Kaçaklar Hakkında Zorlama Amaçlı Elkoyma ve Kayyım Atanması
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 248. maddesinin birinci fıkrasına göre, kaçak durumundaki şüpheli veya sanığın Cumhuriyet savcısına başvurmasını ya da duruşmaya bizzat gelmesini temin etmek amacıyla Türkiye'de bulunan mal varlığına elkonulabilir. Bu tedbir kaçağın Türkiye'deki mallarını, haklarını ve alacaklarını kapsar. Elkoyma işlemi Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya mahkeme kararıyla gerçekleştirilir; ayrıca tedbirin hedeflenen amaçla orantılı olması yasal bir zorunluluktur. Malların yönetimi amacıyla gerektiğinde bir kayyım atanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 248Kaynağı aç
savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla
Türkiye'de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına amaçla orantılı olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya
mahkeme kararıyla elkonulabilir ve gerektiğinde idaresi için kayyım atanır.
Elkoyma ve kayyım atama kararı müdafiine bildirilir.[88]
(2) Birinci fıkra hükmü;
a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan;
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),
3. Hırsızlık (madde 141, 142),
4. Yağma (madde 148, 149),
5. Güveni kötüye kullanma (madde 155),
6. Dolandırıcılık (madde 157, 158),
7. Hileli iflas (madde 161),
8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
9. Parada sahtecilik (madde 197),
10. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220),
11. Zimmet (madde 247),
12. İrtikâp (madde 250),
13. Rüşvet (madde 252),
14. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
15. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),
16. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306,
307, 308),
17. (Ek: 24/11/2016-6763/33 md.) Anayasal
Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313),
18. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde
315),
19. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337),
Suçları,
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar,
Hakkında uygulanır.
(3) Elkonulan mal, hak ve alacakların korunmasında, elkoymaya ilişkin
hükümler uygulanır. Tedbirlere ilişkin kararların özetinin bir gazetede ilânına
sulh ceza hâkimince veya mahkemece karar
verilebilir.[89]
(4) Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda
elkoymanın kaldırılmasına karar verilir.
(5) Kaçak hakkında 100 üncü ve sonraki maddeler gereğince, sulh ceza
hâkimi veya mahkeme tarafından yokluğunda tutuklama kararı verilebilir.
(6) Sulh ceza hâkimi veya mahkeme
elkoymaya karar verdiğinde, kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü bulunduğu
yakınlarının alınan tedbirler nedeniyle yoksulluğa düşebileceklerini saptarsa,
bunların geçimlerini sağlamak üzere, elkonulan mal varlığından sosyal durumları
ile orantılı miktarda yardımda bulunulması konusunda kayyıma izin verir.[90]
(7) 246 ncı madde hükmü kaçaklar hakkında da uygulanır.
(8) Bu kararlara karşı itiraz edilebilir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Tüzel
Kişilerin Soruşturmada ve Kovuşturmada Temsili
Tüzel kişinin temsili
Sulh ceza hâkimi veya mahkeme tarafından verilen zorlama amaçlı elkoyma ile kayyım atanmasına ilişkin kararlar, kaçağın müdafiine usulünce bildirilir.
Elkoyma Tedbirinin Uygulanabileceği Katalog Suçlar
Zorlama amaçlı elkoyma tedbiri her suç isnadında uygulanamaz. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 248. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu tedbir yalnızca kanunda sayılan sınırlı katalog suçlar için geçerlidir. Türk Ceza Kanunu kapsamında bu suçlar; soykırım ve insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, parada sahtecilik, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, zimmet, irtikâp, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar, Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar, silahlı örgüt veya bu örgütlere silah sağlama ile Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk olarak düzenlenmiştir.
Ayrıca 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'da tanımlanan silah kaçakçılığı suçları, Bankalar Kanunu'nda yer alan zimmet suçu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda hapis cezasını gerektiren suçlar ile Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 68 ve 74. maddelerinde tanımlanan suçlar da bu tedbirin tatbik edilebileceği özel ceza hükümleri arasında yer alır.
Tedbirin İlanı ve Mal Varlığının Korunması Usulü
CMK m. 248/3 uyarınca elkonulan mal, hak ve alacakların muhafazası ile idaresinde elkoymaya ilişkin genel kanun hükümleri tatbik olunur. Bunun yanında sulh ceza hâkimi veya mahkeme, kaçak hakkında uygulanan tedbirlere ilişkin kararların özetinin bir gazetede ilan edilmesine karar verebilir.
Kaçağın Yakalanması veya Teslim Olması Halinde Tedbirin Kaldırılması
Kaçak hakkında uygulanan elkoyma işlemi, kişiyi adli makamlar önüne getirmeyi hedefleyen zorlayıcı bir tedbirdir. Kaçak sanık veya şüpheli yakalandığında ya da kendiliğinden gelerek teslim olduğunda, elkoyma tedbirinin varlık gerekçesi ortadan kalkar. Bu nedenle kanunun 248. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca elkoymanın derhal kaldırılmasına karar verilir.
Kaçak Yakınlarının Geçimi İçin Sosyal Yardım İzni
Elkoyma kararı verilirken kaçağın ailesinin mağduriyeti gözetilir. Sulh ceza hâkimi veya mahkeme elkoymaya hükmettiğinde, kaçağın kanunen bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının alınan tedbirler nedeniyle yoksulluğa düşebileceğini saptarsa, bu kişilerin geçimlerini temin etmek üzere elkonulan mal varlığından sosyal durumlarıyla orantılı bir yardım yapılması için atanan kayyıma izin verir.
Kaçak Hakkında Yokluğunda Tutuklama Kararı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 248. maddesinin beşinci fıkrası gereğince, kaçak sanık veya şüpheli hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. ve sonraki maddelerinde düzenlenen tutuklama kuralları çerçevesinde sulh ceza hâkimi veya mahkemece gıyabında, yani yokluğunda tutuklama kararı verilebilir.
Kaçaklar İçin Güvence Belgesi Verilmesi
CMK m. 248/7 atfı doğrultusunda, kaçaklar hakkında da CMK m. 246'da yer alan güvence belgesi hükümleri uygulanır. Bu doğrultuda mahkeme, duruşmaya gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına ilişkin kaçak sanığa bir güvence belgesi düzenleyebilir ve bu güvenceyi belirli koşullara bağlayabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 246Kaynağı aç
gelmesi hâlinde tutuklanmayacağı hususunda bir güvence belgesi verebilir ve bu
güvence koşullara bağlanabilir.
(2) Sanık, hapis cezası ile mahkûm olur veya kaçmak hazırlığında bulunur
veya güvence belgesinin bağlı olduğu koşullara uymazsa belgenin hükmü kalmaz.
İKİNCİ
BÖLÜM
Kaçakların
Yargılanması
Kaçağın tanımı[83]
Sanığa sağlanan bu bağışıklık mutlak değildir. Sanık hapis cezası ile mahkûm olduğu, kaçmak hazırlığında bulunduğu veya güvence belgesinde tayin edilen koşullara uymadığı takdirde verilen güvence belgesi kendiliğinden hükmünü yitirir.
CMK 248 Kararlarına Karşı Başvurulabilecek Kanun Yolu
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 248. maddesinin sekizinci fıkrasına göre, madde uyarınca verilen tüm kararlara karşı itiraz kanun yoluna başvurulması mümkündür.
Kaçak hakkında elkonulan mallar ne zaman iade edilir?
Kaçak şüpheli veya sanık yakalandığında ya da adli makamlara kendiliğinden gelip teslim olduğunda elkoyma tedbirinin kaldırılmasına karar verilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Kaçağın ailesi elkoyma yüzünden geçim sıkıntısına düşerse ne yapılır?
Sulh ceza hâkimi veya mahkeme, kaçağın bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının yoksulluğa düşeceğini tespit ederse geçimlerini temin etmek üzere elkonulan mal varlığından sosyal durumlarına uygun yardım yapılması hususunda kayyıma izin verir.
Kaçak sanığa verilen güvence belgesi hangi hallerde geçersiz olur?
Sanığın hapis cezası ile mahkûm olması, kaçmak hazırlığında bulunması veya belgede kararlaştırılan koşullara riayet etmemesi durumunda güvence belgesinin hükmü kalmaz.
CMK 248 uyarınca verilen kararlara itiraz edilebilir mi?
CMK m. 248 kapsamında sulh ceza hâkimi veya mahkeme tarafından tesis edilen kararlara karşı itiraz kanun yoluna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy