Credit Suisse AT1 Tahvilleri ve Yatırımcının Korunması

by Avukat Erdal Ersoy
Credit Suisse AT1 Tahvilleri ve Yatırımcının Korunması

Sermaye Piyasasında Yatırımcı Sıfatı ve Şeffaflık İlkesi

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlemesi ve gelişmesi ile yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla piyasa düzenlenir ve denetlenir. Bu çerçevede hem halka açık ortaklığın hisselerini elinde tutan pay sahipleri hem de tahvil sahipleri sermaye piyasası hukuku bakımından yatırımcı sıfatını haizdir. Yatırımcılar sermaye piyasası enstrümanını ihraççıdan satın alarak katılımcı olabilecekleri gibi, bu araçlarla ikincil piyasalarda işlem yapmaları halinde piyasa aktörü rolünü üstlenebilirler. Şeffaf bir işleyişin sağlanması prensibi ise bireysel yatırımcı ile ihraççılar ve diğer piyasa aktörleri arasındaki bilgi asimetrisinin ortadan kaldırılması çabasında somutlaşır.

6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 1Kaynağı aç
MADDE 1 – (1) Bu Kanunun amacı; sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişinin ve gelişmesinin sağlanması, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması için sermaye piyasasının düzenlenmesi ve denetlenmesidir. Kapsam

Bankacılık Krizlerinde AT1 Tahvilleri ve FINMA Kararı

İsviçre Finansal Piyasalar Denetleme Kurumu (FINMA), 19 Mart 2023 tarihli kararıyla Credit Suisse'in UBS ile birleşmesini onaylarken Credit Suisse tarafından ihraç edilen ilave ana sermaye (AT1) tahvillerinin kayıtlardan silinmesine karar vermiş, buna karşılık pay sahiplerine belirli bir karşılık tahsis etmiştir. FINMA, kaydın silinmesi işleminin dayanağı olarak tahvillerin ihraç şartlarında yer alan sözleşmesel hükmü ve kamu desteği sağlanmasıyla tanımlanan tetikleyici olayın gerçekleştiğini belirtmiştir.

Söz konusu uygulamanın ardından uluslararası basında yer alan iddialar arasında, FINMA kararının hukuki dayanaktan yoksun olduğu, pay sahipleri ile tahvil sahipleri arasında ayrımcılığa sebep olduğu, mülkiyet hakkını sınırlandırdığı ve bu sınırlamanın bankanın mali yapısını düzeltmek amacı bakımından elverişlilik ile ölçülülük şartlarını yerine getirmediği argümanları yer almıştır. İsviçre Federal İdare Mahkemesi nezdinde kararın iptali talebiyle dava süreci başlatılmıştır.

Karşılaştırmalı Hukukta Zarara Katlanma Sıralaması ve İsviçre

Avrupa Birliği'nin 2014/59/EU sayılı Direktifi'nin 48 ve 60. maddelerinde kriz çözümlenmesinde kayıttan silme sırası düzenlenmiştir. Direktife göre kayıttan silme işlemi öncelikle ana sermayeyi oluşturan unsurlar (CET1), ardından ilave ana sermayeyi oluşturan unsurlar (AT1) ve son olarak katkı sermayeyi oluşturan unsurlar (Tier 2) şeklinde sıralanır. Bununla birlikte, Avrupa Birliği üyesi olmayan ve dolayısıyla Birlik hukukuna tabi bulunmayan İsviçre bakımından 2014/59/EU sayılı Direktif hüküm doğurmamaktadır.

Türk Bankacılık Mevzuatında İlave Ana Sermaye Tahvilleri

Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik'in 7. maddesi uyarınca ilave ana sermaye borçlanma araçlarının vadesi bulunmamalı, temettü veya faiz artırımı gibi geri ödemeyi teşvik edecek unsurlar içermemelidir. Bankanın faiz ve temettü ödemelerini iptal etme yetkisi bulunmalı ve iptal halinde ödenmeyen farkı sonraki dönemlerde ödeme zorunluluğu doğmamalıdır. Bankanın solo veya konsolide çekirdek sermaye yeterliliği oranının yüzde 5,125'in altına düşmesi durumunda bankanın borçlanma araçlarının değerini azaltma veya hisse senedine dönüştürme yetkisine sahip olması gerekir. Ayrıca bankanın tasfiyesi halinde sahibine alacak hakkını mevduat sahipleri, diğer alacaklılar ve katkı sermaye borçlanma araçlarından sonra tahsil etme yetkisi tanınmalıdır.

18799 sayılı BANKALARIN ÖZKAYNAKLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK m. 7Kaynağı aç
MADDE 7 – (1) (Değişik:RG-20/1/2016-29599)(2) İlave ana sermaye, aşağıda sayılan kalemlerin toplamı üzerinden 9 uncu maddede belirtilen indirimlerin yapılması suretiyle bulunur: a) Dağıtılmayan kar paylarının ileriki dönemlerde dağıtılmasını zorunlu kılanlar hariç olmak üzere, çekirdek sermayeye dahil edilmeyen imtiyazlı paylara tekabül eden sermaye tutarı, b) (a) bendinde yer alan paylara ilişkin ihraç primleri, c) Banka yönetim kurulunun ikinci fıkradaki şartları taşıdıklarını teyit eden yazılı beyanı ile birlikte yapacağı başvuru üzerine Kurumca uygun görülen borçlanma araçları ve bunlara ilişkin ihraç primleri. (2) İlave ana sermaye hesaplamasına dahil edilecek borçlanma araçlarının aşağıdaki şartları taşıması gerekmektedir. a) Banka tarafından ihraç edilmiş, Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınmış ve bedeli nakit olarak tamamen tahsil edilmiş olmalıdır. b) Bankanın tasfiyesi halinde; sahibine alacak hakkını mevduat sahipleri, diğer alacaklılar ve katkı sermaye hesaplamasına dahil edilen borçlanma araçlarından sonra tahsil etme yetkisi vermelidir. c) (b) bendindeki şartın ihlalini doğuracak nitelikte hiç bir türev işlem ve sözleşmeyle ilişkilendirilmemiş ya da herhangi bir şekil ve surette doğrudan ya da dolaylı olarak teminata bağlanmamış olmalıdır. ç) Vadesi olmamalı ve temettü veya faiz artırımı gibi geri ödemeyi teşvik edecek herhangi bir unsur içermemelidir. d) Geri ödeme opsiyonunun bulunması halinde, bu opsiyon Kurumdan onay alınmak kaydıyla en erken ihraçtan beş yıl sonra kullanabilmelidir. Kurum tarafından verilecek onaylarda: 1) Bankanın opsiyonu kullanacağına dair bir piyasa beklentisi yaratmaması, 2) Borçlanma aracının aynı veya daha kaliteli bir borçlanma aracı ile değiştirilmesi ve bu değişimin bankanın faaliyetlerini sürdürmesinde kısıtlayıcı bir etkisinin olmaması veya 3) (Değişik:RG-23/10/2015-29511) (1) Bankanın özkaynaklarının opsiyon kullanıldıktan sonra, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik ve 5/11/2013 tarihli ve 28812 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sermaye Koruma ve Döngüsel Sermaye Tamponlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde hesaplanan sermaye yükümlülüğü ile bankaların içsel sermaye yeterliliği değerlendirme süreci sonucunda ortaya çıkan sermaye yükümlülüğünden yüksek olanın veya Kurul tarafından daha yüksek bir sermaye yükümlülüğü belirlenmiş ise bunun üzerinde olması koşulları aranır. Vergi kanunları ve diğer düzenlemelerde önemli değişikliklerin olması halinde, Kurumun onayının alınması ve yukarıdaki diğer şartların karşılanması kaydıyla beş yıllık süre beklenmeksizin geri ödeme opsiyonu kullanılabilir. e) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Anaparanın geri ödenmesi Kurumun onayına bağlı olmalıdır. Kurum tarafından verilecek onaylarda (d) bendinde belirtilen koşullar aranır. f) Bankanın faiz ve temettü ödemelerinin iptali konusunda yetkisi olmalı ve bu yetkiyi kullanması halinde, sözleşmede belirlenmiş olan tutar ile ödememe durumu da dahil olmak üzere yaptığı ödeme tutarı arasındaki farkı sonraki dönemlerde de ödeme zorunluluğu olmamalıdır. Ödemelerin iptali temerrüde düşme olarak değerlendirilmemeli, bankanın iptal edilen ödemeler üzerinde serbest kullanım hakkı olmalı ve iptalin pay sahiplerine yapılacak ödemeler hariç olmak üzere bankayı kısıtlayıcı herhangi bir etkisi bulunmamalıdır. g) Temettü veya faiz ödemeleri temettü dağıtımının yapılabileceği kalemlerden karşılanmalıdır. ğ) Temettü veya faiz ödemeleri bankanın kredi değerliliği ile ilişkilendirilmemelidir. h) Banka veya bankanın kontrol ettiği veya önemli etkinliğe sahip olduğu ortaklıklar tarafından satın alınmamalı, bunlara temlik edilmemeli ve satın alımı banka tarafından doğrudan ya da dolaylı olarak finanse edilmemelidir. ı) Yeni bir özkaynak kaleminin ihracını zorlaştırıcı özellikler taşımamalıdır. i) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Bankanın çekirdek sermaye yeterliliği oranının veya konsolide çekirdek sermaye yeterliliği oranının yüzde 5,125’in altına düşmesi halinde, banka bu borçlanma araçlarının değerini azaltma veya hisse senedine dönüştürme yetkisine sahip olmalıdır. Bu durumun gerçekleşmesi halinde banka derhal Kurumu bilgilendirir. Bankanın çekirdek sermaye yeterliliği oranını veya konsolide çekirdek sermaye yeterliliği oranını en az yüzde 5,125 düzeyine ulaşmasını sağlayacak kadar bir tutar, değeri azaltımı veya hisse senedine dönüştürme işlemine konu edilmelidir. Değer azaltımının sonucunda; 1) Bankanın tasfiyesi halinde, borçlanma aracını elinde bulunduranların alacak tutarı azaltılabilmeli, 2) Geri ödeme opsiyonunun kullanılması halinde ödenecek tutarı azaltılabilmeli, 3) Temettü veya faiz ödemeleri kısmen ya da tamamen iptal edilebilmelidir. j) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Maruz kaldığı zararlar nedeniyle Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya Fona devredilmesi ihtimalinin belirmesi halinde; Kurulun bu yönde alacağı karara istinaden söz konusu zarara mahsuben kayıtlardan silinebilmeli veya hisse senedine dönüştürülebilmelidir. k) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Doğrudan bankanın kendisi veya konsolidasyon kapsamındaki bir kuruluş tarafından ihraç edilmemesi halinde, ihraçtan elde edilen tutarlar herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın bu fıkrada sayılan şartları taşıyacak şekilde bankaya veya konsolidasyon kapsamındaki kuruluşa derhal aktarılmalıdır. (3) Banka yönetim kurulunun ikinci fıkranın (a) bendinde yer alan ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınmış olma şartları hariç olmak üzere, fıkradaki diğer tüm şartları taşıdıklarını teyit eden yazılı beyanı ile birlikte yapacağı başvuru üzerine Kurumca uygun görülen krediler de ilave ana sermaye hesaplamasına dahil edilecek borçlanma araçları olarak dikkate alınır. (4) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Birinci ve üçüncü fıkra kapsamında Kuruma yapılacak başvurularda, kredi sözleşmesinin aslı veya noter onaylı örneği veya borçlanma aracının Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınma yazısı ve metni ibraz edilir. Kredi sözleşmesinin henüz imzalanmamış olması halinde sözleşme taslağı Kuruma ibraz edilir. (5) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Dördüncü fıkra uyarınca kredi sözleşme taslağının verildiği hallerde, sözleşme taslağı hükümleriyle, imzalanan sözleşme hükümleri arasında farklılık bulunması veya ibraz edilen borçlanma aracı metninde değişiklik yapılması halinde, söz konusu farklılıkların veya değişikliklerin kullanılan kredinin veya borçlanma aracının ilave ana sermaye unsuru olma niteliğini ortadan kaldırmadığına ilişkin banka yönetim kurulunun yazılı beyanının, sözleşmenin imzalandığı veya borçlanma aracının ihraç edildiği tarihi izleyen beş iş günü içinde Kuruma ibraz edilmesi zorunludur. Kurumca aksi görüş belirtilmedikçe alınan kredi veya borçlanma aracı ilave ana sermaye hesaplamasına dahil edilir. (6) Uygulanacak faiz oranlarının kredi sözleşmesinde veya borçlanma aracının izahnamesinde açık bir şekilde belirlenmemesi ya da faiz oranının benzer kredilere veya borçlanma araçlarına göre aşırı ölçüde yüksek olması halinde, kredinin veya borçlanma aracının ilave ana sermaye hesaplamasına dahil edilmesine Kurumca izin verilmeyebilir. (7) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Kurumca uygun görülen borçlanma araçları ile krediler, banka kayıtlarına intikal tarihi itibarıyla ilave ana sermaye hesaplamalarına dahil edilir ve Kanunun 71 inci maddesinin uygulanmasında bankanın yükümlülükleri arasında dikkate alınmaz. (8) Kurum ikinci fıkrada belirtilen şartlara ek olarak her bir borçlanma aracı için ilave şartlar getirebilir. (9) (Ek:RG-6/9/2014-29111) İlave ana sermaye hesaplamasına dahil edilecek borçlanma araçlarının değerlerinin azaltılmasına/kayıtlardan silinmesine veya hisse senedine dönüştürülmesine ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. Katkı sermaye

Bankacılık Kanunu'nun 71. maddesi kapsamında, bankanın uğradığı zararlar dolayısıyla faaliyet izninin kaldırılması veya kuruluşa Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nca el konulması ihtimali ortaya çıktığında, Kurulun bu doğrultudaki kararıyla ilave ana sermaye borçlanma enstrümanlarının zarara mahsuben terkin edilmesi ya da hisse senedine çevrilmesi imkanı bulunmalıdır. Yetkili otoritenin uygun bulduğu borçlanma araçları ve krediler ise muhasebe kayıtlarına girmesiyle birlikte ilave ana sermayeye eklenir ve mezkur 71. maddenin uygulanmasında kuruluşun yükümlülükleri arasında hesaba katılmaz.

Bankalarca Özkaynak Hesaplamasına Dahil Edilecek Borçlanma Araçlarına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ'in 5. maddesi uyarınca borçlanma araçlarının kayıtlardan silinmesi, değer azaltımı veya hisse senedine dönüştürülmesi sırası bakımından ilave ana sermaye borçlanma araçları, katkı sermaye borçlanma araçlarından önce gelir. Ancak Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik kayıttan silme sıralamasına ilişkin 2014/59/EU sayılı Direktif kadar açık ve ayrıntılı düzenlemeler içermemektedir. Bununla birlikte Yönetmelik hükümlerinde ödenmiş sermaye, bankanın tasfiyesi halinde alacak hakkı açısından diğer tüm alacaklardan sonra gelen unsur olarak tanımlanmıştır.

24654 sayılı BANKALARCA ÖZKAYNAK HESAPLAMASINA DAHİL EDİLECEK BORÇLANMA ARAÇLARINA İLİŞKİN ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ m. 5Kaynağı aç
MADDE 5 – (1) Bankanın özkaynak hesaplamasına dahil edilen borçlanma araçlarının kayıtlardan silinmesi, değer azaltımı veya hisse senedine dönüştürülmesi sırası bakımından, ilave ana sermaye hesaplamasına dahil edilen borçlanma araçları katkı sermaye hesaplamasına dahil edilen borçlanma araçlarından önce gelir. Kayıtlardan silinmeye, değer azaltımına veya hisse senedine dönüştürülmeye ilişkin genel esaslar
Sermaye piyasasında kimler yatırımcı kabul edilir?

Sermaye piyasası hukuku bakımından hem halka açık bir ortaklığın hisselerini elinde tutan pay sahipleri hem de ihraç edilen tahvilleri edinen kişiler yatırımcı sayılır.

2014/59/EU sayılı Direktif İsviçre'deki banka işlemlerinde uygulanır mı?

Avrupa Birliği üyesi olmayan ve Birlik hukukuna tabi bulunmayan İsviçre bakımından 2014/59/EU sayılı Direktif hükümleri hüküm doğurmaz.

Türk mevzuatında AT1 tahvilleri hangi durumda silinebilir veya hisseye dönüştürülebilir?

Bankacılık Kanunu'nun 71. maddesi kapsamında bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya Fona devredilmesi ihtimalinin belirmesi durumunda Kurul kararıyla ilave ana sermaye borçlanma araçları zarara mahsuben kayıtlardan silinebilir veya hisse senedine dönüştürülebilir.

Türk hukukunda AT1 ile Tier 2 borçlanma araçlarının kayıttan silinme önceliği nasıldır?

Bankalarca Özkaynak Hesaplamasına Dahil Edilecek Borçlanma Araçlarına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ'in 5. maddesi uyarınca kayıttan silme, değer azaltımı veya paya dönüştürme sırası bakımından ilave ana sermaye araçları, katkı sermaye borçlanma araçlarından önce gelir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu