Ceza Muhakemesinde Yetki Uyuşmazlığı ve Görevli Merci
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 17. maddesinin 1. fıkrasına göre, birkaç hâkim veya mahkeme arasında olumlu veya olumsuz yetki uyuşmazlığı çıktığında, yetkili hâkim veya mahkemeyi belirleme görevi ortak yüksek görevli mahkemeye aittir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 17Kaynağı aç
olumsuz yetki uyuşmazlığı çıkarsa, ortak yüksek görevli mahkeme, yetkili hâkim
veya mahkemeyi belirler.
Yetkisizlik iddiası
Yargı Çevresine Göre Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Aynı yargı çevresi içerisinde bulunan mahkeme ve hâkimler arasında doğan yetki uyuşmazlıklarını çözme görevi, bağlı bulundukları yüksek dereceli mahkemeye aittir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2020/6855 Esas ve 2021/555 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, aynı yargı çevresindeki uyuşmazlıklar bağlı olunan yüksek dereceli mahkemece sonuçlandırılır.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2020/6855, K. 2021/555Kaynağı aç
"İçtihat Metni"
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak ve kullanmak suçundan sanık … hakkında yapılan yargılama sonucunda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 12. maddesi gereğince mahkemenin yetkisizliğine, dosyanın Bakırköy Nöbetçi Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmesine dair Gaziosmanpaşa 14. Asliye Ceza Mahkemesinin 24/10/2019 tarihli ve 2019/554 esas, 2019/526 sayılı kararını müteakip, bu kez Bakırköy 32. Asliye Ceza Mahkemesinin 06/12/2019 tarihli ve 2019/593 esas, 2019/863 sayılı kararı ile 5271 sayılı Kanunun 12 ve devamı maddeleri gereğince mahkemenin yetkisizliğine, suç yeri bakımından dosyanın Gaziosmanpaşa Nöbetçi Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmesine dair kararı takiben, ortaya çıkan olumsuz yetki uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın gönderildiği Bakırköy 9. Ağır Ceza Mahkemesince verilen Gaziosmanpaşa 14. Asliye Ceza Mahkemesinin yetkisizlik kararının kaldırılmasına ilişkin 27/01/2020 tarihli ve 2020/283 Değişik iş sayılı Kararının;
Dosya kapsamına göre, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Yetkide olumlu veya olumsuz uyuşmazlık” başlığını taşıyan 17. maddesinde yer alan "Birkaç hakim veya mahkeme arasında olumlu veya olumsuz yetki uyuşmazlığı çıkarsa, ortak yüksek görevli mahkeme,yetkili hakim veya mahkemeyi belirler." şeklindeki düzenleme uyarınca aynı yargı çevresi içerisinde bulunan mahkeme ve hakimler arasında doğan yetki uyuşmazlıklarında uyuşmazlığı çözümlemek görevi bağlı oldukları yüksek dereceli mahkemeye ait iken farklı yargı çevresindeki mahkemeler arasındaki uyuşmazlıkta karar verme yetkisinin karar tarihi itibariyle İstanbul Bölge Adliye Mahkemelerinde olduğu gözetilerek dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde esastan inceleme yapılarak karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 22/10/2020 gün ve 94660652-105-34-9028-2020-Kyb sayılı Kanun yararına bozmaya atfen Yargıtay C.Başsavcılığından tebliğname ile Daireye ihbar ve dava evrakı ile birlikte gönderilmekle gereği düşünüldü:
Kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden talebin kabulü ile Bakırköy 9. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 27/01/2020 tarihli ve 2020/283 Değişik iş sayılı Kararın CMK'nın 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozma sebebine nazaran müteakip işlemlerin mercince yapılmasına, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİNE 11/02/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Farklı yargı çevrelerindeki mahkemeler arasında çıkan yetki uyuşmazlıklarında ise karar verme yetkisi bölge adliye mahkemesine aittir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2022/643 Esas ve 2022/2278 Karar sayılı kararında açıklandığı üzere, farklı yargı çevresindeki mahkemelerin uyuşmazlığında dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderilmesi gerekir; ağır ceza mahkemesinin bu uyuşmazlığı esastan inceleyerek karara bağlaması hukuka aykırıdır.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2022/643, K. 2022/2278Kaynağı aç
"İçtihat Metni"
Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmak suçundan sanık … hakkında yapılan yargılama sonunda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 12. maddesi gereğince mahkemenin yetkisizliğine ve suç yeri itibarıyla dosyanın … Nöbetçi Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmesine dair … 13. Asliye Ceza Mahkemesinin 10/04/2020 tarihli ve 2020/115 esas, 2020/280 sayılı kararını müteakip, bu kez 5271 sayılı Kanun'un 12 ve devamı maddeleri gereğince mahkemenin yetkisizliğine ve suç yeri bakımından dosyanın … Nöbetçi Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmesine ilişkin … 38. Asliye Ceza Mahkemesinin 03/02/2021 tarihli ve 2020/347 esas, 2021/53 sayılı kararını takiben, ortaya çıkan olumsuz yetki uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın gönderildiği … 24. Ağır Ceza Mahkemesince verilen, … 13. Asliye Ceza Mahkemesinin yetkisizlik kararının kaldırılmasına dair 16/04/2021 tarihli ve 2021/478 Değişik iş sayılı Kararının;
Dosya kapsamına göre, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun “Yetkide olumlu veya olumsuz uyuşmazlık” başlığını taşıyan 17. maddesinde yer alan "Birkaç hakim veya mahkeme arasında olumlu veya olumsuz yetki uyuşmazlığı çıkarsa, ortak Yüksek Görevli mahkeme, yetkili hakim veya mahkemeyi belirler." şeklindeki düzenleme uyarınca aynı yargı çevresi içerisinde bulunan mahkeme ve hakimler arasında doğan yetki uyuşmazlıklarında uyuşmazlığı çözümlemek görevi bağlı oldukları yüksek dereceli mahkemeye ait iken farklı yargı çevresindeki mahkemeler arasındaki uyuşmazlıkta karar verme yetkisinin karar tarihi itibarıyla İstanbul Bölge Adliye Mahkemelerinde olduğu gözetilerek dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde esastan inceleme yapılarak karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesi uyarınca bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 26/11/2021 gün ve 94660652-105-34-17022-2021-Kyb sayılı Kanun yararına bozmaya atfen Yargıtay C.Başsavcılığından tebliğname ile Daireye ihbar ve dava evrakı ile birlikte gönderilmekle gereği düşünüldü:
Kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden talebin kabulü ile … 24. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 16/04/2021 tarihli ve 2021/478 Değişik iş sayılı Kararın CMK'nin 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozma sebebine nazaran müteakip işlemlerin mercince yapılmasına, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİNE 24/02/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Bölge adliye mahkemelerinin 20 Temmuz 2016 tarihinde göreve başlamasından önceki dönemde ise farklı yargı çevresindeki mahkemeler arasındaki yetki uyuşmazlıklarını çözme yetkisi Yargıtay 5. Ceza Dairesi bünyesinde yürütülmüştür.
Soruşturma Evresinde Yetki Kararları ve Uyuşmazlık Şartı
Soruşturma evresinde Cumhuriyet başsavcılıkları arasında çıkan yetki uyuşmazlıklarının çözümü, kovuşturma mahkemeleri arasındaki uyuşmazlıklardan farklı bir usule bağlıdır. Yetki uyuşmazlığının en yakın ağır ceza mahkemesince karara bağlanabilmesi için Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 17. maddesinde mahkemeler bakımından aranan karşılıklı olumsuz yetki uyuşmazlığının bulunması zorunlu değildir. Kendisine yetkisizlik kararıyla evrak gelen Cumhuriyet başsavcılığının dosyayı yetkisizlik kararıyla göndermesi hâlinde de bu çözüm yolu işletilir.
Yetki Uyuşmazlığı Karşısında Kanun Yararına Bozma Yolu
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz denetiminden geçmeksizin kesinleşen karar ya da hükümlerde hukuka aykırılık tespit edildiğinde Adalet Bakanlığının istemiyle Yargıtay tarafından kanun yararına bozma incelemesi yapılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka
aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca
bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.[144]
(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya
hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine
verir.
(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse,
karar veya hükmü kanun yararına bozar.
(4) Bozma nedenleri:
a) 223 üncü maddede tanımlanan ve
davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya
mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.
b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya
savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz.
c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise,
aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.
d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını
gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini
gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.
(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurması
Olağanüstü bir kanun yolu olan kanun yararına bozmaya gidebilmek için sistemdeki tüm olağan hukuki yolların tüketilmiş olması zorunludur. Soruşturma aşamasındaki yetkisizlik kararlarına karşı kamu davası açıldığında mahkemelerce verilecek yetkisizlik kararlarıyla Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 17. maddesi işletilerek uyuşmazlığın çözülmesi mümkün olduğundan, olağan yargılama süreçleri işletilmeden olağanüstü kanun yoluna başvurulamaz.
Mahkemeler arasında olumlu veya olumsuz yetki uyuşmazlığını kim çözer?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca hâkimler veya mahkemeler arasında doğan yetki uyuşmazlıklarında yetkili mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler.
Aynı yargı çevresindeki mahkemelerin uyuşmazlığında görevli merci neresidir?
Aynı yargı çevresi içerisinde yer alan hâkim ve mahkemeler arasındaki yetki uyuşmazlıklarını çözme görevi, bu mahkemelerin bağlı bulunduğu yüksek dereceli mahkemeye aittir.
Farklı yargı çevrelerindeki mahkemelerin yetki uyuşmazlığını ağır ceza mahkemesi çözebilir mi?
Farklı yargı çevrelerindeki mahkemeler arasındaki uyuşmazlıklarda karar verme yetkisi bölge adliye mahkemesine ait olduğundan, ağır ceza mahkemesinin esastan inceleme yaparak karar vermesi hukuka aykırıdır.
Savcılıklar arasındaki uyuşmazlıkta karşılıklı olumsuz yetkisizlik kararı gerekir mi?
Soruşturma evresinde uyuşmazlığın en yakın ağır ceza mahkemesince incelenmesi için mahkemelerdeki gibi karşılıklı olumsuz yetki uyuşmazlığı çıkması şart değildir; yetkisizlik kararıyla dosya gönderildiğinde de yetkili merci belirlenebilir.
Yetki sorunları doğrudan kanun yararına bozma konusu yapılabilir mi?
İddianame düzenlenmesi durumunda mahkemelerce verilecek kararlarla Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 17. maddesi gereğince uyuşmazlığın çözümü mümkün olduğundan, olağan kanun yolları tüketilmeden kanun yararına bozmaya başvurulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy