Yabancı bir ülkede işlenen ve kanun hükümleri uyarınca Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetkili mahkemenin belirlenmesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenmiştir. Bu kapsamdaki suçlar yönünden yetki, öncelikle Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 13. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan basamaklı yetki kurallarına göre tayin edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetki, 13 üncü
maddenin birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir.
(2) Bununla birlikte Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın
istemi üzerine Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın olan yer mahkemesine
yetki verebilir.
(3) Bu gibi suçlarda şüpheli veya
sanık Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; yetkili mahkeme,
Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine
Yargıtay tarafından belirlenir.
(4) Yabancı ülkelerde bulunup da diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk
kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili mahkeme Ankara
mahkemesidir.
Deniz, hava ve demiryolu taşıtlarında veya bu taşıtlarla işlenen
suçlarda yetki
Suçun Türkiye'de İşlenmiş Sayılması ve Madde Kapsamı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 8. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi yahut neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi halinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılır. Bu durumdaki fiiller yabancı ülkede işlenen suç niteliği taşımadığından, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralları tatbik edilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 8Kaynağı aç
uygulanır. Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi veya neticenin
Türkiye'de gerçekleşmesi halinde suç, Türkiye'de işlenmiş sayılır.
(2) Suç;
a) Türk kara ve hava sahaları ile Türk karasularında,
b) Açık denizde ve bunun üzerindeki hava sahasında, Türk deniz ve hava
araçlarında veya bu araçlarla,
c) Türk deniz ve hava savaş araçlarında veya bu araçlarla,
d) Türkiye'nin kıt'a sahanlığında veya münhasır ekonomik bölgesinde tesis
edilmiş sabit platformlarda veya bunlara karşı,
işlendiğinde Türkiye'de işlenmiş sayılır.
Yabancı ülkede hüküm verilmesi
Basamaklı Yetki Sırası ve Yargıtay Tarafından Yetki Verilmesi
Yabancı ülkede işlenen ve Türkiye'de yargılanması gereken suçlarda yetki sırasıyla belirlenir: Öncelikli yetki şüpheli veya sanığın Türkiye'de yakalandığı yer mahkemesine aittir. Fail yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi, şüpheli veya sanığın Türkiye'de yerleşim yeri bulunmuyorsa Türkiye'deki en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 13Kaynağı aç
sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
(2) Şüpheli veya sanığın Türkiye'de yerleşim yeri yoksa Türkiye'de en son
adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
(3) Mahkemenin bu suretle de belirlenmesi olanağı yoksa, ilk usul
işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.
Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki
Bu basamaklı sıralamayla birlikte, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın istemi üzerine Yargıtay tarafından suçun işlendiği yere daha yakın olan yer mahkemesine yetki verilebilmektedir.
Şüphelinin Adresinin veya Yakalanma Durumunun Bulunmaması
Yabancı ülkede işlenen suçlarda fail Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya Türkiye'de bilinen bir adresi yoksa yetkili mahkeme, Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Yargıtay tarafından yetkili mahkemenin belirlenebilmesi için uyuşmazlığın kovuşturma aşamasına gelmiş olması ve suçun kanun gereğince Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken bir nitelik taşıması aranır. Türkiye'nin yargı yetkisine girmeyen ve yabancının yabancıya karşı yurt dışında işlediği fiillere dair ihbar işlemlerinde savcılık yetkisi ise Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 161. maddesinin yedinci fıkrası çerçevesinde ağır ceza mahkemesince değerlendirilir.
Yabancı bir ülkede Türk vatandaşı aleyhine suç işleyen yabancı hakkında kovuşturma şartı sayılan failin Türkiye'de bulunması ve yabancı ülkede kesin hüküm verilmemiş olması koşulları incelenmeden veya Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca yetki tespiti yapılmadan iddianame düzenlenmesi halinde, kovuşturma şartının oluşmaması gerekçesiyle iddianamenin iadesi yoluna gidilebilmektedir.
Diplomatik Bağışıklıktan Yararlanan Kamu Görevlileri
Yabancı ülkelerde bulunup diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili mahkeme, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Ankara mahkemesidir.
Buna karşın diplomatik bağışıklıktan yararlanan kamu görevlilerinin görev suçları yönünden soruşturma ve kovuşturma süreçleri 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun ve özel kanun hükümlerine tabidir. Özel kanun düzenlemeleri uyarınca örneğin büyükelçiler bakımından yargılama merciinin Yargıtay'ın ilgili ceza dairesi olarak öngörülmesi, görev suçları bakımından Ankara mahkemelerinin genel yetkisine istisna oluşturabilmektedir.
Yurt dışında işlenen suçta failin Türkiye'de adresi yoksa yetki nasıl tayin edilir?
Failin Türkiye'de yakalanamadığı, yerleşim yerinin veya yurt içi adresinin bulunmadığı durumlarda yetkili mahkeme; Adalet Bakanının talebi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının başvurusu neticesinde Yargıtay tarafından tayin edilir.
Neticesi Türkiye'de gerçekleşen fiillerde CMK 14 uygulanır mı?
Hayır, neticesi Türkiye'de gerçekleşen fiiller Türk Ceza Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca Türkiye'de işlenmiş sayıldığından yabancı ülkede işlenen suçlara özgü CMK 14 hükümleri uygulanmaz.
Diplomatik bağışıklığı bulunan görevlilerin suçlarında hangi mahkeme yetkilidir?
Diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk kamu görevlilerinin suçlarında yetkili mahkeme kural olarak Ankara mahkemesidir; ancak görev sebebiyle işlenen suçlarda 4483 sayılı Kanun ve özel kanunlardaki yargılama usulleri saklıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy