CMK Madde 46 Meslek Sebebiyle Tanıklıktan Çekinme

Tanıklık Görevi ve Mesleki Nedenlerle Çekinme

Kural olarak tanıklık bir kamu görevidir ve tanıklık yapmak için davet edilen kişi olayla ilgili tanıklık yapmak zorundadır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu bu kurala 45, 46, 47 ve 48. maddelerinde bazı kişilere çekinme hakkı tanımak suretiyle istisnalar getirmiştir.

Mesleği Sebebiyle Tanıklıktan Çekinebilecek Gruplar

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 46/1-a uyarınca avukatlar, stajyerleri veya yardımcıları, bu sıfatları dolayısıyla ya da yüklendikleri yargı görevi sebebiyle öğrendikleri bilgiler hakkında tanıklıktan çekinebilirler. Mesleki sıfat dolayısıyla veya yargı görevi nedeniyle elde edilmemiş olan bilgiler bakımından ise tanıklıktan çekinme hakkı kullanılamaz.

Aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında; hekimler, diş hekimleri, eczacılar, ebeler, bunların yardımcıları ve diğer bütün tıp meslek veya sanatları mensupları, bu sıfatları dolayısıyla hastaları ve bunların yakınları hakkında öğrendikleri bilgiler sebebiyle tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir.

Mali işlerde görevlendirilmiş müşavirler ve noterler de Ceza Muhakemesi Kanunu m. 46/1-c gereğince, bu sıfatları dolayısıyla hizmet verdikleri kişiler hakkında edindikleri bilgiler yönünden tanıklıktan çekinebilirler.

İlgilinin Rızasının Varlığı ve Avukatların Konumu

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 46/2 uyarınca, maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan avukatlar, stajyerleri ve yardımcıları dışında kalan meslek mensupları, ilgilinin rızasının bulunması halinde tanıklıktan çekinemezler. Bu kural gereğince hekimler, tıp çalışanları, noterler ve mali müşavirler bakımından hizmet sunulan kişinin veya hastanın rızası mevcut olduğunda tanıklıktan çekinme imkanı ortadan kalkar.

1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca avukatların, kendilerine tevdi edilen veya gerek avukatlık görevi gerekse Türkiye Barolar Birliği ve barolar organlarındaki görevleri dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır. Avukatların bu hususlar hakkında tanıklık edebilmeleri iş sahibinin muvafakatini almış olmalarına bağlıdır; ancak bu halde dahi avukat tanıklık etmekten çekinebilir ve çekinme hakkının kullanılması hukuki veya cezai sorumluluk doğurmaz. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 46 kapsamındaki tanıklıktan çekinme hakkı avukatın sır saklama yükümlülüğünden doğmakta olup müvekkili rıza gösterse bile avukata çekinme hakkı sağlamaktadır. Bu sır saklama ve tanıklıktan çekinme hükümleri, Türkiye Barolar Birliği ve baroların memurları hakkında da uygulanır.

Çekinme Usulü ve Beyanların Hükme Esas Alınması

Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kimselere bu hakları dinlenmeye başlanmadan önce hatırlatılmalı ve bu hakkı kullanıp kullanmayacakları hususu tutanağa yazılmalıdır. Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan bir kişinin bu hak hatırlatılmadan dinlenmesi halinde beyanlarının kanıt olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Tanıklıktan çekinebilecek olan kişi duruşmada tanıklıktan çekindiğinde, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 210/2 uyarınca önceki ifadesine ilişkin tutanak duruşmada okunamaz.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 48/1 uyarınca tanık, kendisini veya 45 inci maddenin birinci fıkrasında gösterilen kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebilir ve bu husus kendisine önceden bildirilir. CMK m. 45 ve 46 kapsamında bir çekinme nedeni bulunmayan hallerde tanığa genel olarak tanıklıktan çekinme hakkı tanınmayıp yalnızca CMK m. 48 uyarınca kendisini ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara karşı bildirim yapılması gerektiği değerlendirilmiştir. Benzer şekilde, sanık sıfatıyla yargılanan bir avukatın başka bir dosyada tanık olarak dinlendiği somut olayda da CMK m. 46 hatırlatılmasına gerek görülmeyip CMK m. 48 uyarınca yapılan bildirim yeterli kabul edilmiştir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy