Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 128. maddesi, soruşturma ya da kovuşturma aşamasında, işlenen suç ile malvarlığı değerinin o suçtan sağlandığı yönünde somut delile dayalı kuvvetli şüphe bulunması hâlinde elkoyma tedbirini düzenler. Tedbir, şüpheliye veya sanığa ait olup somut biçimde belirlenmiş taşınmaz, hak, alacak ve sair malvarlığı değerlerini kapsar. Bu değer başka bir kişinin zilyetliğinde olsa da işlem yapılabilir. 24 Kasım 2016’da değişen dokuzuncu fıkra, hem elkoymaya hem onuncu fıkradaki kayyım atamasına yalnız hâkimin karar vereceğini belirtir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 128Kaynağı aç
işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait;
a) Taşınmazlara,
b) Kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına,
c) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba,
d) Gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara,
e) Kıymetli evraka,
f) Ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık paylarına,
g) Kiralık kasa mevcutlarına,
h) Diğer malvarlığı değerlerine,
Elkonulabilir. Somut olarak belirlenen Bu
taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerinin şüpheli veya sanıktan
başka bir kişinin zilyetliğinde bulunması halinde dahi, elkoyma işlemi
yapılabilir. (Ek cümle: 21/2/2014 – 6526/10 md.) Bu madde kapsamında
elkoyma kararı alınabilmesi için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu,
Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Bu rapor en geç üç
ay içinde hazırlanır. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine
iki ay daha uzatılabilir.[27]
(2) Birinci fıkra hükmü;[28]
a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan;
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya
doku ticareti (madde 91),
3. Hırsızlık (madde 141, 142),
4. Yağma (madde 148, 149),
5. Güveni kötüye kullanma (madde 155),
6. Dolandırıcılık (madde 157, 158),
7. Hileli iflas (madde 161),
8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
9. Parada sahtecilik (madde 197),
10. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/10
md.; Yeniden düzenleme: 24/11/2016-6763/25 md.) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),
13. (Ek: 24/11/2016-6763/25 md.) Tefecilik
(madde 241),
14. Zimmet (madde 247),
15. İrtikap (madde 250)
16. Rüşvet (madde 252),
17. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306,
307, 308),
18. (Değişik: 2/12/2014-6572/41 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
19. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar,
Hakkında uygulanır.
(3) Taşınmaza elkonulması kararı, tapu kütüğüne şerh verilmek suretiyle
icra edilir.
(4) Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı,
bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur.
(5) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba elkonulması
kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya malî kuruma derhâl
bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili banka veya malî kuruma
ayrıca tebliğ edilir. Elkoyma kararı alındıktan sonra, hesaplar üzerinde
yapılan bu kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.
(6) Şirketteki ortaklık paylarına elkoyma kararı, ilgili şirket
yönetimine ve şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne teknik
iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili
şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne ayrıca tebliğ edilir.
(7) Hak ve alacaklara elkoyma kararı, ilgili gerçek veya tüzel kişiye
teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar,
ilgili gerçek veya tüzel kişiye ayrıca tebliğ edilir.
(8) Bu madde hükmüne göre alınan elkoyma kararının gereklerine aykırı
hareket edilmesi halinde, Türk Ceza Kanununun "Muhafaza görevini kötüye
kullanma" başlıklı 289 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
(9) (Değişik: 24/11/2016-6763/25 md.) Bu
madde hükümlerine göre elkoymaya ve onuncu fıkra uyarınca kayyım atanmasına
ancak hâkim karar verebilir.
(10) (Ek: 15/8/2016-KHK-674/13 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/13
md.) Bu madde uyarınca elkonulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi
gerektiğinde bu malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla kayyım atanabilir. Bu
durumda 133 üncü madde hükümleri kıyasen uygulanır.
Bilişim suçlarının işlenmesi suretiyle elde edilen
menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınması ve elkoyma
Elkoyma şartı ve üçüncü kişinin zilyetliği
Birinci fıkranın girişindeki düzenleme, iki hususu birlikte arar: suçun işlendiğine ve değerlerin bu suçlardan elde edildiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi. Elkoyma konusu, şüpheli veya sanığa ait olan ve somut olarak belirlenen taşınmaz, hak, alacak ya da diğer malvarlığı değerleridir.
Aynı fıkrada, somut olarak belirlenen bu değerler şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunsa da elkoyma işleminin yapılabileceği belirtilir. Aidiyet ile üçüncü kişinin zilyetliği arasındaki ilişkinin ayrıca nasıl kurulacağı bu hükümde açıklanmaz.
Karardan önce alınması gereken rapor
Elkoyma kararı alınmadan önce, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor, konuya göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı ya da Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan alınır. Hazırlık için öngörülen üst süre üç aydır. Zorunlu özel bir sebep varsa, yapılan talep üzerine süre iki ay daha uzayabilir.
Katalogda ayrıca görülen suçlar
Suç işlemek amacıyla örgüt kurmaya ilişkin bent, 21 Şubat 2014’te yürürlükten kaldırılan düzenlemenin yerine 24 Kasım 2016’da yeniden düzenlenmiştir. Bent, Türk Ceza Kanunu’nun 220. maddesinin üçüncü fıkrasıyla sınırlıdır. Aynı tarihli değişiklikle tefecilik kataloğa eklenmiş ve Türk Ceza Kanunu’nun 241. maddesine atıf yapılmıştır.
Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar yönünden 2 Aralık 2014 değişikliği, Türk Ceza Kanunu’nun 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 316. maddelerini kapsayan bir atıf getirir.
Taşınmaz, araç, hesap, pay ve alacaklarda icra
Taşınmaza elkoyma kararı tapu kütüğüne şerh verilerek yerine getirilir. Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkındaki karar ise aracın kayıtlı olduğu sicile şerh düşülmesi yoluyla icra olunur.
Banka veya başka bir mali kurumdaki her türlü hesaba ilişkin elkoyma kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili kuruma derhâl bildirilerek icra edilir. Karar kuruma ayrıca tebliğ olunur. Elkoyma kararından sonra hesap üzerinde bu kararı etkisiz bırakmaya yönelik işlemler geçersizdir.
Şirketteki ortaklık paylarına elkoyma, şirket yönetimine ve şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek uygulanır. Karar ayrıca şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne tebliğ edilir. Hak ve alacaklarda bildirim ilgili gerçek veya tüzel kişiye teknik iletişim araçlarıyla derhâl yapılır; karar o kişiye ayrıca tebliğ edilir.
Karara aykırı hareket ve Türk Ceza Kanunu’nun 289. maddesi
128. maddeye göre alınan elkoyma kararının gereklerine aykırı davranılması hâlinde Türk Ceza Kanunu’nun muhafaza görevini kötüye kullanma başlıklı 289. maddesi hükümleri uygulanır.
Birinci fıkra, rehinli, hacizli ya da başka bir sebeple elkonulmuş olup muhafaza için resmen teslim edilen mal üzerinde, teslimin amacını aşan tasarrufu suç sayar. Bu fiil için hapis cezası üç aydan iki yıla kadar, adli para cezası ise üç bin güne kadardır. Fail malın sahibi ise ceza yarıya indirilir. Bu indirim yalnızca birinci fıkradaki suç için düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 289Kaynağı aç
olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal
üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar
hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Kişinin bu
malın sahibi olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(2) Birinci fıkrada tanımlanan suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma
başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması halinde bedelini ödeyen
kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir.
(3) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya
hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan malın dikkat ve özen
yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan
kişi, adlî para cezası ile cezalandırılır.
(4) Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan
eşyayı amacı dışında kullanan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
Resmen teslim olunan mala elkonulması ve bozulması
Birinci fıkradaki suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması hâlinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir.
Üçüncü fıkra, muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli, hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş mala ilişkindir. Bu malın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi adli para cezasıyla cezalandırılır.
Dördüncü fıkraya göre, bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanan kimse bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
Hâkim kararı ve malvarlığının yönetimi için kayyım
24 Kasım 2016 değişikliğinden sonraki dokuzuncu fıkra, elkoymaya ve onuncu fıkra uyarınca kayyım atanmasına ancak hâkimin karar verebileceğini düzenler. Onuncu fıkraya göre, bu madde uyarınca elkonulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi gerektiğinde bunların yönetimi amacıyla kayyım atanabilir. Bu durumda 133. madde hükümleri kıyasen uygulanır.
133. maddenin birinci fıkrası kendi uygulama şartlarını ayrıca düzenler. Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması hâlinde hâkim veya mahkeme, soruşturma ve kovuşturma sürecinde şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili kayyım atayabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 133Kaynağı aç
işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi
gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması halinde; soruşturma ve
kovuşturma sürecinde, hâkim veya mahkeme, şirket işlerinin yürütülmesiyle
ilgili olarak kayyım atayabilir. Atama kararında, yönetim organının karar ve
işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı veya yönetim
organının yetkilerinin ya da yönetim organının yetkileri ile
birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin
tümüyle kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Kayyım tayinine ilişkin karar,
ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.[30]
(2) Hâkim veya mahkemenin kayyım hakkında takdir etmiş bulunduğu ücret,
şirket bütçesinden karşılanır. Ancak, soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan
dolayı kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararının verilmesi halinde; ücret
olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı, kanunî faiziyle birlikte
Devlet Hazinesinden karşılanır.
(3) İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı, görevli mahkemeye
22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 29.6.1956 tarihli ve
6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre başvurabilirler.
(4) Bu madde hükümleri ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak
uygulanabilir.
a) Türk Ceza Kanununda yer alan,
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),
2. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
3. Parada sahtecilik (madde 197),
4. Fuhuş (madde 227),
5. Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (madde 228),
6. Zimmet (madde 247),
7. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
8. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315),
9. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337),
Suçları,
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan
silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(5) (Ek: 1/7/2016-6723/32 md.) Bu madde uyarınca
atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden dolayı tazminat
davaları, 142 ila 144 üncü maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet,
ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle
görevini kötüye kullanan kayyımlara bir yıl içinde rücu eder.
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama,
kopyalama ve elkoyma[31][32]
Atama kararında yetki modeli açıkça yazılır. Yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliği kayyımın onayına bağlanabilir. Alternatif olarak yönetim organının yetkileri ya da bu yetkilerle birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümü kayyıma verilebilir. Karar, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.
İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı görevli mahkemeye başvurabilir. Hüküm, başvurunun dayanağı olarak 22 Kasım 2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 29 Haziran 1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerini gösterir.
133. madde hükümleri ancak maddede sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir. Türk Ceza Kanunu yönünden sayılan suçlar 79, 80, 188, 197, 227, 228, 247, 282, 314 ve 315. maddeler ile 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336 ve 337. maddelerde düzenlenen suçlardır.
Kapsam ayrıca Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’da tanımlanan silah kaçakçılığı suçunun 12. maddesini, Bankalar Kanunu’nun 22. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında tanımlanan zimmet suçunu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçları, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 68 ve 74. maddelerinde tanımlanan suçları içerir.
133. maddenin beşinci fıkrasına eklenen hükme göre, bu madde uyarınca atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden doğan tazminat davaları 142 ila 144. maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet, ödediği tazminat nedeniyle, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan kayyımlara bir yıl içinde rücu eder.
Malvarlığına elkoyma hangi şüphe hâlinde uygulanır?
Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve değerlerin bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunmalıdır. Konu, şüpheli veya sanığa ait ve somut olarak belirlenen taşınmaz, hak, alacak ya da diğer malvarlığı değerleridir.
Başka kişinin zilyetliğindeki değere elkonulabilir mi?
Somut olarak belirlenen taşınmaz, hak, alacak veya diğer malvarlığı değeri şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde olsa da elkoyma işlemi yapılabilir.
Elkoyma kararı için rapor ne kadar sürede hazırlanır?
Suçtan elde edilen değere ilişkin rapor en geç üç ay içinde hazırlanır. Özel sebepler zorunlu kıldığında süre, talep üzerine iki ay daha uzatılabilir.
Elkoyma ve kayyım kararı kime aittir?
128. maddenin 24 Kasım 2016 değişikliğinden sonraki dokuzuncu fıkrasına göre hem elkoymaya hem onuncu fıkra uyarınca kayyım atanmasına ancak hâkim karar verebilir.
Taşınmaz ve araç üzerindeki elkoyma nasıl icra edilir?
Taşınmaza ilişkin karar tapu kütüğüne, kara, deniz veya hava ulaşım aracına ilişkin karar ise aracın kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilerek icra edilir.
Elkonulan banka hesabında sonraki işlem geçerli midir?
Elkoyma kararı ilgili banka veya mali kuruma teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilir ve ayrıca tebliğ edilir. Karardan sonra hesabı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.
Elkoyma kararının gereklerine aykırılık hangi hükme bağlanır?
128. maddeye göre alınan elkoyma kararının gereklerine aykırı hareket edilmesi hâlinde Türk Ceza Kanunu’nun 289. maddesi uygulanır. Resmen teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf, malın kaybı veya bozulması ve elkonulan eşyanın amacı dışında kullanılması aynı maddenin ayrı fıkralarında düzenlenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy