sahipleri, diğer alacaklılar ve katkı sermaye borçlanma araçlarından sonra tahsil etme yetkisi tanınmalıdır.
18799 sayılı BANKALARIN ÖZKAYNAKLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK m. 7Kaynağı aç
Bankacılık Kanunu'nun 71. maddesi kapsamında, bankanın uğradığı zararlar dolayısıyla faaliyet izninin kaldırılması veya kuruluşa Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nca el konulması ihtimali ortaya çıktığında, Kurulun bu doğrultudaki kararıyla ilave ana sermaye borçlanma enstrümanlarının zarara mahsuben terkin edilmesi ya da hisse senedine çevrilmesi imkanı bulunmalıdır. Yetkili otoritenin uygun bulduğu borçlanma araçları ve krediler ise muhasebe kayıtlarına girmesiyle birlikte ilave ana sermayeye eklenir ve mezkur 71. maddenin uygulanmasında kuruluşun yükümlülükleri arasında hesaba katılmaz.
Bankalarca Özkaynak Hesaplamasına Dahil Edilecek Borçlanma Araçlarına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ'in 5. maddesi uyarınca borçlanma araçlarının kayıtlardan silinmesi, değer azaltımı veya hisse senedine dönüştürülmesi sırası bakımından ilave ana sermaye borçlanma araçları, katkı sermaye borçlanma araçlarından önce gelir. Ancak Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik kayıttan silme sıralamasına ilişkin 2014/59/EU sayılı Direktif kadar açık ve ayrıntılı düzenlemeler içermemektedir. Bununla birlikte Yönetmelik hükümlerinde ödenmiş sermaye, bankanın tasfiyesi halinde alacak hakkı açısından diğer tüm alacaklardan sonra gelen unsur olarak tanımlanmıştır.
24654 sayılı BANKALARCA ÖZKAYNAK HESAPLAMASINA DAHİL EDİLECEK BORÇLANMA ARAÇLARINA İLİŞKİN ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ m. 5Kaynağı aç
Sermaye piyasasında kimler yatırımcı kabul edilir?
Sermaye piyasası hukuku bakımından hem halka açık bir ortaklığın hisselerini elinde tutan pay sahipleri hem de ihraç edilen tahvilleri edinen kişiler yatırımcı sayılır.
2014/59/EU sayılı Direktif İsviçre'deki banka işlemlerinde uygulanır mı?
Avrupa Birliği üyesi olmayan ve Birlik hukukuna tabi bulunmayan İsviçre bakımından 2014/59/EU sayılı Direktif hükümleri hüküm doğurmaz.
Türk mevzuatında AT1 tahvilleri hangi durumda silinebilir veya hisseye dönüştürülebilir?
Bankacılık Kanunu'nun 71. maddesi kapsamında bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya Fona devredilmesi ihtimalinin belirmesi durumunda Kurul kararıyla ilave ana sermaye borçlanma araçları zarara mahsuben kayıtlardan silinebilir veya hisse senedine dönüştürülebilir.
Türk hukukunda AT1 ile Tier 2 borçlanma araçlarının kayıttan silinme önceliği nasıldır?
Bankalarca Özkaynak Hesaplamasına Dahil Edilecek Borçlanma Araçlarına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ'in 5. maddesi uyarınca kayıttan silme, değer azaltımı veya paya dönüştürme sırası bakımından ilave ana sermaye araçları, katkı sermaye borçlanma araçlarından önce gelir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

