CMK 94 Kapsamında Yetkili Merci Önüne Çıkarılma ve Süre
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 94. maddesinin ilk fıkrasına göre, soruşturmada yahut kovuşturmada mahkeme veya hâkim kararıyla hakkında yakalama emri çıkarılan şahsın, yakalanmasının ardından azami yirmi dört saatlik zaman zarfında ilgili yargı merciinin huzuruna getirilmesi zorunludur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 94Kaynağı aç
(1) Hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine
soruşturma veya kovuşturma evresinde yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat
içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır.
(2) Yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya
mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde,
mevcut değil ise en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim
sisteminin kullanılması suretiyle yetkili hâkim veya mahkeme tarafından bu
kişinin sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.
(3) (Ek:8/7/2021-7331/12 md.) İfadesi alınmak amacıyla düzenlenen
yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte
yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılması,
Cumhuriyet savcısı tarafından emredilebilir. Bu hüküm her yakalama emri için
ancak bir kez uygulanabilir. Taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye, yakalama
emrinin düzenlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından bin Türk lirası idari
para cezası verilir.
Yakalanan veya gözaltına alınanın durumunun yakınlarına bildirilmesi
Söz konusu yirmi dört saatlik müddette yetkili yargı yerine sevkin gerçekleştirilemediği hallerde; yakalanan kişinin yakalandığı mahaldeki adliye veya burası elverişli değilse en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim altyapısından faydalanılarak yetkili merci tarafından sorgulanması veya ifadesinin tespit edilmesi gerekir.
Taahhüt Üzerine Serbest Bırakılma ve İdari Para Cezası
Yalnızca ifade alma gayesiyle çıkarılmış yakalama emirlerinde, mesai saatlerinin haricinde yakalama yapılmışsa ve şahıs tayin edilecek tarihte adli mercide hazır bulunacağını taahhüt etmekteyse, Cumhuriyet savcısının talimatıyla salıverilebilir. Bu imkân genel yakalamalar için geçerli olmayıp münhasıran ifade amacına ve mesai dışı yakalanma şartına bağlanmıştır.
Belirtilen taahhüt yoluyla salıverilme usulü, bir yakalama emrine istinaden en fazla bir defa tatbik edilebilir. Verdiği söze uymayarak tayin edilen günde gelmeyen kişilere ise emrin tanzim edildiği mahaldeki Cumhuriyet savcılığınca bin Türk lirası tutarında idari yaptırım uygulanır.
Yakalama Emrinin Düzenlenmesi ve Kaçma Halleri
5271 sayılı Kanun'un 98. maddesinin ilk fıkrası doğrultusunda, soruşturma aşamasındayken tebligata rağmen müracaat etmeyen ya da kendisine ulaşılamayan şüpheliler için savcılığın talebiyle sulh ceza hâkimliğince yakalama kararı tanzim edilebilir. Tutuklama talebinin geri çevrilmesine yapılan itirazın kabul gördüğü durumlarda da itiraz mercii bu emri tesis edebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 98Kaynağı aç
evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında,
Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri
düzenlenebilir. Ayrıca, tutuklama isteminin reddi kararına itiraz halinde,
itiraz mercii tarafından da yakalama emri düzenlenebilir.
(2) Yakalanmış iken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık
ya da tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında
Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilirler.
(3) Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri re'sen veya
Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir.
(4) Yakalama emrinde, kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği ve
yüklenen suç ile yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir.
Yönetmelik
Yargılama safhasında kaçak konumunda olan sanıklar bakımından yakalama emrinin tanzimi, Cumhuriyet savcısının talebi doğrultusunda yapılabileceği gibi doğrudan hâkim yahut mahkeme inisiyatifiyle de kararlaştırılabilir.
Gözaltı ya da muhafaza esnasında kolluk görevlilerinden kaçan şüpheli ve sanıklar ile cezaevi yahut tutukevinden firar eden tutuklu ve hükümlüler söz konusu olduğunda, adli makamların yanı sıra kolluk birimleri ile Cumhuriyet savcıları da yakalama müzekkeresi hazırlayabilir.
Yakalama Emrinde Gösterilecek Hususlar
Kanun'un 98. maddesinin dördüncü fıkrasına nazaran düzenlenen belgede; şahsın bilinen kimlik verileri, belirgin fiziksel nitelikleri, isnat edilen fiil ile yakalandıktan sonra sevk edileceği merci açık şekilde yer almalıdır.
Yakalama emriyle yakalanan kişi kaç saat içinde mahkemeye çıkarılır?
Hâkim veya mahkemece aranan şahıs yakalandığında azami yirmi dört saat zarfında ilgili yargı yerinin huzuruna çıkarılmalıdır. Sevkin bu zaman zarfında fiilen gerçekleştirilememesi durumunda, yakalanılan adliyedeki ya da civardaki en yakın adli birimdeki sesli ve görüntülü sistem üzerinden yetkili merci tarafından ifade veya sorgu işlemi tamamlanır.
Mesai saatleri dışında yakalanan kişi taahhütle serbest bırakılabilir mi?
Yalnızca beyanının alınması maksadıyla yakalama çıkarılan ve çalışma saatleri haricinde yakalanan şahıslar, bildirilen günde adliyede bulunacaklarını taahhüt etmeleri halinde Cumhuriyet savcısının talimatıyla serbest bırakılabilir.
Taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye ne ceza verilir?
Taahhütle salıverilmesine karşın bildirilen tarihte hazır bulunmayan kişiye, yakalama emrini çıkaran yerdeki Cumhuriyet savcılığınca bin Türk lirası idari yaptırım cezası tatbik edilir. Taahhüt yoluyla serbest kalma hakkı ise her bir yakalama kararı kapsamında tek bir defa kullanılabilir.
Kolluk kuvvetleri hangi hallerde yakalama emri düzenleyebilir?
Kolluğun gözetimindeyken firar eden şüpheli ve sanıklar ile infaz kurumu ya da tutukevinden kaçmayı başaran şahıslar hakkında kolluk makamları ve Cumhuriyet savcıları doğrudan yakalama emri düzenleme yetkisine sahiptir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy