Ceza Muhakemesinde Genetik Verilerin Korunması
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 80. maddesinin birinci fıkrası uyarınca şüpheli veya sanığın beden muayenesi, diğer kişilerin beden muayenesi ve moleküler genetik inceleme yapılması amacıyla alınan örnekler üzerinden yapılan inceleme sonuçları kişisel veri niteliğindedir. Bu sonuçlar kanuni düzenleme uyarınca başka bir amaçla kullanılamaz ve dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip kişilerce başkasına verilemez.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 80Kaynağı aç
(1) 75, 76 ve 78 inci madde hükümlerine göre alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri
niteliğinde olup, başka bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini öğrenme
yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez.
(2) Bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin
dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı
verilip kesinleşmesi hâllerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok
edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir.[9]
Fizik kimliğin tespiti
Genetik Verilerin Saklanması, İmhası ve İptal Gerekçesi
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 80. maddesinin ikinci fıkrasında genetik inceleme sonuçlarının imhası belirli usullere bağlanmıştır. Hüküm uyarınca bu bilgilerin; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilmesi ve bu işlemin dosyasında saklanmak üzere tutanağa geçirilmesi gerekmektedir. Ancak söz konusu fıkra, verilerin hangi koşullarda ve ne süreyle saklanacağına dair yeterli güvenceleri içermediği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.
Kanun'un 82. maddesi, 75 ilâ 81. maddelerde öngörülen işlemlerin yapılması ile ilgili usullerin yönetmelikte gösterileceğini düzenlemektedir. Bu kapsamda genetik verilerin imhasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirlenmesine imkân tanıyan kural, temel ilkelerin kanunla düzenlenmemiş olması sebebiyle Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 82Kaynağı aç
yapılması ile ilgili usuller yönetmelikte gösterilir.[10]
Keşif
Özel Nitelikli Kişisel Veri Güvenceleri ve Yürürlük Süreci
Genetik veriler özel nitelikli kişisel veri mahiyetindedir. Bu tür verilerin işlenmesi ve saklanmasına ilişkin kuralların açık, belirli ve öngörülebilir nitelik taşıması aranmaktadır. Bu çerçevede genetik verilerin saklanma süresi, imha usulleri, veri sahiplerinin hakları ve başvuru yollarına dair hususların kanun düzeyinde açıkça düzenlenmesi zorunlu görülmüştür.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genetik verilere ilişkin hükümlerinin iptali yönündeki kararın, Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır.
Genetik inceleme sonuçları başka bir amaçla kullanılabilir mi?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 80. maddesinin birinci fıkrası gereğince, beden muayenesi ve genetik inceleme amacıyla alınan örneklerden elde edilen sonuçlar kişisel veri niteliğinde olup başka amaçla kullanılamaz ve dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip kişilerce başkasına verilemez.
Genetik verilerin imhasının yönetmeliğe bırakılması neden iptal edilmiştir?
Özel nitelikli kişisel veri sayılan genetik verilerin işlenmesi ve saklanmasına dair kuralların açık, belirli ve öngörülebilir olması gerektiğinden, temel ilkelerin kanunla belirlenmeksizin imha usul ve esaslarının yönetmeliğe bırakılması iptal sebebi yapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi kararına göre kanunda hangi hususların yer alması gerekir?
İlgililere tanınan haklar ve başvuru yolları ile bu verilerin ne kadar süreyle saklanacağı ve hangi yöntemlerle yok edileceğine dair esasların kanunla açıkça düzenlenmesi gerekmektedir.
Genetik verilere dair iptal kararı ne zaman yürürlüğe girecektir?
Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki düzenlemeleri iptal eden Anayasa Mahkemesi kararının, Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy