Arama ve Elkoyma Tedbirlerinde Tesadüfi Delil
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 138. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, icra edilen arama veya elkoyma işlemleri esnasında yürütülen adli süreçle ilgisi bulunmayan fakat başka bir suçun gerçekleştiği şüphesini doğurabilecek bir delile rastlandığında, bu delilin koruma altına alınarak vakit kaybetmeksizin Cumhuriyet Savcılığına iletilmesi düzenlenmiştir. Maddenin gerekçesinde ise aramanın temelindeki soruşturmadan bağımsız olan ve ayrı bir suç şüphesi oluşturan eşyalara geçici olarak elkonulacağı ve durumun savcılık makamına gecikmeksizin aktarılacağı belirtilmektedir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 138Kaynağı aç
uygulanması sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi
olmayan ancak, diğer bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil
elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına
derhâl bildirilir.
(2) Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında,
yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135 inci
maddenin altıncı fıkrasında sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini
uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve
durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.
ALTINCI BÖLÜM
Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme
Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi[44]
İletişimin Denetlenmesinde Tesadüfi Delil ve Katalog Suç Şartı
Telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sırasında, yürütülen soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan bir delil elde edildiğinde CMK m. 138/2 hükmü uygulanır. Bu fıkra metninde Kanun'un 135. maddesinin altıncı fıkrasındaki suçlara yollama yapılmakta; dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin katalog suçlar ise 135. maddenin sekizinci fıkrasında düzenlenmektedir. İletişimin denetlenmesi esnasında bu katalogda sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilirse delil muhafaza altına alınır ve durum derhâl Cumhuriyet Savcılığına bildirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 135Kaynağı aç
dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil
elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim
veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla
şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda
alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını
derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.
Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.[38]
(Mülga son iki cümle: 24/11/2016-6763/26 md.)
(2) (Ek: 21/2/2014–6526/12 md.) Talepte bulunulurken hakkında bu
madde uyarınca tedbir kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini
ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenir.
(3) Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki
iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun
anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.[39]
(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen kararda, yüklenen suçun türü,
hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon
numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü,
kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir. (Ek cümle: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Ancak,
örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi
halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak
her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere
uzatılmasına karar verebilir.
(5) Şüpheli veya sanığın
yakalanabilmesi için, mobil telefonun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu
hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit
işleminin süresi belirtilir. Tespit işlemi en çok iki ay için yapılabilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir.[40]
(6) (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Şüpheli ve sanığın
telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır.
Kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği,
iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite
imkân veren kodu ve tedbirin süresi belirtilir. (Ek cümleler:
24/11/2016-6763/26 md.) Cumhuriyet savcısı
kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç
yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir.
(7) Bu madde hükümlerine göre alınan karar ve yapılan işlemler, tedbir
süresince gizli tutulur.
(8) Bu madde kapsamında dinleme, kayda
alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda
sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
3. İşkence (madde 94, 95),
4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
6. (Ek: 21/2/2014 – 6526/12 md.) Nitelikli hırsızlık (madde 142)
ve yağma (madde 148, 149) ile nitelikli
dolandırıcılık (madde 158),
7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
8. Parada sahtecilik (madde 197),
9. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/12 md.; Yeniden düzenleme:
24/11/2016-6763/26 md.) Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
10. (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Fuhuş (madde 227),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. (Ek: 24/11/2016-6763/26 md.) Tefecilik
(madde 241),
13. Rüşvet (madde 252),
14. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
15. (Değişik: 2/12/2014-6572/42 md.) Devletin
birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302) ,
16. (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
17. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Bankalar Kanununun 22 nci
maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,[41]
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda
tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(9) Bu maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir
başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.
Müdafiin bürosu ve yerleşim yeri
Tesadüfi Delillerin Bildirim Süreci ve İspat Değeri
İletişimin denetlenmesi sırasında tesadüfi delil elde edildiğinde durumun savcılığa derhâl iletilmesi gerekir. Dinlemenin bitirilmesi beklenerek veya dinlemeye devam edilip başka tesadüfi deliller de elde edildikten sonra bilgilendirme yapıldığı takdirde elde edilen tesadüfi deliller hukuka uygun kabul edilmez.
Başka bir suç isnadına ilişkin dinleme kararı kapsamında elde edilen konuşma kayıtlarının CMK m. 138/2 uyarınca ele alındığı hallerde, söz konusu kayıtların tek başına mahkûmiyet hükmüne dayanak yapılmaması ve sanıkların hukuki durumunun dosyadaki diğer delillerle birlikte incelenip tartışılarak tayin ve takdir edilmesi aranmaktadır.
İletişimin denetlenmesi sırasında tesadüfi delil niteliği kazanan görüşmeler yönünden, bu delile ulaşıldıktan sonra ilgili kişi hakkında kanuna uygun şekilde iletişimin tespiti kararı alınmadığı takdirde kayıtların suçun sübutunda hükme esas alınmaması hali gözetilmektedir.
Katalog Kapsamı Dışındaki Suçlarda Dinleme Kayıtları
Suç tarihi itibarıyla CMK m. 135 kapsamında yer almayan fiillere ilişkin dinleme kayıtları, Kanun'un 138/2. maddesi gereğince bu suçların delili olarak kullanılamaz.
Suç tarihi itibarıyla CMK m. 135/8 hükmündeki katalog suçlar arasında bulunmayan hırsızlık ile konut dokunulmazlığını bozma fiillerine ilişkin dinleme kayıtları, CMK m. 138/2 uyarınca bu suçların ispatında delil vasfı taşımaz.
Benzer şekilde cinsel taciz, tehdit ve hakaret eylemleri de katalog suçlar arasında sayılmadığından, tesadüfen elde edilen iletişim tespit tutanakları CMK m. 138/2 gereğince delil olarak kullanılamaz.
Arama sırasında başka bir suçun deliline rastlanırsa ne yapılır?
CMK m. 138/1 uyarınca, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi bulunmayan ancak başka bir suçun işlendiği şüphesini doğurabilecek delil derhâl muhafaza altına alınır ve durum geciktirilmeksizin Cumhuriyet Savcılığına bildirilir.
Tesadüfi dinleme kayıtları tek başına mahkûmiyet için yeterli midir?
Başka bir suç soruşturmasındaki dinleme kararına dayanılarak elde edilen kayıtlar değerlendirilirken, CMK m. 138/2 kapsamında bu kayıtların tek başına mahkûmiyete dayanak yapılmaması ve dosyadaki diğer delillerle birlikte incelenip tartışılarak hüküm kurulması aranmaktadır.
Katalog dışındaki suçlarda tesadüfi dinleme delili kullanılabilir mi?
Hayır, suç tarihi itibarıyla CMK m. 135 kapsamındaki katalog suçlar arasında yer almayan fiillere ilişkin dinleme kayıtları CMK m. 138/2 gereğince o suçun delili olarak kullanılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy