Ceza Muhakemesinde Bilirkişi Raporunun Düzenlenmesi ve Kapsamı
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 67/1 uyarınca bilirkişi, incelemeleri sona erdiğinde yaptığı işlemleri ve ulaştığı sonuçları açıklayan bir rapor hazırlar. Bilirkişi, kendisinden istenen incelemeleri yaptığını raporda ayrıca belirterek metni imzalar ve ilgili mercie verir veya gönderir; mühür altındaki şeyler de mercie verilerek veya gönderilerek bu husus bir tutanağa bağlanır. Birden çok bilirkişi görevlendirildiğinde, bilirkişiler değişik görüşlere sahipse veya ortak sonuçlar üzerinde ayrık kanaatleri bulunuyorsa bu ayrılıkları gerekçeleriyle birlikte rapora yazmakla yükümlüdür. Ayrıca Ceza Muhakemesi Kanunu madde 62/1 uyarınca, aksine düzenleme bulunmadığı ölçüde tanıklara ilişkin hükümler bilirkişiler hakkında da uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 67Kaynağı aç
işlemleri ve vardığı sonuçları açıklayan bir raporu, kendisinden istenen
incelemeleri yaptığını ayrıca belirterek, imzalayıp ilgili mercie verir veya
gönderir. Mühür altındaki şeyler de ilgili mercie verilir veya gönderilir ve bu
husus bir tutanağa bağlanır.
(2) Birden çok atanmış bilirkişiler değişik görüşleri yansıtmışlarsa veya
bunların ortak sonuçlar üzerinde ayrık görüşleri varsa, bu durumu gerekçeleri
ile birlikte rapora yazarlar.
(3) (Değişik: 3/11/2016-6754/45 md.) Bilirkişi,
raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik
bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından
yapılması gereken hukukî nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.
(4) Bilirkişi tarafından düzenlenen rapor örnekleri, duruşma sırasında
Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine veya
kanunî temsilciye doğrudan verilebileceği gibi; kendilerine iadeli taahhütlü
mektupla da gönderilebilir.
(5) Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında, yeni bilirkişi incelemesi
yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak
üzere Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa,
müdafiine veya kanunî temsilciye süre verilir. Bu kişilerin istemleri
reddedildiğinde, üç gün içinde bu hususta gerekçeli bir karar verilir.
(6) Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya
kanunî temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun
hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında,
uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre
istenemez.
Duruşmada bilirkişinin açıklaması
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 62Kaynağı aç
aykırı olmayanlar bilirkişiler hakkında da uygulanır.
Bilirkişinin atanması
Bilirkişinin görev ve yetki alanı kanunla sınırlandırılmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu madde 67/3 gereğince bilirkişi, gerek hazırladığı metinde gerekse duruşmadaki sözlü anlatımlarında yalnızca özel, teknik ya da mesleki uzmanlık alanına giren hususları açıklayabilir. Yargılamayı yürüten hâkimin yetki alanında kalan hukuki nitelendirme ve hukuki değerlendirmeler bilirkişi tarafından yapılamaz.
Raporun İlgililere Verilmesi, İtiraz Süreci ve Delil Değeri
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 67/4 uyarınca düzenlenen rapor örnekleri duruşma sırasında Cumhuriyet savcısına, taraflara, vekillere ve kanuni temsilcilere elden verilebilir ya da ilgililere iadeli taahhütlü mektupla ulaştırılabilir. İncelemenin tamamlanmasıyla birlikte, yeni bir inceleme istenmesi veya rapora yönelik itirazların sunulabilmesi için mahkemece ilgililere süre verilir. Söz konusu talepler reddedildiği takdirde mahkemenin üç gün içinde gerekçeli karar oluşturması gerekir.
Bilirkişi raporları mahkemeyi bağlayıcı nitelikte olmayıp delilleri değerlendirme vasıtalarından biridir. Yargılamayı yürüten mahkeme, gerekçesini açıklamak suretiyle rapora itibar edip etmeme konusunda takdir ve değerlendirme hakkına sahiptir. Kusurluluk değerlendirmesi münhasıran hâkimin yetkisinde olup bilirkişinin bu alanda bir değerlendirme yapması hâkimi bağlamaz. Nitekim olayın somut oluşuna uygun düşmeyen ve kusursuz bulunan sanıkların beraati yerine mahkûmiyetine dayanak yapılan bilirkişi raporuna itibar edilerek karar verilmesi hukuka aykırılık oluşturur.
Ceza Yargılamasında Uzman Mütalaası ve Hukuki Nitelik
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 67/6 uyarınca Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci; yargılama konusu olayla ilgili olarak, bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Kanun koyucu, yargılama sürecinin gereksiz uzamasını engellemek amacıyla yalnızca bilimsel mütalaa almak gerekçesiyle mahkemeden ayrıca süre istenemeyeceğini kesin bir dille hükme bağlamıştır.
Yargılamada bilirkişi atama yetkisi hâkim veya mahkemeye ait olup dosyanın ilgililerin bildirdiği belirli bir bilirkişiye tevdii yönünde kanuni bir zorunluluk bulunmamaktadır. İdari para cezasına itiraz gibi süreçlerde mevcut tespitleri doğrulayan ve yeni bir olgu getirmeyen raporun ilgililere gönderilmemesi savunma hakkını kısıtlamaz. Öte yandan, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen hâkimlik ya da mahkeme kararlarında hukuka aykırılık bulunması durumunda, Ceza Muhakemesi Kanunu madde 309/1 uyarınca Adalet Bakanlığı kanun yararına bozma istemini yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka
aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca
bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.[144]
(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya
hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine
verir.
(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse,
karar veya hükmü kanun yararına bozar.
(4) Bozma nedenleri:
a) 223 üncü maddede tanımlanan ve
davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya
mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.
b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya
savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz.
c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise,
aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.
d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını
gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini
gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.
(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurması
Bilirkişi raporuna itiraz veya yeni bilirkişi talebi reddedilirse mahkeme ne kadar sürede karar vermelidir?
Bilirkişi incelemesi tamamlandıktan sonra ilgililerin yaptığı yeni bilirkişi incelemesi veya itiraz bildirimi istemleri reddedildiğinde, mahkeme üç gün içinde bu hususta gerekçeli karar vermekle yükümlüdür.
Uzman mütalaası temin etmek amacıyla mahkemeden ek süre istenebilir mi?
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 67/6 gereğince taraflar olayla veya raporla ilgili bilimsel mütalaa alabilir ancak yalnızca bilimsel mütalaa almak gerekçesiyle mahkemeden ayrıca süre talep edemezler.
Bilirkişi raporundaki kusurluluk tespiti mahkemeyi bağlar mı?
Bilirkişi raporundaki kusurluluk değerlendirmesi mahkemeyi bağlamaz; bilirkişi hukuki nitelendirme yapamayacağı gibi delilleri serbestçe takdir etme ve kusurluluk değerlendirmesi münhasıran hâkime aittir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy