Yat Sözleşmelerinde Gizlilik ve Rekabet Yasağı

Yat inşası, alım satımı, kiralanması veya teknik yönetimi süreçlerinde düzenlenen sözleşmelerde gizlilik ve rekabet kısıtlamaları, tarafların ticari itibar ve sektörel birikimlerini koruma amacı taşır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 26 kapsamında taraflar sözleşme içeriğini kanunun çizdiği sınırlar dairesinde serbestçe kararlaştırabilir. Ancak bu serbesti sınırsız olmayıp anılan Kanun’un 27. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanunun emredici normlarına, kamu düzenine, ahlaka, kişilik haklarına aykırı veya konusu fiilen imkânsız olan sözleşmeler kesin hükümsüzlük yaptırımına tabidir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ise sözleşmedeki bazı hükümlerin geçersizliği kural olarak diğer maddeleri etkilemez; ne var ki bu kayıtlar olmaksızın sözleşmenin akdedilmeyeceği açıkça anlaşılıyorsa sözleşmenin tamamı kesin hükümsüz hâle gelir.

Genel İşlem Koşulları ve Hüküm Denetimi

Yatçılık sektöründe matbu tip sözleşmelerin kullanıldığı hallerde genel işlem koşullarının kanuni denetimi önem kazanır. 6098 sayılı Kanun’un 24. maddesi gereğince, genel işlem koşulları barındıran veya bunlara bağlı ayrı bir sözleşmede yer alıp düzenleyen tarafa karşı taraf aleyhine tek yanlı olarak koşulları değiştirme veya yeni yükümlülük getirme yetkisi tanıyan kayıtlar yazılmamış sayılır. Ayrıca 6098 sayılı Kanun m. 25 doğrultusunda, dürüstlük kuralı zedelenerek karşı tarafın durumunu ağırlaştırıcı ya da aleyhine sonuç doğurucu genel işlem koşullarının sözleşmeye dâhil edilmesi yasaklanmıştır.

Mürettebat Sözleşmelerinde Rekabet Yasağının Yasal Koşulları

Gemi adamları ve yat personeli ile akdedilen hizmet ilişkilerinde sözleşme sonrası rekabet etmeme taahhüdü belirli yasal şartlara tabidir. 6098 sayılı Kanun m. 444 hükmüne göre fiil ehliyetine haiz çalışan, iş ilişkisinin bitiminden sonra işverenle herhangi bir şekilde rekabete girişmemeyi, bilhassa bağımsız rakip işletme kurmamayı veya bir başka rakip teşebbüste görev alıp menfaat bağı tesis etmemeyi yazılı olarak üstlenebilir. Bahse konu kaydın geçerlilik kazanabilmesi için çalışana müşteri kitlesi, üretim sırları veya işverenin yürüttüğü işlere dair bilgi edinme fırsatının sağlanmış olması ve bu bilgilerin haksız kullanımının işvereni önemli bir zarar tehlikesiyle karşı karşıya bırakacak nitelik taşıması şarttır.

Hizmet ilişkilerinde kararlaştırılan rekabet yasağının sınırları kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. 6098 sayılı Kanun m. 445 uyarınca rekabet yasağı, çalışanın ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye sokacak biçimde yer, süre ve iş türü yönünden uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve haklı kılan özel durumlar bulunmadıkça süre iki yılı aşamaz. Hâkim, aşırı nitelikteki sınırlamaları tarafların durumunu ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi hakkaniyetle gözeterek kapsam veya süre itibarıyla daraltabilir; ayrıca yasağın sürdürülmesinde işverenin gerçek bir menfaati kalmadığında bu yasak sona erer. Yasağa aykırı davranılması hâlinde çalışan, 6098 sayılı Kanun m. 446 gereğince işverenin uğradığı tüm zararları gidermekle mükelleftir. Ceza koşulu öngörülmüşse çalışan aksine anlaşma olmadıkça bu bedeli ödeyerek borçtan kurtulabilir, fakat aşan zararı tazmin zorunluluğu devam eder. İşverenin açıkça yazılı olarak saklı tutması, haklı menfaatlerinin büyüklüğü ve davranışın vahameti şartıyla ihlale son verilmesi de talep edilebilir.

Ticari Nitelikli Yat Sözleşmeleri ve Haksız Rekabet Hükümleri

Şirketler arasında imzalanan yat yönetimi, aracılık, tersane, tamir-bakım veya charter iş birliklerinde yer alan rekabet kısıtlamaları doğrudan hizmet akitlerine uygulanan hükümlere tabi olmayabilir. Bu neviden ticari ilişkilerde rekabet engelleri; sözleşme serbestisi kuralları, genel işlem koşulları denetimi ve dürüst rekabet ilkeleri kapsamında ele alınır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 54 uyarınca haksız rekabet düzenlemeleri, bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış bir piyasa rekabetinin sürdürülmesini temin etmeyi amaçlar. Piyasa aktörleri veya tedarikçiler ile müşteriler arasındaki münasebetleri zedeleyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı fiil ve ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır. Kanun’un 55. maddesinde özellikle; gizlice ya da izinsiz ele geçirilen iş ve üretim sırlarının hukuka aykırı biçimde kullanılması ya da ifşası, çalışanların veya vekillerin bu sırları ele geçirmeye ya da ifşa etmeye yöneltilmesi, başkalarının emanet ettiği veya üçüncü kişilere ait olduğu bilinmesi gereken hesap, plan ve teklif gibi iş ürünlerinden yetkisiz faydalanılması, müşterilerin sözleşmeyi ihlale sevk edilmesi ve dürüstlük kuralına aykırı genel işlem koşulları kullanılması haksız rekabet hâlleri arasında sayılmıştır.

Haksız rekabet eylemleri nedeniyle ticari itibarı, müşteri çevresi, mesleki konumu veya ekonomik menfaatleri zarara uğrayan ya da böylesi bir tehdit altında kalan taraflar kanuni koruma yollarına başvurabilir. 6102 sayılı Kanun m. 56 kapsamında ilgililer; fiilin haksızlığının tespitini, haksız eylemin menedilmesini, eylemin doğurduğu maddi durumun bertaraf edilmesini ve kusur bulunması durumunda uğranılan maddi zararın giderilmesini talep edebilir. Ayrıca hâkim, tazminat yaptırımı dahilinde davalının bu haksız rekabet sonucunda sağlaması muhtemel görülen menfaatin karşılığına da takdiren karar verebilir.

Gizlilik Kayıtları ve Kişisel Verilerin Korunması Mevzuatı

Yat sektöründeki sözleşmelere dercedilen gizlilik maddeleri veri koruma hukukunun emredici nitelikteki esaslarını ortadan kaldırmaz. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 5 f. 1 kuralı mucibince kişisel verilerin işlenmesi kural olarak ilgili şahsın açık rızasına bağlıdır. Bununla beraber söz konusu Kanun m. 5 f. 2/c uyarınca, bir sözleşmenin akdedilmesi veya yerine getirilmesiyle doğrudan doğruya bağlantılı bulunması koşuluyla sözleşmenin taraflarına ait verilerin işlenmesi zorunluysa açık rıza aranmaz. Taraflar arasındaki sözleşmesel gizlilik taahhütleri; veri sorumlusunun aydınlatma yapma, ilgili kişinin kanuni haklarını kullandırma ve verilerin hukuka aykırı erişilmesini önlemek üzere gerekli idari ve teknik emniyet önlemlerini alma zorunluluklarını bertaraf etmez.

Yabancılık Unsurlu İlişkilerde Uygulanacak Hukuk

Uluslararası nitelik taşıyan yat sözleşmelerinde uyuşmazlığa uygulanacak hukukun saptanması 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir. Kanun'un 24. maddesi uyarınca sözleşmeden kaynaklanan borç ilişkileri, tarafların açıkça kararlaştırdıkları veya sözleşme koşullarından tereddüt bırakmayacak biçimde anlaşılan hukuka bağlıdır. Taraflarca bir hukuk seçimi yapılmadığı takdirde borç ilişkisine o sözleşmeyle en sıkı irtibatı bulunan hukuk uygulanır. Deniz taşıma araçları üzerindeki ayni hak talepleri ise anılan Kanun'un 22. maddesi gereğince menşe ülke hukukunun yetki alanına girer.

Gizlilik ve Rekabet Yasağı İhlallerinde Cezai Şart

Yat sözleşmelerinde gizlilik veya rekabet etmeme borcuna aykırılık ihtimaline binaen cezai şart kararlaştırılması sözleşme serbestisi kapsamında geçerli bir uygulamadır. Ancak bu ceza koşulları genel geçerlilik kaidelerine ve dürüstlük kurallarına tabidir; orantısız veya aşırı ağır cezai kayıtlar uyuşmazlık durumunda yargı mercilerince denetime konu edilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy