Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesine göre, hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu sebeple Cumhuriyet savcısı ya da mahkemece kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak denir. Bu düzenleme, adli mercilerin işlemlerinden kaçınan şüpheli veya sanıklar hakkında ceza muhakemesinin işleyişini temin etmeye yönelik usuli kuralları belirler.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 247Kaynağı aç
veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde
saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet
savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak
denir.
(2) (Ek: 25/5/2005 – 5353/31 md.)[84] Hakkında, 248 inci maddenin
ikinci fıkrasında belirtilen suçlardan dolayı soruşturma
veya kovuşturma başlatılmış olan şüpheli veya
sanığın, yetkili Cumhuriyet savcısı veya
mahkemece usulüne göre yapılan tebligata uymamasından dolayı verilen zorla
getirilme kararı da yerine getirilemez ise, Cumhuriyet
savcısı veya mahkeme;
a) Çağrının bir gazete ile şüpheli veya
sanığın bilinen konutunun kapısına asılmak suretiyle ilânına karar verir;
yapılacak ilânlarda, onbeş gün içinde gelmediği takdirde 248 inci maddede
gösterilen tedbirlere hükmedilebileceğini ayrıca açıklar,
b) Bu işlemlerin yerine getirildiğinin bir tutanak ile saptanmasından
itibaren onbeş gün içinde başvurmayan şüpheli veya sanığın kaçak olduğuna karar
verir.[85]
(3) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 22/3/2023 Tarihli ve E:
2022/145, K: 2023/59 Sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenleme:2/3/2024-7499/16
md.) Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu
yapılmamış ise, mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.[86]
(4) Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa, mahkeme barodan
bir avukat görevlendirilmesini ister.
Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi[87]
Kaçaklık Kararının Verilme Aşamaları ve Şartları
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 248. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma başlatılmış olması durumunda kaçaklık usulü gündeme gelir. Yetkili Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından usulüne göre tebligat yapılmasına rağmen çağrıya uymayan şüpheli ya da sanık hakkında zorla getirilme kararı verilir. Bu kararın yerine getirilememesi halinde, çağrının bir gazete ile ilgilinin bilinen konutunun kapısına asılması suretiyle ilan edilmesine karar verilir. Yapılacak ilanda, ilgilinin on beş gün içinde gelmemesi halinde kanunda öngörülen tedbirlere hükmedilebileceği belirtilir.
İlan ve bilinen konut kapısına asma işlemlerinin bir tutanakla tespit edilmesinden itibaren on beş gün içinde yetkili mercilere başvurmayan şüpheli veya sanık hakkında kaçak olduğuna karar verilir. İlgili katalog suçlar kapsamında yer almayan suç isnatlarında ise bu usul işletilerek kaçaklık kararı verilemez.
Kaçak Sanık Hakkında Kovuşturma ve Hüküm Verme Sınırları
Hakkında kaçak kararı verilmiş olan sanık bakımından kamu davası açılması ve kovuşturma yürütülmesi mümkündür. İddianamenin kabulü ve davanın görülmesi için isnat edilen fiilin katalog suçlar arasında yer alması aranmadığı gibi, şüphelinin ifadesinin alınmamış olması da iddianamenin iadesi sebebi yapılamaz.
Kaçak sanık hakkında kovuşturma sürdürülebilse de daha önce usulünce sorgusu yapılmamış ise yargılama neticesinde mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı kurulamaz. Yargılama makamı, sorgu işlemi tamamlanmadan sanığın aleyhine mahkûmiyet hükmü tesis edemez.
Kaçağın Temsili ve Barodan Avukat Görevlendirilmesi
Duruşma yapılan hallerde kaçak sanığın müdafii bulunmuyorsa, mahkeme tarafından barodan bir avukat görevlendirilmesi istenir. Ancak kanunda sayılan katalog suçlar haricindeki isnatlarda kaçaklık kararı verilemeyeceğinden, yasal koşulları oluşmaksızın görevlendirilen avukatın kaçak sanık adına hükmü temyiz etme yetkisi kabul edilmemektedir.
Bozma Sonrası Usul ve Duruşmaya Katılmama
Bozma kararının ardından duruşmaya gelmeyen sanık hakkında, duruşmada hazır bulunmasının gerektiği hallerde direnme kararı verilemez. Öncelikle zorla getirme veya yakalama emri düzenlenmesi, bu yollardan netice alınamaması halinde isnat edilen suçun vasfına göre Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247 ve 248. maddelerindeki kaçaklık usulünün işletilmesi icap eder.
Kaçak Hakkında Uygulanabilecek Güvence ve Zorlama Tedbirleri
Kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini temin etmek amacıyla Türkiye'de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına amaçla orantılı olarak elkonulabilir ve gerektiğinde bu mal varlığının idaresi için kayyım atanabilir. Bu tedbir, Türk Ceza Kanunu'nda yer alan soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi kanunda sınırlı olarak sayılan suçlar bakımından Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya mahkeme kararıyla tatbik edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 248Kaynağı aç
savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla
Türkiye'de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına amaçla orantılı olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya
mahkeme kararıyla elkonulabilir ve gerektiğinde idaresi için kayyım atanır.
Elkoyma ve kayyım atama kararı müdafiine bildirilir.[88]
(2) Birinci fıkra hükmü;
a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan;
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),
3. Hırsızlık (madde 141, 142),
4. Yağma (madde 148, 149),
5. Güveni kötüye kullanma (madde 155),
6. Dolandırıcılık (madde 157, 158),
7. Hileli iflas (madde 161),
8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
9. Parada sahtecilik (madde 197),
10. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220),
11. Zimmet (madde 247),
12. İrtikâp (madde 250),
13. Rüşvet (madde 252),
14. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
15. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),
16. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306,
307, 308),
17. (Ek: 24/11/2016-6763/33 md.) Anayasal
Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313),
18. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde
315),
19. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337),
Suçları,
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar,
Hakkında uygulanır.
(3) Elkonulan mal, hak ve alacakların korunmasında, elkoymaya ilişkin
hükümler uygulanır. Tedbirlere ilişkin kararların özetinin bir gazetede ilânına
sulh ceza hâkimince veya mahkemece karar
verilebilir.[89]
(4) Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda
elkoymanın kaldırılmasına karar verilir.
(5) Kaçak hakkında 100 üncü ve sonraki maddeler gereğince, sulh ceza
hâkimi veya mahkeme tarafından yokluğunda tutuklama kararı verilebilir.
(6) Sulh ceza hâkimi veya mahkeme
elkoymaya karar verdiğinde, kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü bulunduğu
yakınlarının alınan tedbirler nedeniyle yoksulluğa düşebileceklerini saptarsa,
bunların geçimlerini sağlamak üzere, elkonulan mal varlığından sosyal durumları
ile orantılı miktarda yardımda bulunulması konusunda kayyıma izin verir.[90]
(7) 246 ncı madde hükmü kaçaklar hakkında da uygulanır.
(8) Bu kararlara karşı itiraz edilebilir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Tüzel
Kişilerin Soruşturmada ve Kovuşturmada Temsili
Tüzel kişinin temsili
Sulh ceza hâkimi veya mahkeme, kaçak hakkında tutuklama şartlarının varlığı halinde yokluğunda tutuklama kararı verebilir. Diğer taraftan, elkoyma tedbiri uygulanırken kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının yoksulluğa düşebileceği belirlenirse, geçimlerini temin etmek üzere elkonulan mal varlığından sosyal durumlarına uygun miktarda yardım yapılması hususunda kayyıma izin verilir.
Kaçak şahıs yakalandığında veya kendiliğinden gelip yetkili makamlara teslim olduğunda, malları, hak ve alacakları üzerindeki elkoyma tedbirinin kaldırılmasına karar verilir. Ayrıca kanunun 248. maddesi uyarınca kaçak hakkında tesis edilen kararlara karşı ilgililer tarafından itiraz kanun yoluna başvurulabilir.
Kaçak sanık hakkında sorgusu yapılmadan mahkûmiyet kararı verilebilir mi?
Hayır, kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilirse de sanığın daha önce sorgusu yapılmamış ise mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
Şüphelinin ifadesi alınmadan kamu davası açılabilir mi?
Evet, kanuni diğer koşulların bulunması halinde şüphelinin ifadesi alınmadan da kamu davası açılabilir ve sırf ifade alınamadığı gerekçesiyle iddianame iade edilemez.
Kaçak sanığın müdafii yoksa mahkeme nasıl bir işlem yapar?
Duruşma yapılan hallerde kaçak sanığın müdafii bulunmuyorsa, mahkeme tarafından barodan bir avukat görevlendirilmesi istenir.
Kaçağın teslim olması durumunda elkonulan mallar ne olur?
Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda, mal varlığı, hak ve alacakları üzerindeki elkoyma tedbirinin kaldırılmasına karar verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy