Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 302. maddesi, temyiz denetimi sonucunda Yargıtay tarafından verilecek kararları ve bu yetkinin sınırlarını düzenler. Yargıtay, bölge adliye mahkemesinin temyiz edilen hükmünü hukuka uygun bulduğunda temyiz isteminin esastan reddine karar verir; hükmü etkileyecek nitelikte hukuka aykırılıklar belirlediğinde ise hükmü bozar. Bozma nedenlerinin ilâmda ayrı ayrı gösterilmesi kanuni bir zorunluluktur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 302Kaynağı aç
Yargıtayca hukuka uygun bulunması hâlinde temyiz isteminin esastan reddine
karar verilir.
(2) Yargıtay, temyiz edilen hükmü, temyiz
başvurusunda gösterilen, hükmü etkileyecek nitelikteki hukuka aykırılıklar
nedeniyle bozar. Bozma sebepleri ilâmda ayrı ayrı gösterilir.
(3) Hüküm, temyiz dilekçesinde gösterilen sebeplerle bozulduğunda,
dilekçede açıklanmış olmasa bile saptanan bütün diğer hukuka aykırılık hâlleri
de ilâmda gösterilir.
(4) Hükmün bozulmasına neden olan hukuka aykırılık, bu hükme esas olarak
saptanan işlemlerden kaynaklanmış ise, bunlar da aynı zamanda bozulur.
(5) 289 uncu madde hükümleri saklıdır.
Yargıtayca davanın esasına hükmedilecek hâller, hukuka aykırılığın
düzeltilmesi
Temyiz Denetimine Tabi Hüküm Niteliğindeki Kararlar
Temyiz kanun yoluna konu edilebilecek kararlar Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesi çerçevesinde saptanır. Duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra verilen beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararları hükümdür. Bunun yanında, adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik olarak tesis edilen görevsizlik kararları da kanun yolu denetimi bakımından hüküm sayılmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 223Kaynağı aç
verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine
hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı, hükümdür.
(2) Beraat kararı;
a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,
b) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması,
c) Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
d) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen, olayda bir hukuka
uygunluk nedeninin bulunması,
e) Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması,
Hallerinde verilir.
(3) Sanık hakkında;
a) Yüklenen suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya
sağır ve dilsizlik hali ya da geçici nedenlerin bulunması,
b) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/30
md.) Yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi
suretiyle veya zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisiyle işlenmesi,
c) Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaş nedeniyle aşılması,
d) Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi,
Hallerinde, kusurunun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer
olmadığı kararı verilir.
(4) İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık,
b) Şahsî cezasızlık sebebinin varlığı,
c) Karşılıklı hakaret,
d) İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı,
Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer
olmadığı kararı verilir.
(5) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, sanık hakkında
mahkûmiyet kararı verilir.
(6) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, belli bir cezaya
mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanı sıra güvenlik tedbirine hükmolunur.
(7) Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya
açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.
(8) Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da
soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması
hallerinde, davanın düşmesine karar verilir. Ancak, soruşturmanın veya
kovuşturmanın yapılması şarta bağlı tutulmuş olup da şartın henüz
gerçekleşmediği anlaşılırsa; gerçekleşmesini beklemek üzere, durma kararı
verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
(9) Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza
verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
(10) Adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı
kanun yolu bakımından hüküm sayılır.
Karar ve hükümlerde gerekli oy sayısı
Temyiz İsteminin Esastan Reddi ve Onama Kararı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 302. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bölge adliye mahkemesinin temyiz olunan hükmü Yargıtay tarafından hukuka uygun bulunduğu takdirde temyiz isteminin esastan reddine karar verilir. Bölge adliye mahkemesi kararında usul ve kanuna aykırılık bulunmadığı saptandığında, temyiz itirazları reddedilerek temyiz isteminin esastan reddine ve hükmün onanmasına hükmedilir.
Hükmün Bozulması Sebepleri ve Kesin Hukuka Aykırılık Hâlleri
Yargıtay, temyiz edilen hükmü kural olarak temyiz başvurusunda gösterilen ve hükme etki edecek nitelikteki hukuka aykırılıklar sebebiyle bozar ve bu gerekçeleri ilâmında açıkça belirtir. Hükme etki edecek nitelikte bulunmayan hukuka aykırılıklar ile bazı önemsiz usul yanılgıları kararda gösterilmekle birlikte bozma nedeni sayılmaz.
Temyiz incelemesi ve bozma kurallarının uygulanmasında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 289. maddesi hükümleri saklı tutulmuştur. Kanunun 289. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, temyiz dilekçesinde veya beyanında gösterilmemiş olsa dahi mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması ya da hâkimlik görevini yapmaktan kanun gereğince yasaklanmış hâkimin hükme katılması gibi sınırlı sayılan hâllerde hukuka kesin aykırılık var sayılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 289Kaynağı aç
da aşağıda yazılı hâllerde hukuka kesin aykırılık var sayılır:
a) Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması.
b) Hâkimlik görevini yapmaktan kanun gereğince yasaklanmış hâkimin hükme
katılması.
c) Geçerli şüphe nedeniyle hakkında ret istemi öne sürülmüş olup da bu
istem kabul olunduğu hâlde hâkimin hükme katılması veya bu istemin kanuna
aykırı olarak reddedilip hâkimin hükme katılması.
d) Mahkemenin kanuna aykırı olarak davaya bakmaya kendini görevli veya
yetkili görmesi.
e) Cumhuriyet savcısı veya duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması
gereken diğer kişilerin yokluğunda duruşma yapılması.
f) Duruşmalı olarak verilen hükümde açıklık kuralının ihlâl edilmesi.
g) Hükmün 230 uncu madde gereğince gerekçeyi içermemesi.
h) Hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının
sınırlandırılmış olması.
i) Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması.
Sanığın yararına olan kurallara aykırılık
Dilekçede Yer Almayan Aykırılıklar ve Dayanak İşlemlerin Durumu
Hüküm temyiz dilekçesinde gösterilen sebeplerle bozulduğunda, kanunun 302. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca dilekçede açıklanmamış olsa bile saptanan diğer bütün hukuka aykırılık hâlleri de ilâmda gösterilir. Ayrıca hükmün bozulmasına neden olan hukuka aykırılık hükme esas olarak saptanan işlemlerden kaynaklanmışsa, anılan maddenin dördüncü fıkrası gereğince bu işlemler de aynı zamanda bozulur.
Bozma Kararının Hükme Etkisi ve Direnme Usulü
Temyize konu hüküm birden fazla kısımdan oluştuğunda, bu bölümlerden biri veya birkaçı için temyiz isteminin esastan reddine ayrıca karar verilmemişse hükmün tamamı bozulmuş sayılır ve bozma ile hüküm ortadan kalkar. Bölge adliye mahkemesince verilen istinaf başvurusunun esastan reddi kararı ilk derece mahkemesinin hükmüne sıkı sıkıya bağlı olduğundan, Yargıtay incelemesi neticesinde verilen bozma kararıyla ilk derece mahkemesi hükmü de tamamen ortadan kalkmaktadır.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 304. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca istinaf başvurusunun esastan reddi kararının bozulması hâlinde dosya gereği için kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir. Bu kapsamda bölge adliye mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddi şeklinde direnme kararı verilemez; direnme kararı ilk derece mahkemesince verilebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 304Kaynağı aç
302 nci maddenin birinci fıkrası veya 303 üncü madde uyarınca verilen kararlara
ilişkin dosya ilk derece mahkemesine, kararın bir örneği ise bölge adliye
mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.
(2) Yargıtay, dosyayı 303 üncü
maddede belirtilenlerin dışında kalan hâllerde yeniden incelenmek ve hüküm
verilmek üzere hükmü bozulan bölge adliye mahkemesine veya diğer bir bölge
adliye mahkemesine gönderir. (Ek cümleler:20/2/2019-7165/8 md.) Ancak
bozma kararı,
a) İstinaf başvurusunun esastan reddi
kararına ilişkin ise dosya, gereği için kararı veren ilk derece mahkemesine,
b) Hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf
başvurusunun esastan reddi kararına ilişkin ise dosya, gereği için kararı veren
ilk derece mahkemesine ya da bozma kararının içeriği doğrultusunda Yargıtayca
uygun görülmesi halinde bölge adliye mahkemesine,
gönderilir. Dosyanın ilk derece mahkemesine gönderildiği hallerde,
kararın bir örneği de bölge adliye mahkemesine gönderilir.
(3) Hüküm, mahkemenin hukuka aykırı
olarak kendisini görevli veya yetkili görmesinden dolayı bozulmuşsa, Yargıtay
aynı zamanda dosyayı görevli veya yetkili mahkemeye gönderir.
(4) İlk derece mahkemesi tarafından doğrudan temyiz yolu açık bulunan
hükümlerle ilgili olarak verilen karara ilişkin dosya, hükmü veren ilk derece
mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.
Yargıtayda hükmün açıklanması
Bozma Sonrasında Dosyanın Gönderileceği Merciler
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 304. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, temyiz isteminin esastan reddi hâlinde dava dosyası ilk derece mahkemesine, ilâmın bir sureti ise bölge adliye mahkemesine ulaştırılmak üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi edilir. Bozma durumunda ise dosya kural olarak yeniden ele alınıp karara bağlanması amacıyla hükmü bozulan veya başka bir bölge adliye mahkemesine gönderilir; ancak istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararlar bozulduğunda dosya gereği yapılmak üzere ilk derece mahkemesine iletilir ve kararın bir örneği bölge adliye mahkemesine de bildirilir.
Bozma kararı hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi kararına ilişkin bulunduğunda dosya, gereği için kararı veren ilk derece mahkemesine veya bozma kararının içeriği doğrultusunda Yargıtayca uygun görülmesi hâlinde bölge adliye mahkemesine gönderilir. Mahkemenin kanuna aykırı olarak kendisini görevli veya yetkili görmesinden ötürü bozma verildiğinde dosya Yargıtay tarafından aynı zamanda görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir. İlk derece mahkemesinden doğrudan temyiz yolu açık kararlarda ise dosya hükmü veren ilk derece mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edilir.
Yargıtay Kararlarında Bozma Nedenine İlişkin Uygulamalar
Temel ceza tayin edilirken somut dayanaklar belirtilmeden, yasal ve yeterli olmayan gerekçelerle eylemle orantısız biçimde fazla ceza verilmesi Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 302. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bozma nedeni kabul edilmiştir.
Zorunlu müdafiliğe tabi bir suçtan yürütülen yargılamada, kararın tefhim edildiği duruşmada sanık müdafii hazır bulundurulmadan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi savunma hakkının kısıtlanması sayılarak kanunun 302. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hükmün bozulmasını gerektirir.
Kimlik belgesi bulunmayan yabancı uyruklu sanıkların pasaport veya resmi belgeleri sağlanmadan ve uluslararası iş birliği kanallarıyla kesin kimlik tespiti yapılmadan mahkûmiyet kurulması infazda duraksamaya neden olduğundan hükmün 302. maddenin ikinci fıkrası gereğince bozulması gerekir.
CMK 302/1 uyarınca temyiz isteminin esastan reddi ne anlama gelir?
Temyiz incelenmesine tabi tutulan bölge adliye mahkemesi kararının Yargıtayca hukuka uygun bulunarak temyiz itirazlarının reddedilmesi ve hükmün onanması anlamına gelir.
Temyiz dilekçesinde yer almayan aykırılıklar bozma ilâmında gösterilir mi?
Hüküm temyiz dilekçesindeki sebeplerle bozulduğunda, dilekçede ileri sürülmemiş olsa dahi tespit edilen diğer bütün hukuka aykırılıklar ile kanunun 289. maddesindeki kesin aykırılık hâlleri ilâmda gösterilir.
Hükme etki etmeyen usul yanılgıları bozma nedeni sayılır mı?
Hükmün esasına etki edecek kuvvette görülmeyen hukuka aykırılıklar ile bazı önemsiz usul yanılgıları Yargıtay ilâmında gösterilmekle birlikte bozma nedeni sayılmaz.
Hükmün bozulması hükme esas işlemleri kapsar mı?
Hükmün bozulmasına sebep olan hukuka aykırılık hükme esas olarak saptanan işlemlerden kaynaklanmışsa, kanunun 302. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince bu işlemler de aynı zamanda bozulur.
İstinafın esastan reddi bozulduğunda direnme yetkisi kime aittir?
İstinaf başvurusunun esastan reddi kararının bozulmasıyla dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinden bölge adliye mahkemesi direnme kararı veremez; direnme kararı ilk derece mahkemesince verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy