Tazminat İsteminde Kanuni Süreler
Ceza muhakemesinde haksız koruma tedbirleri sebebiyle tazminat talebinde bulunabilmek için kanunda öngörülen ikili sürenin gözetilmesi gerekir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 142. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tazminat talebi, kararın ya da hükmün kesinleştiğinin ilgilisine tebliğ edilmesinden başlayarak üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 142Kaynağı aç
tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme
tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.
(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o
yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde
başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara
bağlanır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Ancak, 141 inci
maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler
bakımından 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun
Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bu
fıkra uyarınca 6384 sayılı Kanun kapsamında olmasına rağmen ağır ceza
mahkemesine yapılan istemler, Komisyona gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin
görev alanına giren ve girmeyen istemler birlikte yapılmış ise ağır ceza
mahkemesi görev alanına girmeyen istemleri ayırmak suretiyle Komisyona
gönderir. Bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır.
(3) Tazminat isteminde bulunan
kişinin dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve
zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi
gereklidir.
(4) Dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda mahkeme,
eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini
ilgiliye duyurur. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe, mahkemece, itiraz
yolu açık olmak üzere reddolunur.
(5) Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe
ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki
temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı
olarak bildirmesini ister.[51]
(6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat
hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında
mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine
yaptırmaya yetkilidir.
(7) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/20 md.) Mahkeme, kararını duruşmalı
olarak verir. İstemde bulunan ile Hazine temsilcisi, açıklamalı çağrı kâğıdı
tebliğine rağmen gelmezlerse, yokluklarında karar verilebilir.
(8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine
temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle
yapılır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.)
Karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında
karar verilir. Bölge adliye mahkemelerince bu fıkra uyarınca verilen kararlar
kesindir.
(9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139
md.) Tazminat davaları nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince
hesaplanan nisbî avukatlık ücreti ödenir. Ancak, ödenecek miktar Tarifede sulh
ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır
ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla
olamaz.
(10) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139
md.) Tazminata ilişkin mahkeme kararları, kesinleşmeden ve idari başvuru
süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında
hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye
yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirimin yapıldığı
tarihten itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması
halinde, karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.
Tazminatın geri alınması
Yetkili Mahkeme ve Komisyona Gönderme Usulü
5271 sayılı Kanun'un 142. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında tazminat başvurusu kural olarak zarara uğrayan kişinin ikamet ettiği yerdeki ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. Şayet ilgilinin oturduğu yer ağır ceza mahkemesi tazminata neden olan işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başkaca bir ağır ceza dairesi bulunmuyorsa dosya en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki tazminat taleplerinde 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. 6384 sayılı Kanun kapsamında olmasına rağmen ağır ceza mahkemesine yapılan istemler Komisyona gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren ve girmeyen istemlerin birlikte yapılması durumunda mahkeme görev alanına girmeyenleri ayırarak Komisyona gönderir ve bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır.
Dilekçe Düzenlemesi ve Eksikliklerin Giderilmesi
Tazminat isteminde bulunan kişinin hazırlayacağı dilekçeye açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunlara dair belgeleri eklemesi zorunludur.
Dilekçedeki bilgi ve belgelerin yetersizliği hâlinde mahkeme eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini ilgiliye bildirir. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe mahkemece itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur.
Mahkemenin İnceleme Usulü ve Araştırma Yetkisi
Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesini ister. İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 142. maddesinin yedinci fıkrasına göre mahkeme kararını duruşmalı olarak verir. İstemde bulunan ile Hazine temsilcisi açıklamalı çağrı kâğıdı tebliğine rağmen gelmezlerse yokluklarında karar verilebilir.
İstinaf Kanun Yolu ve Kesinlik
İlk derece mahkemesinin kararına karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir. İstinaf incelemesi öncelikle ve ivedilikle yapılır. Karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında karar verilir ve bölge adliye mahkemelerince bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.
İdari Başvuru Şartı ve İcra Takibi Usulü
Tazminata ilişkin mahkeme kararları kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına bildirimin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması hâlinde karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.
CMK 142 uyarınca tazminat istemi süresi ne kadardır?
Tazminat istemi, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır.
Tazminat davasında yetkili mahkeme neresidir?
İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde; o yer mahkemesi işlemle ilişkili ve aynı yerde başka daire yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.
Dilekçedeki eksiklikler verilen sürede tamamlanmazsa mahkeme ne karar verir?
Mahkemece bildirilen eksikliğin bir ay içinde giderilmemesi durumunda dilekçe, itiraz yolu açık olmak üzere mahkemece reddolunur.
Tazminat kararına karşı istinaf yoluna kimler başvurabilir?
Karara karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir; inceleme ivedilikle yapılır ve bölge adliye mahkemesince verilen kararlar kesindir.
Hükmedilen tazminat için ne zaman icra takibi başlatılabilir?
Tazminat kararları kesinleşmeden ve idareye bildirilen banka hesabına otuz gün içinde ödeme yapılmaması hâli gerçekleşmeden icraya konulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy