Suç Konusu Olmayan Eşyanın Müsaderesi ve Genel Usulden Farkı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 259. maddesinin birinci fıkrasına göre, suç oluşturmayan ancak yalnızca el koyma ve müsadere yaptırımına bağlı tutulan eşyalar hakkında duruşma açılmadan sulh ceza hâkimi tarafından karar tesis edilir. Söz konusu usul, aynı Kanun'un 256. maddesindeki genel müsadere rejiminden ayrılır. Nitekim 256. maddenin ilk fıkrası gereğince kamu davasının bulunmadığı ya da açılan davada esas hükümle birlikte eşya hakkında karar kurulmadığı durumlarda Cumhuriyet savcısı veya katılan davaya bakmaya yetkili mahkemeden talepte bulunabilir. Buna karşılık 259. madde uyarınca, suç teşkil etmeyip salt müsadereye tâbi tutulan mallar bakımından sulh ceza hâkimi ilgilinin istemi üzerine evrak incelemesiyle sonuca varır ve bu kararlar aleyhine ilgililer tarafından itiraz kanun yoluna başvurulabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 259Kaynağı aç
eşyanın müsaderesine sulh ceza hâkimi tarafından duruşma yapılmaksızın karar
verilir.
ALTINCI
KİTAP
Kanun
Yolları
BİRİNCİ
KISIM
Genel
Hükümler
Kanun yollarına başvurma hakkı
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 256Kaynağı aç
davası açılmamış veya kamu davası açılmış olup da esasla beraber bir karar
verilmemişse; karar verilmesi için, Cumhuriyet savcısı veya katılan, davayı
görmeye yetkili mahkemeye başvurabilir.
(2) Kamu davası açılmış olup da iade edilmesi gereken eşya veya
malvarlığı değerleri ile ilgili olarak esasla birlikte bir karar verilmemiş
olması durumunda, mahkemece re'sen veya ilgililerin istemi üzerine bunların
iadesine karar verilir.
Duruşma ve karar
Sulh Ceza Hâkimliğinin Görevi ve Duruşmasız İnceleme
Herhangi bir suça vücut vermeyen, suçta araç olarak kullanılmayan, hakkında kovuşturma yürütülmeyen ancak bulundurulması ya da nakli ruhsat ve izne bağlı olduğu için zoralımı gereken eşyaların tasfiyesi sulh ceza hâkimliğinin görevindedir. 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un Ek 1. maddesi uyarınca; soruşturma aşamasında hâkim eliyle yürütülecek iş ve kararlar ile mevzuatta açıkça sulh ceza merciine bırakılan işlemler sulh ceza hâkimliklerince yerine getirilirken, kovuşturma ve yargılama faaliyetine dair görevler asliye ceza mahkemelerine aittir. Bu yasal ayrım gereği, suç vasfı taşımayıp salt müsadere konusu teşkil eden mallara dair istemler asliye ceza mahkemesince değil sulh ceza hâkimliğince değerlendirilir. Hâkimlikçe bu inceleme duruşma icra edilmeksizin tamamlanır ve bu tür taleplerde duruşma yapılması gerektiği saikiyle sulh ceza hâkimliği kararının kaldırılması kanuna aykırılık oluşturur.
5320 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNUNUN YÜRÜRLÜK VE UYGULAMA ŞEKLİ HAKKINDA KANUN m. Ek Madde 1Kaynağı aç
md.)
(1) Kanunlarda sulh ceza mahkemesi
veya sulh ceza hâkimine yapılan atıflardan,
a) İdari yaptırım kararlarına
karşı yapılan başvurulara, yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi
gerekli karar ve işlemlere ve kanunlarda sulh ceza mahkemesince veya hâkimince verilmesi
öngörülen karar veya işlemlere ilişkin olanlar sulh ceza hâkimine,
b) Yargılamaya ilişkin olanlar
asliye ceza mahkemesine veya hâkimine,
yapılmış sayılır.
Ruhsatsız Silahlar, İade Esasları ve Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararları
Taşıma ruhsatının iptal edilmesi sonrasında tanınan sürede üçüncü kişilere devri sağlanmayan veya ruhsat süresinin yenilenmemesi ve devredilmemesi sebebiyle el konulan silahlar hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişse, suç teşkil etmeyen ve sadece müsaderesi gereken bu silahlara ilişkin talepler Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 259. maddesi gereğince sulh ceza hâkimliğince duruşmasız incelenir. Buna karşılık, hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilen ve 6136 sayılı Kanun kapsamında yasak niteliği bulunmayan, suç işlenmesine tahsis edildiğine veya suçtan meydana geldiğine dair iddia veya delil bulunmayan eşyaların sahibine iadesi gerekir. Nitekim 5271 sayılı Kanun'un 256. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iade edilmesi gereken eşya veya malvarlığı değerleri hakkında esasla birlikte karar verilmemiş olması durumunda da mahkemece re'sen veya ilgililerin istemi üzerine iade kararı verilir.
Bizatihi Müsadereye Tâbi Eşyalar ve İdari Yargının Görev Alanı
Menşei kaçak olan orman emvali, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 259. maddesi kapsamında bizatihi müsadereye tâbi nitelik taşımakta olup 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 108. maddesinin son fıkrası delaletiyle Türk Ceza Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca müsaderesine karar verilmesi gerekir; bu tür emvalin istirdadı kabil olmak üzere idareye bırakılması hukuka uygun düşmez. Diğer yandan, idari para cezası ve idari yaptırım kararına bağlı mülkiyetin kamuya geçirilmesi niteliğindeki tedbirlerde, aynı işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren kararların bulunması durumunda hukuka aykırılık iddiaları ve buna bağlı müsadere talebi hakkında adli yargı mercilerince değil, idari yargı merciince karar verilmesi esastır.
Kesinleşen Müsadere Kararlarına Karşı Kanun Yararına Bozma
İstinaf ya da temyiz denetiminden geçmeksizin bağlayıcılık kazanan hâkim veya mahkeme kararlarında hukuki sakatlık tespit edildiğinde olağanüstü başvuru yoluna gidilebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin ilk fıkrası kapsamında; kesin nitelikli kararlardaki hukuka aykırılıklar hakkında bilgi edinen Adalet Bakanlığı, kanuni gerekçelerini ortaya koyarak hükmün bozulması talebini yazılı biçimde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletmektedir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka
aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca
bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.[144]
(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya
hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine
verir.
(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse,
karar veya hükmü kanun yararına bozar.
(4) Bozma nedenleri:
a) 223 üncü maddede tanımlanan ve
davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya
mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.
b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya
savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz.
c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise,
aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.
d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını
gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini
gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.
(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurması
Suç konusu olmayan eşyanın müsaderesinde duruşma yapılır mı?
Hayır, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 259. maddesi gereğince suç konusu olmayıp sadece müsadereye tâbi bulunan eşyanın müsaderesine sulh ceza hâkimi tarafından duruşma yapılmaksızın evrak üzerinden karar verilir.
Ruhsatı yenilenmeyen silahın müsadere talebini hangi merci karara bağlar?
Ruhsat süresinin yenilenmemesi veya devredilmemesi sebebiyle muhafaza altına alınan ve hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen silahın müsadere talebini inceleme görevi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 259. maddesi uyarınca sulh ceza hâkimliğine aittir.
Suçta kullanılmayan ve yasak niteliği bulunmayan eşya iade edilir mi?
Evet, 6136 sayılı Kanun kapsamında yasak niteliği taşımayan ve suçun işlenmesine tahsis edildiğine ya da suçtan meydana geldiğine dair delil bulunmayan eşyanın müsadere edilmeyip sahibine iadesine karar verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy