Acil Uyuşmazlıklar ve Acil Durum Hakemliği
COVID-19 salgını sürecinde hakem heyetinin atanmasını beklemek istemeyen ve gecikmeksizin hukuki koruma elde etmeyi amaçlayan taraflar bakımından acil durum hakemliği pratik ve etkili bir çözüm yolu oluşturmaktadır. Özellikle salgın koşullarından kaynaklanan mücbir sebep iddialarına ilişkin uyuşmazlıklarda, acil durum hakemi kuralları işletilerek ivedi nitelikteki koruma tedbirlerinin karara bağlanması ve sürecin hızla neticelendirilmesi mümkündür.
Yargılamanın Hızlandırılması ve Seri Tahkim Kuralları
Salgın döneminde tahkim yargılamalarının süratle tamamlanabilmesi adına seri tahkim kuralları önemli usuli kolaylıklar sunmaktadır. Bu kurallar çerçevesinde duruşma açılmaksızın yalnızca sunulan belgeler ve dosya üzerinden karar verilebilmekte, dilekçe teatisi sınırlandırılabilmekte ve görev belgesi düzenlenmesi zorunluluğu ortadan kaldırılarak yargılama süreleri belirgin şekilde kısaltılabilmektedir. Örneğin Milletlerarası Ticaret Odası seri tahkim mekanizmasında dava yönetim toplantısından itibaren altı aylık bir nihai karar süresi öngörülmektedir.
Dava Yönetimi ve Elektronik Usul İşlemleri
Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Kuralları madde 24(3) uyarınca hakem heyeti, taraflarla müzakere ettikten sonra tahkim sürecinin verimli yürütülmesini temin etmek amacıyla gerekli usuli tedbirleri alma ve usul takvimini değiştirme yetkisine sahiptir. Bu doğrultuda hakem heyetinin yargılama sürecini yönetme takdiri, salgının getirdiği fiili engellerin aşılmasında temel teşkil etmiştir.
Tahkim kurumları fiziksel temasın engellendiği bu dönemde usul işlemlerini dijital ortama taşımıştır. Milletlerarası Ticaret Odası Sekreteryası tarafından duyurulan uygulamalar doğrultusunda tüm dava belgelerinin elektronik ortamda sunulması kuralı getirilmiş, Görev Belgesi'nin hakem heyeti ve taraflarca elektronik ortamda karşılıklı imza yoluyla tamamlanabilmesi sağlanmış ve nihai kararların elektronik yöntemlerle tebliği teşvik edilmiştir. Ayrıca hakem heyetinin müzakereleri ile nihai karar taslağının hazırlanması süreçlerinin ertelenmeksizin uzaktan yürütülmesi esas alınmıştır.
Çevrimiçi Duruşmalar ve Usul Standartları
Salgın koşullarında yargılamanın kesintiye uğramaması amacıyla kurumsal tahkim merkezleri çevrimiçi duruşma düzenlemelerini yürürlüğe koymuştur. İstanbul Tahkim Merkezi Çevrimiçi Duruşma Usul ve Esasları uyarınca, taraflardan birinin talebi üzerine veya hakemlerin uygun görmesi halinde duruşmaların çevrimiçi yapılmasına karar verilebilmektedir. Bu düzenlemeler duruşma hazırlıkları, katılımcılar, teknik yöntem, belge sunumu, hukuki dinlenilme hakkı, tanık veya bilirkişi dinlenmesi, tercüme ve kayıt usullerine ilişkin detaylı çerçeve çizmektedir.
Uluslararası alanda ise Kore Ticari Tahkim Kurulu tarafından yayımlanan Uluslararası Tahkimde Video Konferanslara İlişkin Seul Protokolü, sanal duruşmalardaki video konferans sistemleri, tanık sorgusu güvenceleri ve teknik asgari gereklilikler bakımından yol gösterici standartlar sunmaktadır.
Sanal Duruşmalarda Veri Gizliliği ve Tenfiz Riskleri
Sanal ortamda gerçekleştirilen tahkim duruşmalarında tarafların ve hakem heyetinin bilgi güvenliğini temin etmesi gerekmektedir. Bu kapsamda veri koruma ve gizlilik mevzuatına uyum sağlanması amacıyla taraflar ve hakem heyeti arasında siber protokol akdedilmesi tavsiye edilmekte ve gerekli teknik güvenlik önlemleri belirlenmektedir.
Bununla birlikte, taraflardan birinin açık itirazına rağmen duruşmanın fiziki ortam yerine sanal ortamda icra edilmesi halinde hakem heyetlerinin dikkatli davranması gerekmektedir. Zira taraflardan birinin muhalefetine rağmen sanal duruşma yapılması, yargılama sonunda verilecek yabancı hakem kararının tenfizi aşamasında bir ret engeli teşkil etme ve kararın icrasını sakatlama riski taşımaktadır.
COVID-19 sürecinde acil uyuşmazlıklarda hangi tahkim yolu işletilebilir?
Hakem heyetinin teşekkülünü beklemek istemeyen ve acil hukuki koruma talep eden taraflar, özellikle mücbir sebep iddialarına ilişkin taleplerinde acil durum hakemi mekanizmasına başvurarak ivedi koruma tedbiri elde edebilirler.
Çevrimiçi tahkim duruşması yapılmasına nasıl karar verilir?
İstanbul Tahkim Merkezi kuralları kapsamında çevrimiçi duruşmalara, taraflardan birinin talebi doğrultusunda veya hakem heyetinin durumu uygun görmesi üzerine karar verilebilmektedir.
Açık itiraza rağmen sanal duruşma yapılması hakem kararını nasıl etkiler?
Taraflardan birinin açık itirazına karşın duruşmanın sanal ortamda icra edilmesi, nihai hakem kararının yabancı ülkelerde tenfiz edilmesi sürecinde bir ret engeli doğurma riski barındırmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy