Geniş Bağlantı Nedeniyle Birleştirmenin Hukuki Niteliği
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca mahkeme, bakmakta olduğu birden çok dava arasında bağlantı görürse, bu bağlantı Kanun'un 8. maddesinde gösterilen türden olmasa bile, birlikte bakmak ve hükme bağlamak üzere davaların birleştirilmesine karar verebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesinin gerekçesi, 8. maddenin ikinci fıkrasında yer alan durumları da kapsayacak biçimde bağlantı kavramını genişletmiştir. Bu düzenleme sayesinde aynı mahkemenin önündeki davalarda bağlantı kavramı geniş yorumlanarak uyuşmazlıkların birlikte görülmesine imkan tanınmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 11Kaynağı aç
bağlantı görürse, bu bağlantı 8 inci maddede gösterilen türden olmasa bile,
birlikte bakmak ve hükme bağlamak üzere bu davaların birleştirilmesine karar
verebilir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Yetki
Yetkili mahkeme
CMK Madde 10 ile CMK Madde 11 Arasındaki Usul Ayrımı
Ceza muhakemesinde birleştirme kurumunun işletilmesinde davaların görüldüğü mahkemelerin durumu belirleyicidir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesi, yalnızca aynı mahkemenin bakmakta olduğu birden çok dava arasındaki geniş bağlantı sebebiyle birleştirmeyi düzenlemektedir. Buna karşılık, kovuşturma evresinde farklı mahkemelerdeki davaların birleştirilmesi Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 10. maddesi kapsamındadır. Kanun'un 10. maddesi uyarınca kovuşturma evresinin her aşamasında bağlantılı ceza davalarının birleştirilmesine veya ayrılmasına yüksek görevli mahkemece karar verilebilir ve birleştirilen davalarda o davaları gören mahkemenin tabi olduğu yargılama usulü uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 10Kaynağı aç
ceza davalarının birleştirilmesine veya ayrılmasına yüksek görevli mahkemece
karar verilebilir.
(2) Birleştirilen davalarda, bu davaları gören mahkemenin tâbi olduğu
yargılama usulü uygulanır.
(3) İşin esasına girdikten sonra ayrılan davalara aynı mahkemede devam
olunur.
Geniş bağlantı sebebiyle birleştirme
Birleştirmede Takdir Yetkisi, Usul Ekonomisi ve Makul Süre
Davaların birlikte görülebilmesi için aralarında şahsi veya fiili irtibat bulunması zorunludur. Davalar arasında böylesi bir irtibat bulunmadıkça, yargılama yasasının emredici hükümleri göz ardı edilerek davaların birlikte görülüp sonuçlandırılması mümkün değildir. Birleştirme yapılabilmesinin temel amacı usul ekonomisinde aranmalıdır. Bu da zaman ve esas açısından birleştirmede fayda bulunması halinde gündeme gelir; birleştirmede fayda bulunup bulunmadığı ise olayın özelliğine göre hakim tarafından takdir edilir. Yargılamanın birleştirilmesinde fayda varsa birleştirilmeli, fayda yoksa davalar birleştirilmemelidir.
Takdire bağlı olarak davaların birleştirilmesi, sanık hakkında yürütülen yargılamanın gereksiz yere uzamasına yol açacak ve makul sürede yargılanma hakkını ihlal edecekse birleştirme yoluna başvurulmamalıdır.
Geniş Bağlantının Değerlendirildiği Başlıca Uygulama Alanları
Sanığın benzer nitelikteki eylemlerinin bir suç işleme kararının icrası kapsamında zincirleme suç oluşturup oluşturmadığının tespiti bakımından, derdest dosyaların incelenip gerektiğinde birleştirilmesi değerlendirilmelidir. İddianamelerde gösterilen eylemlerin farklı araçlarda gerçekleştiği ve suça konu eşyaların farklı olduğu durumlarda aynı fiil sebebiyle davanın reddine karar verilemez; koşulları varsa Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca davalar birleştirilerek yürütülmelidir.
Birlikte suç işledikleri iddia edilen ancak yaş küçüklüğü sebebiyle soruşturmada dosyası ayrılan sanıklar hakkındaki davaların, delillerin birlikte takdiri amacıyla olanaklı ise Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 8 ve 11. maddeleri uyarınca birleştirilmesi gerekir. Benzer şekilde, suç tutanağı ve savunmada suça konu emvali getirdiği belirtilen diğer şahıs hakkında açılan kamu davası ile mevcut davanın Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca birleştirilerek hukuki durumun tayini gerekir.
CMK 11 kapsamında geniş bağlantı sebebiyle birleştirme kararı ne zaman verilebilir?
Mahkeme bakmakta olduğu birden fazla dava arasında şahsi veya fiili irtibat tespit ettiğinde, yargılamanın zaman ve esas yönünden usul ekonomisine fayda sağlayacağı anlaşılırsa Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca davaları birleştirebilir.
Farklı mahkemelerdeki davaların birleştirilmesinde hangi kural geçerlidir?
Farklı mahkemelerdeki davaların birleştirilmesi Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 11. maddesi değil 10. maddesi kapsamında değerlendirilir; bu durumda kovuşturma evresinin her aşamasında yüksek görevli mahkemece birleştirme kararı verilebilir ve birleştirilen mahkemenin tabi olduğu yargılama usulü uygulanır.
Yargılamanın uzaması ihtimalinde mahkeme davaları birleştirmeli midir?
Hayır, takdire bağlı birleştirme işlemi sanık hakkındaki yargılamanın gereksiz yere uzamasına yol açacak ve makul sürede yargılanma hakkını ihlal edecekse birleştirme yoluna başvurulmamalıdır.
Yaş küçüklüğü nedeniyle ayrılan davalar CMK 11 uyarınca birleştirilebilir mi?
Birlikte suç işledikleri iddia edilen ancak yaş küçüklüğü sebebiyle soruşturmada dosyası ayrılan sanıklar hakkındaki davaların delillerin birlikte takdiri amacıyla olanaklı ise Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 8 ve 11. maddeleri uyarınca birleştirilmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy